ՊԱՊԻԿԻ ԽՐԱՏԸ ՌՈԲԵՐՏԻԿԻՆ

Posted on Updated on

robert-kocharian-4Երազումս մի մաքի
Մոտս եկավ հարցմունքի.
― Աստված պահի քո որդին,
Ո՞նց էր համը իմ ձագի…

Հովհաննես Թումանյան 1917, Դեկտեմբերի 24

Նա արթնացավ քնից` աչքերը չռված էին ու սարսափած:

Ռոբիկ ջան, հի՞նչ եղավ, էդ վատ երա՜զ տեսա՞ր:

Հա Բելլա, և ի՜նչ երազ, կաշմա՜ռ էր, կաշմա՜ռ:

Յա՜ Ռոբիկ ջան, հի՞նչ կաշմառ է, որ:

Այ Բելլա, էրազիս Նաիրի Հունանյանին տեսա, եկավ ու ասեց. « Ինչի՞ համար, պարոն նախագահ »:

Վայ Ռոբիկ ջան, մի պատմի, դա վատ նշան է, — խորհուրդ տվեց կինը, — Ռոբերտ ջան քինա բաղնիք, կռանթը պյեց արա ու հոսող ճրին պատմի, հինչ տեսալ էս, երազումդ, պատմի, թող ցավն ու վատ պյեները ճրի հետ քինան:

Բելլա ջան, տյուզն ես ասու՞մ:

Հա Ռոբերտ ջան, էդպես արա, թե չէ հազար չուզող օնինք, մենակ տես պիտի ասես, որ ցավն ու չոռը քինան:

Ամուսինը առանց երկարացնելու շտապեց լոգարան, արագ բացեց բոլոր ծորակները ու սկսեց պատմել.

Թող իմ երազի հետ ցավն ու չոռը քինան: Նաիրի ջան, դու գիտես, որ ես չէի կարող քեզի քյօմագ անել, մեկը իլեր ինձի քյօմագ աներ, ինչ կարողացա արեցի: Վազգենի ախպրտիքը ձեռքերս կապալ էին, դրա հմար չկարողացա: Ու մի մոռացի, որ ես էն ժամանակ պուճուր մարդ էի:

Քոչարյանը պատմեց իր երազը, վերջին անգամ նորից հիշեց կնոջ ասած չոռ ու ցավի բառերը, հետո փակեց ծորակները և վերադարձավ կնոջ մոտ։

Լյոխ պատմեցի՞ր, Ռոբիկ ջան, — հարցրեց կինը:

Հա Բելլա ջան, լյոխ պատմեցի մի պան էլ ավելի:

Ապրես Ռոբիկ ջան, թե չէ նախանձ ու չար լեզունները հինչ ասես, որ չեն խոսում մեր մասին, այնպես որ Ռոբիկ ջան բարին դա է, թող ցավն ու կրակը ուրանց ծոցն լցվի, որ յուրանց լավ օրը սև ըլի, ու արևի երես չտեսնեն լի: Ռոբիկ ջան, գիտե՞ս ինչքան չուզող ու թող լյոխ նախանձիցը սատկեն քինան:

Բելլա ջան, հեչ դարդ մի անի, էդ սև ասած օրը շուտով կբերենք յուրանց գլխին, ու էդ մեր պրոգռամայումը կա, — հանգստացրեց ամուսինը։

Ռոբիկ ջան, չես պատկերացնում, թե ինչքան եմ ատում էս ժողովրդին, սրանք ազգովի պիտի սատկեն ու պրծնեն:

Բելլա ջան, էդպես մի ասա, մենք քանի սրանցից օգուտ օնինք, սրանք չպիտի սատկեն, հենա, առանց էն էլ իրար հոշոտում են:

Ռոբերտ ջան, չես գիդու՞մ ես, ես չար աչքից եմ վախենում, թե չէ գիտես, որ իմ վեջն էլ չի, փողն էլ կա, տօնն էլ:

Բելլա ջան, քեզ չասացի, աչքի ուլունգ կպցնես մեր եղած չեղածին:

Ռուբիկ ջան, կպցրալ եմ, քո կարծիքով ամբողջ օրը հի՞նչ գործ եմ անում:

Ոչինչ Բելլա ջան, քիչ մնաց, լյոխ լավ կինի, — հանգստացրեց ամուսինը:

Ռոբիկ ջան, ինչի՞ն քիչ մնաց, ամեն օր նույն բանն ես ես ասում:

Բելլա ջան, հեսա էս եղածն էլ ծախենք, նոր կարող ենք հանգիստ քինալ Ամերիկա ու վայելել մեր օնեցածը։

Ռոբիկ ջան, եթե սեկրետ չի, հի՞նչ եք օզում ծախել, — հարցրեց կինը:

Բելլա ջան, ժողովրդի՛ն պիտի ծախենք, ժողովրդի՛ն:

Յա՜ Ռոբիկ ջան, ժողովրդին հու՞նց եք ծախալու, — զարմացավ կինը,

Բելլա ջան, մի մոռացի հիմա ամեն ինչ առնվում ու ծախվում է ու ծախվում են մարդիկ, էկոլոգիան, պետությունը, ու ընդերքը ժողովուրդը, անգամ անցյալն ու ապագան: Մի խոսքով, ինչ տեսնում ես և ինչ չես տեսնում:

Յա՜ Ռոբիկ ջան, հինչ-որ չեմ տեսնում, դա ո՞րն է:

Բելլա ջան, այսինքն այն, որ կա, համ էլ չկա:

Չհասկացա, Ռոբիկ ջան, պարզ ասա պյեն հասկանամ, — խնդրեց կինը:

Օրինակի համար, Բելլա ջան, ցեղասպանության հարցը, կամ հայկական պահանջատիրության հարցը կա՞ չէ:

Եսի՞մ, Ռոբիկ ջան, ես դրանից չեմ հասկանում:

Բելլա ջան, պատկերացրու, որ թօրքերը ցեղասպանություն են արալ:

Հա, պատկերացրեցի, Ռոբիկ ջան, — հասկացավ կինը:

Բելլա ջան, թօրքերը վախենում են, որ հայերը ցեղասպանության ճանաչումից հետո պահանջատեր են դառնալու, ու իրանք դրանից շատ են վախենում, դե մենք էլ վերցրեցինք ու չեղած տեղից էդ պահանջատիրությունը ծախեցինք թօրքերին:

Յա՜, — զարմացավ կինը:

Ըհը՜, Բելլա ջան, չեղած տեղից էդ ցեղասպանության ծախված փողերը եկավ ու մտավ մեր գրպանը: Կամ էլ Բելլա ջան, Ռուսները օզում էին իրենց ռազմաբազաները ունենալ Հայաստանում, դե մենք էլ վերցրեցինք ու նրանց հետ 99 տարով պայմանագիր ստորագրեցինք, էլ չասեմ « Գույք պարտքի » դիմաց մեր նախաձեռնությունը: Այսինքն, ծախեցինք այն ինչ կա, կամ էլ չկա, որ պետք եղավ, էդ չեղածը կարանք երկրորդ անգամ ծախել նրանց վրա ու ավելի թանկ գնով, քան առաջին անգամ։ Ահա, թե որն է օդից կպցրած փողերը:

Ռոբիկ ջան, Սաշիկն էլ կա՞ էդ գործումը, լյօխ ասում են, որ Սաշիկը 50% փայ ա մտնում:

Բելլա ջան, Սաշիկն մեր գործում չկա, Սերժիկն Սաշիկին ուրիշ գործա տվալ, էնպես որ Սաշիկն յուրան ձևովա ա փող աշխատում, ինքը` իրա 50% ի տերն ա։

Ռոբիկ ջան, բա մեր թոռնիկի՝ Ռոբերտիկի համար ասացիր, որ հյուրանոց ես գնելու:

Չէ Բելլա ջան, էդպես թանկ է նստում, ես տղորացը ասալ եմ, Հունաստանի մի քանի կղզիներից գնեն ու ենտեղ մենք հյուրանոցներ կկառուցենք, թոռնիկս մի հյուրանոցի փոխարեն մի քանի հատ հյուրանոցային համալիրներ կունենա` իրենց կռուիզնի նավերով, այնպես որ Ռոբերտիկս պիտի թագավորներից ու սուլթաններից լավ ապրի:

Ռոբիկ ջան, էն որ ասում ես, թե ժողովրդին ծախելու ենք, բա մեր ժողովրդին ո՞վ պիտի առնի:

Վայ Բելլա ջան, հարցը ոչ թե ո՞վ, այլ որքա՛ն: Հիմա էնքան առնող կա՜, բայց պետք ա, որ լյավ գին տան, մեր ուզածով:

Էդ հու՞նց, Ռոբիկ:

Դե հիմա տես, մենք ընդերքը ծախեցինք չէ՞:

Հա՛ ծախեցիք, — ասաց կինը:

Բելլա ջան, էդ ընդերքը առնողները իրենց համար աշխատում են ու օգտակար հանածոններ հանում, հետո էլ մենք կասենք, որ մեր ժողովրդին թույնում են ու էկոլոգիան փչացնում, ու դրա պես նման պյաներ, ինչքան ժողովրդի անունից գոռանք, որ մեզ թույնում են, ենքան ավելի շատ փող կպոկենք էդ հանքարդյունաբերողներից: Այնպես որ այդ գումարները, որ պիտի օգտագործենք առողջապահության ու էկոլոգիան վերականգնելու համար, կգնա ու կլցվի մեր թոռնիկի՝ Ռոբերտիկիս գրպանը, մեր թոռնիկը ո՛չ գումարի կարիք կզգա, ո՛չ էլ նեղություն կքաշի։ Բելլա ջան, ժողովուրդը` դա կատարյալ եկամուտի աղբյուր է, նրանք պիտի աշխատեն, որպեսզի մենք ապրենք, նրանք հարկեր են մուծում, որ մենք վայելենք։ Ինչքան ժողովրդին շատ նեղեցինք, այնքան եկամուտը մեծ կլինի, ժողովրդին պիտի վախի ու սարսափի մեջ պահես, որ հանկարծ չփորձեն ըմբոստանալ, դրա համար մենք օրենքով արդեն հաստատել ենք, որ հանկարծ ըմբոստանալու լինեն վարչական տուժերով հարվածենք նրանց գրպանին, դրա համար կա օրենք ու ոստիկանություն, դե դատարաններն էլ գիտեն իրենց անելիքը, ամենաակտիվ ըմբոստներին ուղարկում ենք ճաղերի ետևը, որ մնացածին դաս լինի, իսկ մեր դեմ ելնողներին կարող ենք սննկացնել ու բոմժ սարքել: Բելլա, մեր ժողովուրդը Բոմժ լինելուց վախենում է, այնպես որ գիտեն, որ պետք եղավ իրան ու իրա ողջ գերդաստանին բոմժ կսարքենք: Հիմա դարը փոխվել է, մենք ժողովրդին չենք կարող քշել Դեր Զոր, բայց կարող ենք նրանց ազատություն տալ, որպեսզի իրար հոշոտեն, դրա համար կա օրենք ու դատարան։ Մեռնեմ օրենքին, Ժողովուրդի գրպանին, որ խփում ես, իսկույն զգաստանում են, ամեն ինչ պիտի անենք օրենքով, որպեսզի չկարողանան թփրտալ: Գիդումըս` փողն էլ է մեր ծիռքում, վլաստն էլ, վլաստի պահապաններն էլ, դատավորն էլ ու պառլամենտն էլ։ Ինչպես ասում են. « Մեր դեմ խաղ չկա »:

Ռոբիկ, բա դա է՛ն փռչոտ օճլոտը ասում չէր՞․․․

Հա Բելլա, մատաղ, ինքն էր ասում, հիմա էլ մենք են ասում․ — բացատրեց ամուսինը, — Բելլա ջան, ինքը վաղուց 1000 տարվա մեռելներին հետ փտել, քինացալ ա։ Նրա հարազատները պիտի գոհ լինեն, որ մենք չթողեցինք, որ նրան գերեզմանից հանեն ու զիբիլանոցը գցեն, այնպես որ գլխով, ձեռքով մեզ են պարտական, թե չէ Նաիրի ձեռքի թղթերը, որ մեյդան գար, նրանից պոլի շոր կսարքեին:

Ռոբիկ ջան, քարը իրենց կլխովը, սատկել քինացել է:

Լավ Բելլա ջան, քինամ թոռնիկիս սիրեմ։

Քոչարյանը դուրս եկավ ննջասենյակից և ոլորապտույտ աստիճաններով իջավ ճաշասենյակ։

Սիրուշոն թոռնիկի հետ բազմոցին նստած իրեն էին սպասում։

Վայ Ռոբերտիկ ջան, պապիկը եկավ, — ուրախ ասաց նա:

Հարսիկ ջան, կարո՞ղ եմ թոռնիկիս այգի տանել:

Իհարկե՜ պապիկ ջան, ես վաղուց քեզ եմ սպասում, — մանկավարի ասաց Սիրուշոն, և փոքրիկին տվեց պապիկին:

Արի պաչիկ անեմ, իմ փոքրիկ գանձ, — ասաց պապիկը և համբուրեց թոռանը։

Հսկայական, շքեղ առանձնատան մեջ զգացվում էր երջանկության բուրմունքը, ամեն ինչ այստեղ իդեալական էր, և՛ տան դասավորությունը, և՛ տան բնակիչները։ Սիրուշոն երջանիկ էր, որ շրջապատված էր ջերմության և հարստության մեջ, նա աշխարհի ամենաերջանիկ ու գեղեցիկ մայրիկն էր։

Պապ, շատ չուշանա՛ք, մեկ ժամից պետք է կերակրեմ, — զգուշացրեց նա:

Լավ, մեկ ժամից կգանք, — ասաց պապը` թոռնիկին դնելով կառքը դուրս եկավ այգի, — Ռոբերտիկ ջան, պապիկի հրեշտակ, հիմա կգնանք զբոսնելու, քեզ մաքուր օդը անհրաժեշտ է:

Հսկա առանձնատան ծաղկազարդ այգում կարծես մշտապես գարուն էր` ծառ ու ծաղիկների մեջ միայն պոչերը բացած սիրամարգեր էին զբոսնում, նրանք արդեն ճանաչում էին պապին և թոռանը, այնպես որ նրանց ներկայությունը սիրամարգերին չվախեցրեց։ — Ռոբերտիկ, այս ամենը քեզ համար եմ արել, ամեն ինչ կա, աշխարհը դու ես, ու դու պիտի որոշես, թե ինչպես պտտվի երկրագունդը, դու ես, որ պիտի որոշես, թե ով ապրի և ով` ոչ։ Ռոբերտիկ ջան, ես քեզ համար ստեղծել եմ ամեն ինչ, այնպես որ այն հարստությունը ու Արքայից-Արքա տիտղոսը քոնն է լինելու, փող ու իշխանություն՝ դու ամեն ինչ ունես, ինչ էլ չունես այն էլ կունենաս, այնպես որ պապիկի թողածը ոչ միայն քեզ է բավական, այլև քո ծոռի ծոռանը: Ռոբերտիկ ջան, կյանքը մի քսակ է ու քսակի մեծությունից ու պարունակությունից է կախված քո հզորությունը, ինչքան քսակդ մեծ եղավ, այնքան քեզ կհարգեն, ինչքան դաժան եղար, այնքան շատ կխոսեն քո մասին, ինչքան հզոր եղար, այնքան ճանաչված կլինես, դու պետք է կարողանաս ավելի հզոր լինել, քան թե ես։ Լավ հիշի՛ր, որտեղ փողն է այնտեղ կունենաս իշխանություն, մի վարանիր, փողով կարող ես ջնջել անգամ պատմությունն ու անցյալը, փողով կարող ես ոճրագործին ու մարդասպանին հերոս ու բարեգործ դարձնել: Փողով հնարավոր է ամեն ինչ, նույնիսկ գնել բաներ, որոնց մասին անգամ չես էլ երազել` Փող ու ոսկի։ Ռոբերտիկ ջան, ոսկին մթության մեջ էլ է լույս տալիս, լուսավորում է անգամ տգետներին՝ նրանց դարձնելով գիտնական ու դոցենտ: Ոսկին է, որ կարող է քաղաքականության մեջ երանգներ փոխել, սակայն հիշիր, պետք է խորամանկ լինել, որպեսզի քսակիդ ոսկին չպակասի, մի մտածիր, թե այդ քսակը անսպառ է, քանի որ շուտ-շուտ ամեն ինչ վերջանում է, սակայն երբ խելացի եղար, այդ ամենը կարող ես պահել, քանի որ այս աշխարհը զոռբայի դար է, պիտի սպանես, որպեսզի դու ապրես, չպետք է ձեռքդ դողա սպանելու ու գողանալու ժամանակ, իմացիր, հենց որ մի անգամ վախեցար արյունից, ապա դա կլինի քո վախճանը: Արյունից մի վախեցի, ինչքան պետք է` զոհաբերի՛ր: Ռոբերտիկ ջան, Ռամիկը նրա համար է, որպեսզի զոհաբերես, ինչպես շախմատում, նրանք պիտի սատկեն, որպեսզի դու ապրես: Բարի լինելը կարող է քեզ կործանել, Ռոբերտիկ ջան, բարի չլինես երբեք ու չփորձես երբեք ընկածին ձեռք մեկնել, նույնիսկ հարազատ ընկերոջդ, քանի որ դարն է փչացած և այդ հարազատ ընկերդ կարող է դաշույնը թիկունքդ խրել։ Հրեշտակ ջան, դյուզն ասած հավատարիմ ընկերություն չկա, ամեն մեկը իր շահի համար է անում, այնպես որ դու մենակ պիտի մտածես քո մասին։ Ռոբերտիկ ջան հիշի՛ր, ինչքան շատ փող ունենաս, այնքան շատ ընկեր կունենաս, բայց հենց քսակիդ պարունակությունը պակասեց, ընկերներդ էլ կպակասեն, այնպես որ փողերդ երբեք չցփնես սրան-նրան օգնելու համար, եթե դա անելու լինես, մտածիր թե ինչպես օգուտ քաղես դրանից։ Պետք է մեկը դնես, որպեսզի հազարը շահես, թե չէ բարեգործությունը Ռոբերտիկ ջան դա աննպատակ չի արվում, պիտի հարյուր ընտանիք դժբախտացնես, որպեսզի մեկին լավություն անես, ու էդ լավությունդ էլ պիտի աշխարհը իմանա, մի երկու թուլափայ կտաս լրագրողներին ու գրողներին, թող քո մասին գրեն ու գովաբանեն։ Ռոբերտիկ ջան, երբեք չասես շատ է, ինչքան շատ ունենաս, այնքան լավ, ինչքան շատ թալանեցիր ու կողոպտեցիր քո պատիվն է, այնքան ավելի հարգված կլինես, քեզանից վախենալով պիտի քեզ հարգեն, ինչքան շատ արյուն թափեցիր, այնքան շատ կվախենան քեզանից, ու հենց այդ վախն է քո եկամուտի աղբյուրը, Ռոբերտիկ ջան բոլոր դարերում էլ հզորները արյան հաշվին են հզորացել, այնպես որ դարերը անցել են սակայն մեզ մոտ Հայաստանում ամեն ինչ մնացել է առաջվա պես։ Ներոնն ու Նապոլեոնը իզուր չէին կրակի մատնում քաղաքներն և գյուղերը, իզուր չէին խոշտանգում և ոչնչացնում իրենց մրցակիցներին, դրանով նրանք մտան պատմության մեջ, որպես մեծություններ, նրանց անունը հավերժ գրվեց պատմության մեջ, այնպես որ Ռոբերտիկ ջան, Ռոբերտ անունը պետք է դառնա ավելի ազդու, ավելի սարսափելի․․․ Մենք մեր կայսրությունը արյան վրա հիմնեցինք, հազարավոր դիերի ու կյանքերի հաշվին, ու դու չպետք է ամաչես դրանից, չպետք է վախենաս, որովհետև քո մեջ մեր արյունն է: Ռոբերտիկ ջան, հիշի՛ր կյանքի օրենքն է այդպես` « Կամ Շահին են մորթում, կամ շահն է մորթում »:

Պապիկը ավարտեց իր խրատը և թոռան հետ միասին ուղղվեց դեպի տուն։

Գեհենի Առաքել 18/05/2015

ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲԱՆԱԿԻ ԱՌԵՂԾՎԱԾԸ

Posted on Updated on

VAZGEN (2)« Ով որ տնտեսում է դպրոցների վրա, կկառուցի բանտեր :
Օտտո Բիսմարկ
« Ազգային բանակի վրա տնտեսելը, նշանակում է գերեզմանաշինություն »

Օտտո Բիսմարկ

 

Վերջերս եվրոպական գործուղումների ժամանակ հետաքրքիր փաստերի ականատես եղա, որոնք շատ հայտնի պատճառներով մեր իրականության մեջ մնացել են լուսանցքից դուրս, սակայն այդ կարևորագույն փաստագրությունները հայոց պատմության վերջին երեսուն տարիների ցավալի էջերից են, որոնք արգելափակում են Հայաստանի առաջխաղացումն ու զարգացումը` ոչ միայն տնտեսական ու ռազմաքաղաքական ոլորտում, այլև բարոյահոգեբանական խորը հիասթափության պատճառ են դառնում եկող սերունդների համար: Մինչդեռ բացահայտելով ու լուսաբանելով այդ սխալները՝ այն կարող էր հնարավորություն տալ մեր երկրին դառնալու ոչ միայն տարածաշրջանի հզոր պետությունը, այլև տարբեր ձեռքբերումներով համաշխարհային ճանաչում արձանագրել բոլոր ոլորտներում : Ինչպես գիտենք հայկական բանակի թեմայի արծարծումը ամենավտանգավորն է, արգելված է այդ կառույցի հասցեին քննադատություններ հնչեցնել : Հայկական բանակի «առեղծվածը» վտանգավոր թեմա է դարձել մարդկանց առողջության ու կյանքի համար, ուստի շատերը խուսափում են անգամ վերհիշել կամ շոշափել այն: Առհասարակ ընդունված է Հայկական Բանակի ծնունդը կապել Վազգեն Սարգսյանի հետ, որին դարձրեցին ազգային հերոս, սպարապետ, իսկ հետո էլ բանակաշինության նախահայր: Վազգենի մասին բազմիցս ներկայացրել եմ ու լուսաբանել, սակայն, կարծում եմ, դեռ հետաքրքիր առեղծվածներ կան մոլագար շիզոֆրենիկի կյանքի հետ կապված: Երբ նրան համարում են Հայկական բանակի անկյունաքարը դնողը, կարծում եմ, մասամբ կարելի է ճիշտ համարել, նայած թե ինչ տեսանկյունից է այն դիտվում:
Հիշեցնեմ այն կարևոր փաստը, որ Վազգեն Սարգսյանն առհասարակ բանակում չի ծառայել, որը պատկերացում չուներ անգամ, թե ինչ է զինվորականը և ինչ է իրենից ներկայացնում բանակը, չէր տարբերում անգամ ուսադիրների տարբերանշանները: Պաշտպանության նախարար Վիգեն Սարգսյանի նշանակումը միանգամայն արդարացվում է, ինչպե՞ս կարելի էր մոլագար ու անգրագետ Վազգեն Սարգսյանին դարձնել պաշտպանության նախարար, հետո վարչապետ և հետագայում հերոս սպարապետ, իսկ Վիգեն Սարգսյանին՝ ոչ: Ամեն ինչ արդար է` ինչպես որ տեսնում ենք: Վազգենը բանակաշինության նախահայր դարձավ ոչ հենց այնպես, դրա մասին բազմիցս գրվել է, իսկ հիմա տեսնենք, թե նրա կառուցած Բանակ կոչվածը իրենից ինչ է ներկայացնում: Ըստ ԱԱ նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանի՝ Վազգեն Սարգսյանի կառուցած բանակը «Քոսոտ բանակ» է իր բնույթով: Եվ փաստն այն է, որ Հայկական Բանակը Բանվորա-գյուղացիական բանակ է, որը ոչնչով չի տարբերվում Ստ.Զորյանի նկարագրած բանակից, որտեղ Մաճկալանց Դավիթի նմաններին խոշտանգում են ու սպանում: Ապացույցը` սևազգեստ մայրերն են ու չբացահայտված խոշտանգումները, որոնք քսանհինգ տարուց ավելի շարունակվում են և դարձել են արդեն ավանդույթ: Վազգեն Սարգսյանի անվան բարձրագույն ռազմական ուսումնարանի մասին բազմիցս է գրվել, կարծում եմ կարիք չկա անդրադառնալու, սակայն հիշեցնեմ, որ դա ոճրագործների ու մարդասպանների դարբնոց է, որտեղ թրծվում են Ռամիլ Սաֆարովից ոչ պակաս ոճրագործներ: Կարծում եմ, բոլորդ հիշում եք կուրսանտ Հայկազ Բարսեղյանի սպանությունը: Հայկական բանակի ծնունդը սովորաբար համարվում է հունվարի 17 -ը սակայն իմ ազատամարտիկ բարեկամները, որոնք կանգնած են Հայկական բանակի կազմավորման ակունքներում, պնդում են, որ Հայկական բանակի կազմավորման օրը Սեպտեմբերի 21-ն է՝ Հատուկ Գնդի կազմավորման օրը. 21 սեպտեմբեր 1990 թ., բայց չգիտես ինչու Հայկական բանակի օրը նշվում է հունվարի 17- ը, հիշեցնեմ միայն, որ այդ օրը ` 1993 թվականին ստեղծվել է Պաշտպանության նախարարությունը: Պաշտպանության Նախարարության և հայկական բանակի տարբերությունը պետք է տեսնել և հասկանալ, որովհետև այդ կառույցները իրար հետ առնչվում են, սակայն ոչ փոխկապակցվում: Պատահական չէ, որ Հայաստանում ՊՆ-ն անվանում են ՊԵՆՏԱԳՈՆ: Թեման շարունակելով` անցնենք փաստերին: Սովորաբար ընդունված է ասել, որ Հայկական բանակի կազմավորման ընթացքում Վազգեն Սարգսյանն իր անևրևույթ կոչով դիմել է Խորհրդային բանակում ծառայող բարձրաստիճան սպաներին, որպեսզի վերադառնան հայրենիք ու համալրեն նորատեղծ հայկական բանակի շարքերը: Ինչպես գիտենք շատերը ականջալուր եղան ու վերադարձան` մտնելով հայկական բանակ: Սակայն իրականում ինչպես և ինչ է եղել, շատերը վախենում են խոսել, անգամ վախենում են մտաբերել կամ էլ կարելի է ասել, որ անգամ տեղյակ են չեն եղել, իմացողներն էլ նախընտրում են լռել, այլապես կհայտնվեն այնպիսի վիճակում, որ նկարագրելն անհնար է: Վստահ եմ այս հրապարակումը պատճառ է դառնալու, որպեսզի նորից սվինահարեն ինձ` մեղադրելով դավաճանության ու թշնամության մեջ: Նախկինում «Ազգադավ» գիրքը հրապարակելու ժամանակ նույն հիստերիան էր և նույն մեղադրանքները: Հետաքրքիրն այն փաստն էր, որ Հայաստանում եղած ժամանակ փորձել եմ ծանոթներիս նվիրել «Ազգադավը» գիրքը, սակայն զգում էի, որ այլայլվում էին ու սառը քրտինք էր պատում նրանց, ճիշտ է, չէին ցանկանում վիրավորել, բայց դժկամությամբ էին ընդունում գիրքը, որոշեցի թողնել իրենց հայեցողությանը և … պարզվեց մի բան… Շատերը պատճառաբանում էին, թե համացանցում կարդացել են ու լավ կլինի գիրքը նվիրեմ նրանց, ովքեր չեն կարդացել: Հարցը փակված էր, որովհետև սպարապետի հանցանքները հիշողներին ազգի թշնամի են դարձնում, ավելի շուտ` ադրբեջանցի: Երեսուն տարի մարդկանց պատել է վախը, ու կարծես թե նրանից չեն էլ կարող ձերբազատվել:
Ինչևէ, հայկական բանակը համալրվելով Խորհրդային բանակից եկած սպաներով` դարձավ Խորհրդային բանակի ստերիոտիպը, իսկ Վազգեն Սարգսյանի անվան ռազմական ուսումնարանի շրջանավարտների օգնությամբ ներմուծվեցին քրեական աշխարհի օրենքներն ու բարքերը: Խորհրդային բանակի բացասական երևույթներին միացավ գողական աշխարհի չգրված օրենքները, ու Հայկական բանակը դարձավ մի հսկայական ԶՈՆ՝ Սպանդանոց , որտեղ խոշտանգվում ու սպանվում են աղքատ ընտանիքների զավակները, սպանությունների ու խոշտանգումների հիմքում ընկած էր թալանն ու կողոպուտը: Ծանոթ բարեկամ, խնամի ու սանիկ , ամեն ինչ արվում էր ծախելու ու առնելու համար, բանակից ազատելով ու տարկետում տալով ` ուսադիրներով ավազակները իրենց գրպաներն էին լցնում: Կոծկելով անմեղ զինվորների սպանությունները` հարստանում էին ու դղյակներ կառուցում: Հիշենք Վազգեն Սարգսյանի կոչը, որի օգնությամբ Խորհրդային բանակի հայ սպաները համալրեցին Հայկական Բանակի շարքերը: Նախ հիշեցնեմ Խորհրդային Բանակին վերաբերող մի փաստագրություն :
1990-1992 թվականներին Խորհրդային Բանակը գտնվում էր սոսկալի վիճակում, պետական գանձարանը դատարկ էր, ու զինվորականները 7-8 ամիս շարունակ աշխատավարձ չէին ստանում, նույնիսկ զորամասեր կային , որոնք մեկ տարուց ավելի գումար չէին ստացել: Սպաներին հասանելիք սննդամթերքի քանակը կրճատվել էր զորամասերի հրամանատարները երբեմն իրենց ենթակայության տակ գտնվող զինվորներին աշխատեցնում էին քաղաքացիական շինարարություններում ` հավելյալ սնունդի կամ գումարի դիմաց: Բանակը հոգևարքի մեջ էր, պետական ֆինանսավորումը դադարեցված էր, պահեստային հանդերձանքն ու զինամթերքը վաճառում էին անօրինական ու հանցավոր եղանակով: Շտաբային սպաների վիճակը ավելի ծանր էր, վաճառելու ոչինչ չունեին: Բանակում զանգվածային կրճատումներ էր գնում, մանավանդ Խորհրդային հանրապետության քաղաքացիներին պետական բնակարաններից էին զրկում, շատ ընտանիքներ զինվորական զորամասերում էին գիշերում` օգտագործելով զինվորական կազարմաներն ու հարակից կառույցները: Հայազգի սպաների վիճակը ավելի վատ էր, որովհետև նրանք հիմնականում թիկունքային և շտաբային ծառայություններում էին աշխատում: Խորհրդային միության փլուզումը նոր , ավելի սարսափելի վիճակի մեջ գցեց սպաներին, որոնք կրճատման սարսափից արդեն ահաբեկված էին: Սպաներից շատերը քաղաքացիական կյանքում չէին կարողանում հարմարվել և նախընտրում էին անգամ ոստիկանությունում ցածր պաշտոններում աշխատել:
Խորհրդային բանակի սպաների համար նպաստավոր եղավ ՊՆ նախարար Վազգեն Սարգսյանի կոչը, որը քաղաքական ու ռազմական պայմաններից ելնելով ` նրանց ծառայողական աշխատանք էր առաջարկում հայկական բանակում: Նրանցից շատերն էլ օգտվեցին այդ հնարավորությունից ու վերադարձան Հայաստան: Բարձրաստիճան գեներալների ու գնդապետների մուտքը հայկական բանակ
« պտղաբեր» եղավ: Հարբեցողություն, թղթախաղ, թալան ու կողոպուտ. Խորհրդային բանակի աղբը լցվեց Հայկական բանակ: Սպաները սկսեցին անխնա թալանել պետության ու բանակի միջոցները, թալանվում էին թիկունքում, թալանում էին ինչպես կարող էին, տաքուկ զինկոմիսարիատներում նստած սպաները զորակոչիկների ու եռամսյա հավաքների կանչվածների վրա էին գումարներ աշխատում ` մուծվելով վերադասին: Զորամասերի հրամանատարները ազատամարտիկների ու կամավորների հասանելիք միջոցներն էին կողոպտում: Թիկունքը ճակատի հաշվին հարստանում էր, ամեն ինչ թիկունքի համար էր դառնում: Շտաբային սպաները թղթախաղով էին տարված , խրախճանքների մեջ էին` անգամ ճակատային շտաբներում իրենց սիրուհիների հետ էին ժամանակ անցկացնում: Այդ կամանդուշի կոչվածների ու գեներալների կողմից ոչ մի ռազմական գործողություն կամ օպերացիա մշակված չի եղել , ամեն ինչ արվել է խրամատային հրամանատարների կողմից, Արցախյան պատերազմի ողջ ընթացքում միայն կամավորականների ու դաշտային հրամանատարների անձնազոհության շնորհիվ են գրանցվել հաղթանակները: Հարբեցող սպայակույտը Պաշտպանության նախարարության առանձնասենյակներում նստած հերոսանում էր ու հարստանում: Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանին հետաքրքրում էր սեփական որովայնն ու գրպանը: Պատահական չէր, որ բռնաբարության մեջ մեղադրվող կանանց գաղութի կլյուչնիկ գնդապետ Մարտիրոսյանին նշանակեցին Երևանի նոր բացված ռազմական ուսումնարանի պետ: Խորհրդային Միության ժամանակ գնդապետ Մարտիրոսյանին հեռացրել էին ծառայությունից, սակայն Վազգեն Սարգսյանին ու Անդրանիկ Քոչարյանին վճարելով կլորիկ գումար, նա ոչ միայն նշանակվեց ուսումնարանի պետ, այլև գեներալական ուսադիրներ ստացավ: ՊՆ-ում վճարում էին պաշտոնների ու կոչումների համար, խորհրդային բանակի ենթասպան դառնում էր գնդապետ, իսկ Կռազի շոֆեռն էլ գեներալ և ավելին: Ազատամարտիկների հուշագրերում և օրագրերում շատ փաստեր են հիշատակված, որոնք մնացել են այդպես էլ անտեսված: Չնայած իմ ձեռքի տակ եղած փաստերը բավական են պատկերացում կազմելու այդ ամենի մասին: Ճիշտ է , շատերի համար դժվար է լսել այս ծանր հանցանքների ու կեղծիքների մասին, սակայն դա է իրականությունը և այն չբացահայտելով` ավելի ենք մխրճվում հանցանքների ու մեղքերի մեջ: Կցանաանայի հիշեցնել այն կարևոր փաստը, որ խորհրդային բանակի բացասական երևույթները ներմուծվեցին հայկական բանակ` այն դարձնելով ավանդույթ, քրեական օրենքները լրացրեցին այդ բացը` դարձնելով այն սպանդանոց: Չաստ նայողների ինստիտուտի ձևավորումը ծեծի ու ջարդի, խոշտանգումների ու ինքնասպանությունները կոծկելու ավանդույթը նույնպես պատմություն ունի: Բանակից սննդամթերքի ու հեղուկ վառելիքի թալանը ուղղորդվում էր սպանություններով կամ ինքնասպանություններով, ականատեսներին ու վկաներին ոչնչացնում էին ինչպես կարող էին ` ամենը վերագրելով ինքնասպանություն: Հայկական սպանդանոցի մասին արգելված էր խոսել , անգամ բարձրաձայնելը վտանգավոր էր, լրատվությունը արգելափակելով` հասարակությանը մատուցվում էր , որ ,, Հայկական Բանակը,, տարածաշրջանի ամենահզոր բանակն է: Ծիծաղելի է, բայց ողբերգական , որ հայ զինվորին ստիպում են ստրուկի պես բանել, հետո էլ ստիպում են չոքել ու մահմեդականի պես աղոթել, ինքնասպանությունները դեռ չհաշված: Ահա այն բանակը, որի նախահայրը շիզոֆրենիկ Վազգեն Սարգսյանը եղավ:
Պորտաբույծ սպաների մուտքը հայկական բանակ ուղղորդվեց պարտվողական մարտավարությամբ՝ կորցրեցինք Հյուսիսային Արցախի Շահումյանի շրջանը, Արցախի Մարտակերտի շրջանի մի զգալի մասը և Հայաստանի Արծվաշեն ավանը: Չնայած Արծվաշենի պարտությունը բարձրաստիճան հրամանատարների դավաճանության ու մասնակցության շնորհիվ կատարվեց` հանձինս Վազգեն Սարգսյանի: Եթե հաշվի առնենք, որ դեռ այն ժամանակ ՊՆ բանակի հարբեցող սպայակույտը նույնպես արդարացնում էր Վազգեն Սարգսյանին Արծվաշենի ու Շահումյանի կորստի համար, նույնը մենք տեսանք ապրիլյան պատերազմի 800 հեկտար տարածքի կորստի համար, գեներալական ոհմակն ու սպայակույտը ջանասիրաբար արդարացնում էր այդ տարածքների կորուստը` Ազատիչին շռայլելով խոսքեր ու հետույք մտնելով; Հայկական բանակում չգտնվեց գեթ մեկ սպա, ով կփորձեր հակառակվել ու դավաճանության մասին բարձրաձայներ: Ինչպես տեսնում ենք սպայակույտը մնացել է անփոփոխ՝ ինչպես Վազգենի օրոք էին, այնպես էլ Ազատիչի օրոք մնացել են նույն աղբակույտը:
Հայկական բանակին մաս կազմեցին ՀՀՇ -ական ոջլոտների ու քրեածին հանցագործների ոհմակները: Ժամանակին դրանց կոչում էին Ասֆալտի ֆիդայիններ կամ Ասֆալտամարտիկներ, սրանց մասին բազմիցս գրել են անգամ պատմագետները: Կարծում եմ կարիք չկա վերհիշել այն ամենը, ինչ արդեն ասվել է , միայն հեշեցնեմ կռազի շոֆեռ Մանվել Գրրգորյանի և մակաբույծ խեղկատակ՝ Սեյրան Սարոյանին ուղին : Այդ երկու հաստագլուխնրի ձեռքով ավելի շատ հայ ազատամարտիկ է սպանվել, քան ադրբեջանական բանակի կողմից: Այս փնթիներին Վազգենն օգտագործում էր, որպեսզի իր թալանն ու կողոպտածը ավելացնի, նրանց անպատժելիության մանդատ տալով ապահովում էր իր իշխանությունը, պատահական չէր, որ Վազգենի թեթև ձեռքով նրանք գեներալական ուսադիրներ ստացան, Մանվել Գրիգորյան, Սեյրան Սարոյան, Լևոն Երանոսյան, Սերգեյ Չալյան, Արթուր Աղաբեկյան ու հարյուրավոր նման փնթիներ: Վազգեն Սարգսյանին պետք էր, որ մինչև պատերազմի ավարտը՝ ճակատում ոչնչացվեին հայրենասեր տղաների ջոկատները, որոնք հետագայում կարող էին իրենից պատասխան պահանջել, ինչպես Մանվելն է հայտարարում իրենից պատասխան ուզողները թուրք են: Վազգենը ազատամարտիկներին ու կամավորականներին ոչնչացնում էր հենց այդ քրեածինների ձեռքերով, նրանց շնորհելով անձեռնմխելիություն ու գեներալական ուսադիրներ: « Հերոսները պետք է զոհվեն պատերազմի դաշտում, հակառակ դեպքում նրանք անտանելի են դառնում »։ Վ․ Սարգսյան: Վիքիպեդիա: Ազատամարտիկների սպանդը շարունակեցին Վազգենի հետևորդները: Եվ պատահական չէր, որ Ժիրար Սեֆիլյանն ու Սասնա ծռերը համարվում են ահաբեկիչներ ու երկրի համար մեկ թշնամի, դա ավանդույթ դարձած գործելաոճ է: Քանի որ Փնթի գեներալներին հիշեցինք, տեղին է նշել նաև Մանվել Գրիգորյանի ու Սեյրան Սարոյանի հանցանքների թիվը ավելացնել ևս մեկով, թե ինչպես հայկական բանակի հակաօդային Իգլա տիպի հռթիռները վաճառում էին Չեչեն գրոհայիններին, իսկ Արթուր Աղաբեկյանի, Խաչատուրովի, Հայկազ Բաղմանյանի, Սերգեյ Չալյանի ու Աշոտ Գրիգորյանի և ոհմակի մասին առանձին առանձին գրվել է: Հենց այդ ոհմակն էր, որը Վազգեն Սարգսյանի շնորհիվ ոչ միայն չսատկեց սովից, այլև միլիոններ կուսակեց ու հարստացավ: Հենց այդ ոհմակը նրան պետք է դարձներ սպարապետ ու ազգային հերոս, հենց այդ ոհմակն է խոշտանգում ու հետապնդում նրանց, ովքեր մոլագարի հանցանքների մասին խոսում են, նրանք Վազգենի ուրվականի ետևում մնում են անձեռնմխելի, քանի դեռ Վազգենը հերոս է, իրենք անպատիժ գործելու են: Իսկ ինչ եղան Արցախյան պատերազմից վերադարձած ազատամարտիկները, որոնք խոշտանգվեցին ու հետապնդվեցին, որոնց ծաղրում են ու նվաստացնում հենց այն փնթիները, որոնք նրանցից վերցրեցին հաղթանակի փառքը: Ինչու լուսանցքից դուրս մնացին այդ հերոսները, որովհետև ժողովուրդը անտարբեր գտնվեց իր հերոսների հանդեպ: 30 տարուց ավելի այդ անողնաշարավոր սպաների ու գեներալների հաղթարշավը պետք է շարունակվեր, իրենց ետևում թողնելով հարյուրավոր սևազգեստ մայրերի և հարյուրավոր դղյակներ ու առանձնատներ պետք է կառուցվեին այդ զինվորների ու ազատամարտիկների արյան ու կյանքի հաշվին: Պատահական չէր, որ Արցախի Հերոս Վահան Բադասյանը բարձրաձայնում է այդ հանցագործ գեներալների մասին: Հիմա պատկերացնում կազմեցի՞ք տարածաշրջանի ամենահզոր բանակի մասին: Հենց այդ գեներալներն են պնդում, որ Արցախյան պատերազմի վերսկսման վտանգը միշտ լինելու է, հավիտենից հավիտենիս, դա հերթական կեղծիքն է ու սուտը, ընդամենը մի քանի օր է հարկավոր, այդ պատերազմը ավարտին հասցնելու և հակամարտությունը լուծելու համար, սակայն ինչպես Ջորջ Օրուելն է ասում. «Բռնակալները պատերազմում են սեփական ժողովրդի դեմ», այնպես , ինչպես Հայաստանում սպայակույտի լուռ համաձայնության ներքո խոշտանգում են ժողովրդին ու տանուլ տալիս սահմանային տարածքները: Վտանգը արտաքին թշնամուն մատնացույց անելով` փորձում են քողարկել ներքին թշնամու արարքները: Հայկական բանվորա-գյուղացիական բանակը իր բնույթով խեղճ է ու հուսալքված, այնտեղ բացակայում են պատիվ ունեցող սպաները: Ամենաքոսոտ ենթասպան իրեն համարում է արքա, իրեն թույլ տալով կողոպտել զինվորի ոչ միայն հանդերձանքը, այլև սնունդն ու հիգիենայի պարագաները: Խնամի, բարեկամ, քավոր սանիկ` ահա Հայկական բանակի ցեցը, որը ներսից հոշոտում ու թուլացնում է բանակը: Իսկ Հայկական բանակը կարող էր իրականում հզոր լինել: Իմ ազատամարտիկ բարեկամներից մեկը, դեռևս Արցախյան պատերազմի տարիներին մշակել էր հայկական բանակի մոդելը, որը կարող էր ապահովել Արցախի ու Հայաստանի անվտանգությունը, կարող էր տնտեսել հազարավոր դոլարներ ու կարող էր իր մարտունակությամբ հավասար լինել աշխարհի հզոր բանակների հետ, սակայն, ցավոք սրտի նա այդ ամենը չկարողացավ կյանքի կոչել, որովհետև ոհմակապետական իշխանությանը դա պետք չէր: Հիմա ինչպե՞ս կարելի է հայկական բանակը հզոր ու անպարտելի համարել, եթե նրա գերագույն գլխավոր հրամանատարը Քոսոտ դասալիք է ու վախկոտ: Ի՞նչ եք կարծում, Հայոց մեծ բանաստեղծ Հովաննես Թումանյանը ինչու՞ էր գրել իր «Քաջ Նազարը» հայտնի հեքիաթը, կարծում եմ հասկացողները այն պետք է համեմատեն ներկայիս իրականության հետ, որ դասալիք գաճաճը ոչ ավելին է, քան իր հեքիաթի հերոսը: Գրել է , որպեսզի սովորենք իր խրատներն ու դասերը: Հիմա մեր զինվորների ուսերի վրա է ոչ միայն սահմանի պաշտպանությունն ու անվտանգություն, այլև գեներալական ու սպայական որմակին կերակրելը: Ջորջ Օրուել. Կա ճշմարտություն և կա սուտ, ու եթե կառչում ես ճշմարտությունից՝ նույնիսկ հակառակ ամբողջ աշխարհի, խենթ չես :
Անհնար է վախի, ատելության ու դաժանության վրա քաղաքակրթություն հիմնել: Այն չի հարատևի: Ջորջ Օրուել
Անգործունակ պետությունը վաղ թե ուշ պարտվում է, իսկ գործունակությունը չի կարող հիմնվել պատրանքների վրա: Բացի այդ, գործունակ լինելու համար անհրաժեշտ է դասեր քաղել անցյալից, նշանակում է՝ բավական ճշգրիտ գաղափար ունենալ այն մասին, թե ինչ է եղել անցյալում: Ջորջ Օրուել

« Հայոց   պատմությունը   մեզ   մի   բան   է   սովորեցնում,   այն,   որ   հայը   իր պատմությունից     բնավ   չի   սովորում »:  Գարեգին Նժդեհ.

ԳԵՀԵՆԻ  ԱՌԱՔԵԼ 27.01.2018

ՀԱՅԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՀՈԳԵԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Posted on Updated on

 https://geheniaraqelblog.wordpress.com/2017/11/01/հայի-ազգային-հոգեբանությունը/

« Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Հովհաննես Թումանյան

Հայ ժողովրդի մշակույթի պատմության մեջ շատ ճյուղեր են բազմակողմանի ուսումնասիրության ենթարկվել՝ պատմություն, աշխարհագրություն, ճարտարապետություն, կենդանական ու բնակլիմայական բնագավառներ, իսկ բոլորովին վերջերս տարածվեց հայերի գենետիկական հատկությունների վերաբերյալ մի աշխատություն, որտեղ ներկայացվել էր հայերի գենետիկական հատկությունների վերաբերյալ ուսումնասիրություն: Համաձայն այդ ուսումնասիրության` հայերի գենետիկական հատկությունները հազարամյակների ընթացքում չեն փոփոխվել և մնացել են նույնը: Որպես հոգեբան կարող եմ հաստատել, որ դա այդպես է: Սակայն կցանկանայի մանրամասնել իմ գիտական աշխատություններից մեկը, որը վերաբերում է ազգային հոգեբանությանը, որն իր մեջ ներառում է ազգային բնավորությունը, հոգեխառնվածքն ու սովորությունները: Մարդաբանության մեջ ուսումնասիրվում են որոշակի կողմեր, սակայն հոգեկան խնդիրներին մոտենում են մասամբ: Դեռևս չեմ գտել որևէ աշխատություն, որտեղ նկարագրված լինի հայերի հոգեբանական հատկությունները, նկարագիրը կամ խառնվածքը: Ազգային գենետիկայի ( Էթնոսի ) մեջ կարծես չի ուսումնասիրվել ազգային հոգեբանությունը, այս բացթողումը կարծում եմ պետք է, որ հետաքրքրի ոչ միայն մեզ` հայերիս, այլև մեր բարեկամ ժողովուրդներին, եթե այդպիսիք իրոք կան: Հուսով եմ, որ մի գեղեցիկ օր փորձագետներին կհաջողվի բացահայտել էթնոսում հայերի հոգեբանական հատկությունները: Դեռևս մեկ տարի առաջ իմ ընթերցողներին ներկայացրել էի քրեագիտության մեջ հայտնի ձևաչափ, որը կիրառվում է շատ երկրներում, բացի Հայաստանից: Այդ աշխատությունը վերաբերում է մարդաբանության ու հոգեբանական խառնվածքին` մանրամասն ներկայացնելով քրեածին ժառանգությունը: « Антропометрия » ՔՐԵԱԾԻՆ ԺԱՌԱՆԳԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ https://geheniaraqelblog.wordpress.com/2015/12/28/антропометрия-քրեածին-ժառանգական/ ):

Առաջարկում եմ իմ հետազոտությունները այդ մասով: Հնարավոր է` շատերը չհամաձայնեն երիտասարդ հոգեբանի հետ, սակայն փորձը ցույց է տալիս, որ հոգեբանության բնագավառում երիտասարդներն ավելի կատարելագործված են, քան միջին կամ ավագ տարիքի մասնագետները, դա պայմանավորված է երիտասարդների պրպտումների ու հետաքրքրությունների լայն շրջանակից, որն ընդգրկում է ավելի մեծ ու լայն տարածություն:

Չշեղվելով հիմնական թեմայից` շարունակեմ միտքս:

Այդպիսով էթնիկական հոգեբանական տեսակն ուսումնասիրելու համար կարիք չկա դիմել մարդաբանական չափագրումներին կամ ֆիզիոլոգիական փորձաքննություններին: Բավական է ձեռքի տակ եղած մատյաններն ու հին ձեռագրերը, ներառյալ ազգային բանահուսության ու գրականության գոհարները:

Ովքե՞ր են հայերը, ինչպե՞ս են եղել և ինչպես են այսօր… Հիշեցնեմ կրկին, որ մամուլում բարձրացված այն միտքը, որ հայերն իրենց գենետիկական հատկություններով հազարամյակների ընթացքում մնացել են նույնը` առանց փոփոխությունների, հաստատում եմ և համոզված եմ, որ դա միանշանակ այդպես է:

Պարզելու համար հայկական էթնոսի հոգեբանական առանձնահատկությունները` բավական է հետադարձ հայացք նետենք այն ամենին, ինչ ունեցել ենք և ինչ ունենք հիմա: Ծովից-ծով Հայաստանից մնացել է մի Քոսոտ հողակտոր, ( ըստ ԱԱ տնօրեն Ռադիկ Մարտիրոսյանի) որի վրա մնացել են մի բուռ «Կիսաբաց լուսամուտների » փնթիներ ու ինչպես Հակոբ Պարոնյանը կասեր՝ Մեծապատիվ մուրացկաններ կամ Առաքյալներ ( Մուրացան ): (« Ճշմարիտն էն է, որ մեր ամբողջությունը տառապում է մի ծանր ու խոր բարոյական հիվանդությամբ »:Հովհաննես Թումանյան ) Ազգային գենետիկական որոշ հատկություններ, որոնք շատ փոքր թիվ են կազմում, նույնպես կան, դրանք գաղափարական հատկություններով օժտված անհատականություններն են: Շատերին կհետաքրքրի, թե դրանք ովքեր են: Իմ մի ակնարկում ես գրել էի այդ լուսավոր հայերի մասին https://geheniaraqel.wordpress.com/2016/07/29/հայի-էությունը-ու-լուավոր-մարդիկ/ ՀԱՅԻ ԷՈՒԹՅՈՒՆՆ ՈՒ ԼՈՒԱՎՈՐ ՄԱՐԴԻԿ ) Խնդրում եմ Գրիգոր Լուսավորչին չկապել այս հարցադրման հետ, խոսքը Մովսես Խորենացու, Ֆրիկի, Նարեկացու և մյուսների մասին է, նկատի առնենք, որ հենց այդ տեսակն է մշտապես բարձր պահել ազգային արժեքները` մշակույթն ու ոգին: Գարեգին Նժդեհն ասում էր. « Ժողովուրդներն այն են, ավելի ճիշտ` դառնում են այն, ինչպիսին որ համարվում են իրենց մտավորականության կողմից »: Թույլ տվեք խուսափել «մտավորական » բառը գործածելուց, որովհետև ներկայիս ապականված մտավորականությունը այնպես է արժեզրկել այդ բառի իմաստը, որ ցանկալի չէ շեշտել:( « Պիտի չպարտվեր հայ ժողովուրդը և հոգեբանորեն, եթե նրա մտավորականության մի խոշոր մասը չնետվեր պարտվողական ոգու գիրկը »: Գարեգին Նժդեհ): Այդպիսով խուսափենք մտավորական բառի գործածումից և ընտրենք մեկ այլ բառ՝ օրինակ «գաղափարական» բառը, որը լիարժեք համապատասխանում է իմաստին: Եթե հայ ժողովուրդը իր պատմության ընթացքում ունեցել է վերելքներ ու ծաղկուն դարաշրջաններ, ապա դա եղել է միայն գենետիկական այդ տեսակի շնորհիվ, որին անվանեցինք գաղափարականներ: Հիմա անցնենք փաստերին: Եթե ներկայումս երկիրն ու ժողովուրդը հալածված վիճակում է, նշանակում է, որ նախորդ դարերում էլ Հայաստանում իշխել է այն տեսակը, որը կոչվում է Ազգադավ: Իմ ընթերցող բարեկամները կհիշեն հայ բոշաներին վերաբերող աշխատությունը, որը ներկայացրել եմ վերջերս: ( ՀԱՅԵՐԻՆ ՄԻԱԽԱՌՆՎԱԾ ԲՈՇԱՆԵՐԸ https://geheniaraqel.wordpress.com/2017/03/01/հայերին-միախառնված-բոշաները/ ): Այդ աշխատության մեջ ներկայացրել եմ նրանց բնավորության առանձնահատկությունները: Եթե հիշում եք, հայ բոշաները, ապրելով հայերի մեջ արագ սովորել են ոչ միայն նրանց լեզուն ու բարբառները, այլև նրանց սովորություններն ու կենցաղավարության կանոնները, անգամ բնավորությունն ու խառնվածքը` դառնալով այդ հասարակության անբաժան մասը: Այնպես որ, եթե շրջապատում եղել են վատ սովորություններով ու բարքերով հայեր, ապա հայ բոշաները ընդօրինակել ու միաձուլվել են նրանց, շատ քիչ պահելով նաև իրենց ազգային բնավորության գծերը: Փաստը ցույց է տալիս, այդ ազդեցությունը փոխկապակցված է եղել ու արդյունքում ստացվել է այն, ինչը տեսնում ենք ինքներս: Այնպես որ, կարծում եմ կարիք չկա մեր` հայերիս վատ սովորությունները վերագրել կամ բարդել հայ բոշաների գլխին:( « Մեր պատմությունը լեցուն է դավաճանության փաստերով։ Պարսիկների, հույների, արաբների, սելջուկների կամ մոնղոլների բանակները մեզ նվաճելուց առաջնորդվել են միշտ հայի ղեկավարությամբ։ Հայերը միշտ կռվել են թշնամու հետ ուս-ուսի սեփական ժողովրդի դեմ »: Րաֆֆի)

Առհասարակ հայերի մեջ բույն դրած նախանձը, չարությունն ու վախկոտությունը գենետիկական փոխանցվող հատկություններ են, կարիք չկա հայտնագործություն կատարել պարզելու այն: Դա գալիս է նախաքրիստոնեական դարաշրջանից, նույնիսկ քարե դարում: Հայերին չի կարելի նկարագրել դրական հատկանիշներով, ինչպես սովորաբար անում են… Թող չըմբոստանան իմ հայրենակիցները, որովհետև դա ցավալի ճշմարտություն է, ու աչք փակել այդ ճշմարտության վրա` կնշանակի մտավոր կույր լինել, ինչպես Մետերլինգյան կույրերն են: ( « Չկա՛ ճշմարտություն, և դրա համար էլ մեր ժողովուրդի մի մասը Մետերլինգյան կույրերի նման մոլորված է « տգիտության անտառում » Գարեգին Նժդեհ ): Այդպիսով ինչու՞ է հայ ժողովուրդը գոյատևել դարեր շարունակ և չի ոչնչացել աշխարհի թոհուբոհում: Թույլ տվեք ասել, որ դա եղել է միայն ազգի գաղափարականների շնորհիվ: Կարծում եմ, շատերը կցանկանան լսել այդ անունները, իմանալ այդ գաղափարականների անունները, թվարկեմ ընդամենը մի քանի անուն` պատկերացումը հստակեցնելու համար, օրինակներ բերեմ` Տիգրան Մեծ, Վարդան Մամիկոնյան, Խորենացի, Նարեկացի, Րաֆֆի, Գարեգին Նժդեհ, Թումանյան, Գրիգոր Զոհրապ, Խրիմյան Հայրիկ և այլ մեծեր: ( « Ժողովուրդները միշտ էլ չափվում են իրենց մտավորականություներով »:Գարեգին Նժդեհ )

Շատերը ծանոթ են Խաչակիր ասպետների պատմությանը: Եթե հիշում եք Խաչակրաց արշավանքների դարաշրջանում էր, որ ի հայտ եկան Տաճարական Ասպետները, որոնք օժտված էին այնպիսի լուսավոր գաղափարներով, որ կարողացան լուսավորել ոչ միայն Արևմուտքն ու Եվրոպան, այլ աշխարհի բոլոր ծայրամասերը:

Այդպես էլ հայերի մեջ գաղափարականները լուսավորել են ու առաջ տարել ոչ միայն հայ ժողովրդին, այլև հարևան ժողովուրդներին ու ցեղերին: Գաղափարականների շնորհիվ էր, որ Հայաստանն ապրեց իր ծաղկուն ժամանակները, ստեղծելով գիր, արվեստ, մշակույթ, թատրոն և մամուլ: Բոլոր բնագավառներում գաղափարականները կառուցեցին իրենց նախագծած ճարտարապետական կառույցները, ստեղծեցին մանրանկարչության անկրկնելի նմուշներ, գրեցին օրենքի ու իրավունք` ամրապնդելով հայի պաշտպանությունն ու անվտանգությունը: Երբ Հայաստանում թագավորել են գաղափարականները, երկրում գործել է օրենքը, հաստատվել է երկրի քաղաքացիների հավասարություն և լիություն, մի խոսքով ներդաշնակություն: Երբ երկրում իշխել են հայերը, այնտեղ եղել է սով, խոշտանգում և մահ: ( Հայի ոխերիմ թշնամին օտարը չէ, այլ հայը։ Րաֆֆի): Մենք` հայերս հպարտանում ենք, թե միջնադարյան Հայաստանում չի եղել Ճորտատիրություն, սակայն չենք ընդունում, որ այժմ մեզ մոտ հաստատված են ֆիոդալական օրենքներ ու ճորտատիրություն: Իհարկե, այս ամենը չի կարելի կապել Ռուսաստանի կամ աշխարհում կատարվող աշխարհաքաղաքական երևույթների հետ: Չնայած այդպես ընդունված է ներկայացնել իրավիճակը: (« Խաբեբաների կարգը գնալով ընդարձակվում էր, և նրանք օրըստօրե նոր անդամներ էին գտնում: Նրանք տարածվեցան երկրագնդի ա՜յն անկյունները, ուր ավելի տիրում էր մտավոր խավարը, ո՜ւր քրիստոնեությունը գտնվում էր մռայլոտ հեթանոսության մեջ »: Րաֆֆի )

Գաղափարականները էթնիկական տեսակով հայեր էին, սակայն շատ փոքրաթիվ, որոնք ժողովրդի մեջ չէին երևում, եթե փորձենք թվերով ներկայացնել նրանց, ապա դժվար թե 0,1 երրորդական մասը կազմեին: Օրինակ` հայերը սովորություն ունեն ասելու, որ աշխարհում 10 միլիոն հայ կա, չգիտեմ, թե այդ հաշվարկները ովքեր են կատարել, սակայն ես համմեմատության համար կվերցնեմ կլորացված թիվը: Տեղին է հիշել 2016 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը ՀԱԿ-ի համագումարին: Լևոն Տեր-Պետրոսյանը բարձրաձայնեց, որ Արցախյան պատերազմին մասնակցել է ընդամենը 12 սփյուռքահայ, չնայած այդ թիվը պետք է կրճատել, որովհետև ինձ հայտնի են դեպքեր, որ այդ հայերից ոմանք եկել են Արցախ այլ նկրտումներով և ոչ հայրենասիրությունից դրդված: Ինչևիցէ, տասը միլիոն հայերից Արցախյան պատերազմին մասնակցել են տասից պակաս սփյուռքահայեր: Նշանակում է` միջին հաշվով մեկ միլիոն հայերի մեջ կա ընդամենը մեկ գաղափարական: Չեմ կարծում, թե սա հուսադրող թիվ է, երբ Արցախյան պատերազմին մասնակցել են ընդամենը 5-6 հազար կամավորական, որոնց մեջ շատ փոքր թիվ են կազմել գաղափարականները: Հիշեցնեմ, որ պատերազմի դաշտը պարտադիր չէր, որպեսզի գաղափարականներին հաշվարկեինք, ուղղակի հայրենիքը վտանգի պահին գաղափարականները երբեք ձեռքները ծալած չեն նստում, նրանք թիկունքում են, մարտադաշտում արվեստում ու ժողովրդի կողքին: ( « Մեր նկատմամբ մեղաւոր է եւ մարդկութիւնը, բայց անմեղ չենք եւ մենք։ Մերն է մեղքի մեծ բաժինը, քանզի մեր ձեռքին է բանալին այն բոլոր դրութիւնների, որոնց մէջ կ՛ուզէինք եւ կարող ենք լինել, քանզի մենք ենք մեր քաղաքական բախտի ճարտարապետը » : Գարեգին Նժդեհ Իմ ընթերցողները հավանաբար հիշում են իմ բարձրաձայնած թեման` Գլխի ու եղունգի հետ կապված, կարծում եմ կարելի է հաշվի առնել այդ գործոնը: https://geheniaraqelblog.wordpress.com/2017/05/20/եղունգ-ունես-գլուխդ-քորի/ ) :

Գաղափարականները երբեք իրենց թույլ չէին տալիս անտարբեր թամաշա անողի պես դիտորդի դերում լինել, երբ ազգային արժեքներն ու հայրենիքը վտանգված է: Դա եղել է նրանց առանձնահատկությունը, ի տարբերություն ժողովրդի, և դա ցույց է տալիս, որ տասը միլիոն հայության մեջ ընդամենը մի քանի « Սասնա ծուռ » կային, մեծ օվկեանից ընդամենը մի քանի կաթիլ: Ի՞նչ եք կարծում, մի ժողովրդի համար արդյոք քի՞չ չէ սա: Նկատի ունենանք նաև, որ « Սասնա ծռերից » մի քանիսն են մասնակցել Արցախյան պատերազմին, մնացածին համարենք միայն « Սասնա ծուռ`» Պավել Մանուկյանի որդին՝ Արամը և Վարուժան Ավետիսյանը ներառյալ: Ի՞նչ է ստացվում` գաղափարականները կազմում են այնքան չնչին տոկոս, որ ավելորդ է անգամ հիշատակել, սակայն նրանց դերն ու նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմության մեջ այնքան մեծ է եղել, որ օտարները հայերին ճանաչել են միայն նրանց շնորհիվ:

Այդպիսով, ովքե՞ր էին գաղափարականները հայ ժողովրդի կյանքում: Նրանք փարոս են եղել հայ ժողովրդի համար, ովքեր ուղղորդել են ազգին դեպի լուսավորություն: Այդ դեպքում ովքե՞ր են եղել հայերն անցյալում և ովքե՞ր ներկայում: Ազգային դիմագիրը ներկայացնելու համար թվարկեմ մի քանի անուններ… Արփինե Հովհաննիսյան, Արմեն Աշոտյան, Սաշիկ ու Լֆիկ, Լիսկա, Մանվել, Գրզո, Շմայս, Գագիկ Ծառուկյան և Գագիկ Շամշյան, Արշակ Զաքարյան, Գոռ Վարդանյան, Շուշան Պետրոսյան, Անդրանիկ Մարգարյան, Տարոն Մարգարյան, Սեյրան Սարոյան և Հերմինե Նաղդալյան, Վազգեն Սարգսյան ու Հրանուշ Հակոբյան: Կարծում եմ, արդեն հասկանալի է հայ ժողովրդի ոչ միայն դիմագիրը, այլ հոգեբանական խառնվածքն ու տեսակը: Հենց այս կերպարների մասին են ժամանակին գրել Ֆրիկը, Նարեկացին, Խորենացին ու Թումանյանը: Հայ դասականների` գաղափարականների ստեղծագործություններում պատկերված են հենց այդ կերպարները` տարբեր անուններով, սակայն էությամբ ու բնութագրով նույնը: Այս է հայ ժողովրդի իսկական պատկերը իր առանձնահատկություններով և խառնվածքով: Հենց այս տեսակն է, որ դարերով հալածել ու ծծել է սեփական ժողովրդի արյունը, Մարկոս Աղա Ալիմյան, Միկիտան Սաքո, Բազազ Արտեմ և շատ ուրիշներ, հենց այդ տեսակն էր, որ Խորենացու մարմինը պետք է այրեր իր մատյանների հետ ու գետը նետեր, հենց այս տեսակն էր, որ պետք է Պապ թագավորի դեմ դավեր նյութեր, նրանք էին, որ պետք է Անի ու Կարս բերդաքաղաքների բանալիները հանձնեին թշնամուն: Մի՞թե չեք տեսնում, որ նկարագիրը պարզ է ու ակնհայտ: ( Հայերի մեջ ամեն տեղ անպակաս են եղեռնագործ տեր Մարկոսներ, ավազակ մելիքներ, խաբեբա Միրզա-Ֆաթալիներ, փոփոխամիտ տիկին Թարլաններ, օգտածարավ վասակներ և այլն…: Այդ իրավ, դրանք բոլորն կան: Բայց հայերի մեջ ամեն տեղ դժվար կարելի է գտնել սիրահարվածագահներ: ՐԱՖՖԻ ): Խորենացին ու Նարեկացին պատահական չէին ողբում մեր ազգի վիճակը: Ո՞վքեր էին Խորենացին ու Նարեկացին, նրանք հենց այն գաղափարականներն էին, որոնք ցավում, տառապում էին ժողովրդի հետ, որոնք երբեք իրենց չզատեցին ազգից ու ժողովրդից, փորձելով լուսավորել ու ուղղություն ցույց տալ խավարամիտ ամբոխին, փորձելով աղաղակել, որ թշնամին իրենց մեջ է, իրենց հոգիներում: Սակայն ապարդյուն, նրանց լսող չեղավ անգամ այսքան դարեր անց: ( «Այն մտաւորականութիւնը, որը գրքի ծնունդ է եւ ոչ թէ իր ցեղի մեծութեան ու ժողովրդի տառապանքի — կեղծ եւ անպտուղ մտաւորականութիւն է »: Գարեգին Նժդեհ ) Հայերն այդպես էլ չկարողացան գնահատել իրենց գաղափարականներին, որովհետև նախանձ էին, երեսպաշտ ու խարդախ և երբեք չգնահատեցին նրանց ոչ անցյալում, ոչ էլ հիմա, ազգային ապերախտությունը խոր արմատներ է գցել հայի մեջ, որոնք փոխանցվում են սերնդեսերունդ: ( « Արդ՝ եթե մենք ունենք ազգային իմաստություն, հոգու արիություն և առողջ բնազդներ, անկարելի է աչքներս փակենք մեր էս ծանր հիվանդության առաջ և չզգանք, որ մեր հոգին շատ է դառնացած, մեր ներքին մարդը շատ է փչացած, և դրա դեմ կռվելու, առողջանալու առաջին պայմանը էն է, որ մենք և՛ մեր սրտերում, և՛ աշխարհքի առաջ անկեղծ խոստովանենք ու ճանաչենք մեր դժբախտությունը »: Հովհաննես Թումանյան ): Սեփական որովայնի ու գրպանի մասին մտածողը չի կարող արժեքներ ստեղծել, ուր մնաց` գնահատի: Եթե ուսումնասիրենք հայ դասականների ստեղծագործություններն ու բանահուսությունը, ապա կհամոզվենք, որ մենք աշխարհի ամենավտանգավոր ու ապերախտ ժողովուրդն ենք, որ պատրաստ են ազգային բոլոր արժեքները ոտնահարել, սրբությունները պղծել, անգամ պղծել սեփական նահատակների գերեզմաններն ու հերոսների հիշատակը, ապականել ու արժեզրկել: ( « Ճշմարիտն էն է, որ մեր ամբողջությունը տառապում է մի ծանր ու խոր բարոյական հիվանդությամբ » Հովհաննես Թումանյան ): Պատահական չէ, որ Փնթի Կռազի շոֆեռ Մանվել Գրիգորյանը Զորավար Անդրանիկին շնորհեց Վազգեն Սարգսյան հուշամեդալով, անգամ այդ ժամանակ չգտնվեց մեկը` հոգևորական կամ պատմաբան, մտավորական ու քաղաքական գործիչ, որը քննադատեր Կռազի Շոֆեռին` ազգային հերոսի հիշատակը ծաղրելու համար: Անտարբերությամբ ազգը նայեց ու ծափահարեց: Մի՞թե սա ազգային առանձնահատկություն չէ, անտարբերության ու ապերախտության մասին արդեն գրվել է և կարիք չկա կրկին հիշեցնել: Գաղափարականների կերպարները ապականելով` պետք է փորձեն ոչնչացնել ոչ միայն նրանց ստեղծածը, այլև նրա թողած հետագիծն ու հիշողությունները: Պատահական չէր, որ պետք է կրակեին Գարեգին Նժդեհի կիսանդրու վրա` փորձելով վրեժ լուծել նրանից: Գաղափարականները խավարամիտների թշնամիներն էին, որովհետև խավարը չէր կարող հանդուրժել լույսն ու գիտությունը: Հաց Բերող Արթուր Սարգսյանից սարսափում էր խավարասերների ողջ բանակը, իսկ ժողովրդի լուռ համաձայնությամբ ու անտարբերությամբ նա խոշտանգվեց ու դատապարտվեց մահվան: ( « Փարիսեցիները խաչեցին Հիսուսին, իսկ հայերը Հաց Բերողին »: Գեհենի Առաքել 2017 թ.): Գաղափարականները նրանց թշնամիներն էին: Պատահական չէին Վազգեն Սարգսյանի և Սերժ Սարգսյանի խոսքերը. « Թե թշնամի մի փնտրեք մեր մեջ », նրանք լավ գիտեին, որ գաղափարականներին ոչնչացնելով` իրենք ամրապնդելու էին իրենց հավերժական իշխանությունը և այդպես հայ ժողովրդին դարձնելու ոչխարի հոտ: Լևոն Իգիթյանների ու Ռոբերտ Ամիրխանյանների պես. մնացած աղբակույտի մասին խոսելն ավելորդ է, որովհետև նրանք հենց նույն ժողովրդի ծոցից են դուրս եկած խավարամիտներն են` իրենց գենետիկական հատկություններուվ ու տեսակով: Գաղափարականները բոլոր դարերում հալածվել են հայ ժողովրդի կողմից, Պապ թագավորից սկսած` մինչև Չարենց, Թումանյան, Անդրանիկ, Սեպուհ զորավար, Գարեգին Նժդեհ և այլն: Միշտ հալածվել են ու իրենց ճակատին կրել կղերական հոգևորականների կողմից խարանված աղվեսադրոշմը: Ապերախտները ազգի գաղափարականներին դարձրեցին աղանդավորներ ու դավաճաններ, ջհուդներ ու փարիսեցիներ: (« Կայ մտաւորականի ամենէն վտանգաւորը — նա՛, ո՛վ փարիսեցիների եւ դպիրների նման լաւ է ուսուցանում, բայց վատ ու վատն է գործում » Գարեգին Նժդեհ ): Հայ ժողովրդի արժանի զավակներին՝ գաղափարականներին շարունակեցին խոշտանգել ոչ միայն բոլշևիկյան կառափնարաններում այլև դաշնակցական սպանդանոցներում, կուսակցական մամուլում ու հոգևորական ժողովարաններում: Հայերն էին, որ Երևանի կառափնարանում կացնահարեցին Համազասպ զորավարին, հարյուրավոր հայ սպաներին, Սեպուհ զորավարին, Անդրանիկ զորավարին ու Գարեգին Նժդեհին, հարյուրավոր այլ զորավարների հալածեց դաշնակցական խաժամուժը: Իսկ գաղափարականներին Արցախյան պատերազմում գնդակահարում էին թիկունքից: Ինչու՞ Մովսես Գյորգիսյանի, Արթուր Մկրտչյանի, Սամվել Շահմուրադյանի ու Մոնթե Մելքոնյանի սպանությունները պետք է վերագրեին արտաքին թշնամուն, երբ այդ ամենի ետևում կանգնած էինք մենք` բոլորս, ամբողջ ազգը: Մեր անտարբերության ու երեսապաշտության արդյունքը եղավ մեզ մնացած այս Քոսոտ երկիրը, որի մասին բարձրաձայնեց Քոսոտ Ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս Ռադիկ Մարտիրոսյանը: (« Այն մտաւորականութիւնը, որը գրքի ծնունդ է եւ ոչ թէ իր ցեղի մեծութեան ու ժողովրդի տառապանքի — կեղծ եւ անպտուղ մտաւորականութիւն է » : Գարեգին Նժդեհ ) Ինչու՛ չկարողացանք ազգովի ստեղծել մի պետւթյուն, որտեղ ամեն ՀԱՅ մարդ կարող էր արժանապատիվ ապրել իր հարազատների ու որդիների հետ: Մինչդեռ պատկերացում էլ չունենք, թե ինչ է նշանակում երկիր ու պետություն ունենալ, չգիտենք որևէ արժեքի գին, չունենք սեփական ուղեղ՝ մտածելու և ստեղծելու համար: ( « Ինքնուրույնութիւնից զուրկ ժողովուրդները չեն կարող պետութիւն ստեղծել » Գարեգին Նժդեհ ): Մեր օրերում գաղափարականների ոչնչացումը ամրապնդված է օրենքով և սահմանադրությամբ: Պավել Մանուկյանի և Արայիկ Խանդոյանի նկատմամբ փորձելու են կիրառել մախապատիժ՝ ցմահների բանտախցում կամաց կամաց սպանելով ու խոշտանգելով, ինչպես արեցին մնացած գաղափարականներին` հայ ժողովրդի լռությամբ ու համաձայնությամբ: Արցախյան պատերազմի ժամանակ գաղափարականներին ոչնչացնում էր Վազգեն Սարգսյանը, կոմունիստ ՀՀՇ-ականների ձեռքերով, հիմա դա անում են հանրապետական դաշնակները: (« Հերոսները պետք է զոհվեն պատերազմի դաշտում, հակառակ դեպքում նրանք անտանելի են դառնում »: Վազգեն Սարգսյան Վիքիպեդիա ): Իհարկե այստեղ կուսակցական տարբերանշանը այդքան էլ կապ չունի, այստեղ ազգային խառնվածքն է ու ազգային հոգեբանությունը: Իսկ 10 միլիոնանոց սփյուռքը համերաշխություն էր ցույցաբերում և ծափահարում գաղափարական տղաների սպանդը, ինչպես ժամանակին էլ ծափահարեցին Չարենցի ու Նժդեհի կտտանքներն ու տառապանքները: (« Ես տեսա ստրուկին ազատության մեջ և գարշեցի մարդուց, Ես տեսա ազատին ստրկության մեջ և սիրեցի մարդը »։ Գարեգին Նժդեհ Գարեգին Նժդեհը պատահական չէր ասել. « Ապերախտ ու սրբապիղծ հայ ժողովուրդ », նույնն ասել էր Թումանյանը. « Մանկապիղծ ու կույր հայեր», Րաֆֆին` « Արյունախում ու ազգադավ հայեր »: Հայերը պատրաստ էին իրար հոշոտել, եղբայրը եղբոր դեմ էր դուրս գալիս, հայրը` որդու: (« Շղթաների մեջ ծնվում, ապրում և մեռնու՞մ ես դու ես մեղավոր, որովհետև թույլ ես… »: Գարեգին Նժդեհ ) Մի կարծեք, թե « Կիսաբաց լուսամուտները » շոու է, որտեղ բեմադրվում են տարբեր պատմություններ, ոչ, դա հայ ժողովրդի հոգեբանական պատկերն է՝ փնթի ու տգետ հյուրերով և դահլիճում մշտապես ներկա նույն փորձագետ կոչված մեծապատիվ մուրացկաններով, որովհետև նրանք ոչնչով չեն տարբերվում հատակում հայտնված այն գարշահոտ կերպարներից: Նրանք են հայ ժողովրդի իրական պատկերը, սփյուռքում նույն աղետալի իրականությունն է, ինչ հայաստանյան իրականությունն է հեռուստաէկրանին: ( « Մի ժողովուրդ, որի որդիները հավասար չենօրենքի եւ մահվան առջև` հաղթական հայրենիք չի ունենա »: Գարեգին Նժդեհ ) Երբ փնթի ու անտաղանդ երգիչները ոռնում են իրենց ճոխ ու թանկարժեք մեքենաների ու փարթիների սիլիկոնային հետույքների ֆոնին, հասկանում ես, որ դարեր են անցել, բայց գենետիկորեն ու հոգեխառնվածքով մենք մնացել ենք նույնը և դա համատարած բնույթ է կրում, որովհետև հայ ենք և դա մեր գենետիկական որակն է, որից չկարողացանք երբևէ ազատագրվել: Դարեր են անցել, ավաղ, չկարողացանք այդ չարորակ ախտը վերացնել ազգային հոգեբանությունից: ( « Մեր քարոզած ճշմարտութիւնը գուցէ թէ կտրատում է ազգի սիրտը, բայց այդ սուրը միակ հնարն է փտած ու ճարակած խոցը առողջ մասերից բաժանելու եւ հեռացնելու համար » Միքայել Նալբանդեան ): Պատրաստ ենք սեփական բռնակալի ձեռքը համբուրել, պատրաստ ենք սեփական բարերարի ձեռքը կտրել, պատրաստ ենք սեփական լեզուն ու գիրը ոչնչացնել, դպրոցն ու կրթությունը, մշակույթն ու արվեստը, ոչնչացնել այն ամենը, ինչ ստեղծել են գաղափարականները: Ժամանակին հայ ժողովուրդն ուներ աստղադիտարան, ուսումնասիրում էինք աստղերն ու տիեզերքը, իսկ հիմա մի քոռ գիտություն էլ չկա, որպեսզի տեսնենք սեփական ժողովրդի տգիտությունն ու ապերախտությունը, չարությունն ու երեսպաշտությունը: Իսկ տեսնողներին էլ պիտակում ենք ու վարկաբեկում: ( « Եվ ամեն մեկը, որ տգիտություն և վատություն ունեցավ իրենից դուրս փնտրելու աղետի պատճառները, կրկնեց հիմարություններ միայն »: Գարեգին Նժդեհ)

Վազգեն Սարգսյանին դարձնելով ազգային գաղափարախոսության առաջնորդ` ազգովի դարձանք ոջլոտ ու փռչոտ, ինչպես ինքն էր, ամեն մի փնթի դարձել է քաղաքական գործիչ կամ մտավորական: Ահա ազգային հոգեբանության վերելքը, որտեղ ոչխարների պես ծափահարում են ու միաձայն քվեարկում, որտեղ բարբաջում են ու համերաշխ հետույք մտնում: Այդպես 1915 թվականին նույն համերաշխությամբ ճամփա ընկանք Դեր-Զոր, ունակություն չունենալով հավատալ, որ ապրելու համար հարկավոր է պայքարել, ոչ թե ոչխարի պես մորթվել: ( « Արդյո՞ք մեր բացարձակ չեզոքության դեպքում, եթե դա նույնիսկ հոգեբանորեն հնարավոր լիներ, թուրք կառավարությունը պիտի չտեղահաներ հայությունը: Նա պիտ վարվեր մեզ հետ ճիշտ այնպես, ինչպես որ վարվեց:»: Գարեգին Նժդեհ ) Մորթվեցինք դարերի ընթացքում, բոլոր ժամանակներում և այդպես էլ չհասկացանք, որ մորթողը օտարը չէ, այլ մեր մեջ բույն դրած թշնամին: Ներքին թշնամուն թողած իրար ենք հոշոտում ու արտաքին թշնամի փնտրում: « Ներքին թշնամին զինակիցն է ու եղբայրը արտաքին թշնամու » Գարեգին Նժդեհ.)

Շատերը չգիտեն, որ առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ՀՅԴ ղեկավարները Երիտթուրքերի հետ ձեռք-ձեռքի տված ոչնչացրեցին հայ գաղափարականներին: Բավական է հիշել միայն այն փաստը, որ Իթիհատի կուսակցությունը դաշնակցական էմիսարների միջնորդությամբ կազմակերպեցին հայ երիտասարդների զորակոչը թուրքական բանակ ու հետագայում նրանց զինաթափելով` գնդակահարեցին: Դաշնակցականների միջնորդությամբ էին երիտթուրքերը զինաթափել հայ ազգաբնակչությանը, որոնք ի վիճակի էին ինքնապաշտպանություն ցույց տալ: Չգտնվեց գեթ մեկ հայ, որը կբարձրաձայներ այդ մասին, փոխարենը` ամեն ինչ բարդեցին արտաքին թշնամու վրա: ( « Թուրքն ավելի դրական կարծիք ուներ և ունի հայ ցեղի մասին, քան մեր հայանուն ստրկամիտները » : Գարեգին Նժդեհ ) Անգամ Էրզրումի ու Կարսի դավաճանության մասին լռեցին, փոխարենը սլաքները ուղղեցին տարբեր ուղղություններով: Դաշնակցականների հանցանքների մասին լռեցին մյուս կուսակցությունները, քաջատեղյակ լինելով բոլոր մանրամասներին: Իսկ մենք ազգովի Դաշնակ Դրո ենք երգում, նույնիսկ չիմանալով, անգամ, որ Դրո Կանայանը Մանվել Գրիգորյանի պես հանցագործ ու թալանչի է եղել, բայց նրան հերոսացրեցինք ինչպես Մանվելին ու Վազգենին: Դրոյի դեմ անգամ Գարեգին Նժդեհն ու Անդրանիկն են դուրս եկել, սակայն ապարդյուն, որովհետև հայ ենք, այն էլ` բավականին շատ: (« Դա մի սարսափելի եղեռնագործություն է, սպանել պատմությո՜ւնը։ Դա ամենամեծն է բոլոր հանցանքներից։ Նրանք կամենում են ոչնչացնել մեր նախնյաց գործերը և հավիտենական  մոռացության մե՞ջ թողնել մեր հայրենիքի հիշատակները, որպեսզի իրանց վատ գործերն ևս նրանց հետ ծածկվեն, մոռացվեն և ապագայի համար ամոթի ու նախատինքի առարկա չդառնան »: Րաֆֆի ) Մեր մեջ կա այն հանցավոր հատկությունը, որը չունեն մնացած ազգերն ու ժողովուրդները: Մենք հերոսացնում ենք ոճրագործներին, իսկ հերոսներին էլ խաչ բարձրացնում, խոսում ենք հավատքից ու սրբություններից, սակայն սրբապիղծ ենք ու կեղծավոր: Խոսում ենք փարիսեցիների ու հուդաների մասին, սակայն ծախվում ենք մի քանի գրոշով` ազգի նվիրյալներին խարանելով դավաճանի պիտակը: Հայերի հոգեբանական առանձնահատկությունների մասին հազարավոր պատմություններ կան գրված մեր գաղափարականների կողմից, բավական է ծանոթանանք Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործություններում մեծ տեղ զբաղեցնող կերպարներին ու կհասկանանք հայ ժողովրդի հոգեբանական առանձնահատկությունները: « Անխելք մարդը », « Մի կաթիլ մեղրը », « Տերն ու ծառան » « Անուշն » ու « Մարոն », « Գիքորն » ու « Լոռեցի Սաքոն »:Ոսկեքսակ հայը չկանգնեց ոսկեգրիչ մտաւորականի թիկունքում, եւ այդ վերջինի լեզուն` կարճ, խօսքն անլսելի եղաւ միջազգային արէոպագների մէջ »։ Գարեգին Նժդեհ )

Ինչ եք կարծում, պատահակա՞ն էր լուսավոր գաղափարականը հիշեցնում այդ կերպարների մասին` ազգային խառնվածքը նրանց մեջ ի ցույց դնելով: Պատահակա՞ն էր արդյոք Գարեգին Նժդեհը գրում ներքին թշնամու մասին, պատահակա՞ն էր արդյոք Րաֆֆին հիշեցնում հայ առևտրականների ու հոգևորականների մասին: Խաբեբա ու թալանչի, երեսպաշտ ու սրբապիղծ, վախկոտ, մանկապիղծ, քծնող, անտարբեր ու ապերախտ այդ կերպարները մարմնավորում էին մեր ժողովրդի սովորություններն էր ու բնավորության գծերը: ( « Փոխադարձ անհանդուրժողականությունը, ինքնագոհությունը, նախանձը, դավաճանությունն ու բազում ուրիշ թերություն ոստայն են հյուսել մեր սրտերում »:Րաֆֆի Հայ գաղափարականների պատկերած կերպարները հիմա հայտնվել են ազգային ժողովում, մշակույթում, կառավարությունում, պետական ու հասարակական բոլոր կառույցներում, անգամ սփյուռքում ու հայկական գաղթօջախներում: Կնշանակի այդ տեսակը դարերով եկել ու հասել է մինչև մեր օրերը: Ահա ազգային գենետիկական ու հոգեբանական գործոնը, որը մնացել է անփոփոխ: ( « Ժողովուրդները չունեն աւելի մեծ թշնամի, քան կրօնապէս պաղ եկեղեցականը, անոգի ուսուցիչը, կաշուապաշտ զօրականը: Խորագոյն անկումի իրենց օրինակով սրանք են անբարոյացնում մարդը իբրեւ անհատ եւ հաւաքականութիւն » : Գարեգին Նժդեհ ) Գիտեք, պատահական չեն մեր գաղափարականներն աղաղակել, որ մենք ազգովի տխմար ենք և անգրագետ, հավի ուղեղով, զուրկ ենք հիշողությունից ու ապերախտ: Ապերախտությունը մեր ազգային ամենացայտուն գծերից մեկն է: Ապերախտությունն ու անտարբերությունը հայերի մեջ ձևավորված ու ամրացած երևույթն է, պատահական չէ, որ հայերը սովորություն ունենք ասելու, որ մի հայը լավ է, իսկ երկուսն արդեն աղետ է: ( « Մեր նկատմամբ մեղաւոր է եւ մարդկութիւնը, բայց անմեղ չենք եւ մենք։ Մերն է մեղքի մեծ բաժինը, քանզի մեր ձեռքին է բանալին այն բոլոր դրութիւնների, որոնց մէջ կ՛ուզէինք եւ կարող ենք լինել, քանզի մենք ենք մեր քաղաքական բախտի ճարտարապետը» : Գարեգին Նժդեհ ) Թշնամությունը գալիս է տգիտությունից, իսկ տգիտությունը` ծուլությունից ու տխմարությունից, ամեն ինչ փոխկապակցված է, ամեն ինչ միաձուլված շղթայական կապով: Ինչպես ասում են սովորաբար` ենթագիտակցությունը « այսբերգի գագաթն է »։ Չկա ոչինչ ենթագիտակցական, nր հնարավոր չլինի վաղ թե ուշ գիտակցել, և չկա ոչինչ գիտակցական, nր հնարավոր չլինի անցնելու ենթագիտակցության մեջ։ Սակայն հայերի պարագայում այդ ենթագիտակցությունը մղվում է վերջին հորիզոնական, կամ էլ առհասարակ բացակայում է: Սովորաբար մարդն իր տեսակով շատ բաներ անում է առանց գիտակցելու, այսինքն ինքնաբերաբար կամ մեխանիկորեն, ինչպես ասում են խոսակցական բառապաշարում, սակայն հայերի մոտ ամեն ինչ անհասկանալի է ստացվում, առանց գիտակցելու անմտածված: Որպեսզի հասկանալի լինի այս բանաձևի միտքը` բացատրեմ հասարակ եղանակով: ( « Հայոց պատմությունը մեզ մի բան է սովորեցնում, այն որ հայը իր պատմությունից բնավ չի սովորում »: Գարեգին Նժդեհ ) Հայերը սովորաբար իրենց խելքից միշտ հայտնվում են կեղտափոսում, չնայած մեծ ջանքերով ստիպված են լինում հաղթահարել և դուրս գալ այդ կեղտափոսից, սակայն շատ չանցած` վերադառնում են ու կրկին ընկնում նույն փոսը, ամեն անգամ նույն փոսում հայտնվելիս թվում է, թե իրենք կամավոր են նախընտրում ընկնել այդ կեղտափոսը: Երբ բազմաթիվ անգամ հայտնվում ես նույն կեղտափոսում, դրան արդեն դժվարանում եմ որևէ անուն տալ: Նույն ոճրագործին, երբ ներում են, հետո մոռանում նրա ոճիրները, վերջում հերոսացնում: ( « Թշնամուն մի հանցանք ներել ` նշանակում է նորե՛րն արտոնել »: Գարեգին Նժդեհ ) Հիշեք Հովհաննես Թումանյանի « Մի կաթիլ մեղը », որի համար պատրաստ ենք ազգով ու ցեղով իրար փոր թափել, իրար հոշոտել, սակայն իրական թշնամու հանդեպ խոնարհ ենք ու վախկոտ, երեսապաշտ, քծնող, անտարբեր ու ապերախտ…( « Էն հասարակ վարունկի թուփն ինչ է. հայտնի է, որ եթե նա էլ ոտի տակ է ընկնում՝ էլ նրա պտուղը չի ուտվում, էնքան է դառնանում։ Ամբողջ կյանքը դարձնում է դառն ու դաժան։ Եվ էս տեսակ կյանքը կունենա, այո՛, շատ բան, և՛ « հառաջադիմություն », և՛ « կուլտուրա », և՛ « մամուլ », և՛ « գրականություն », և՛ «դպրոց», և՛ « բարեգործություն », բայց էդ բոլորը ներսից ճիճվի կերած պտուղի նման են, և տառապում են հիմնական պակասություններով, մի ընդհանուր ցավով, որի ճարը դրսից անել չի կարելի։ Էդ տեսակ կյանքը կտա և տաղանդավոր մարդիկ, սակայն նրանք էլ կլինեն դառն ու դաժան։ Բայց նա չի կարող ծնել ազնիվ մարդիկ, բարի սրտեր ու բարձր ոգիներ, հենց է՛ն, ինչը որ դարձնում է մի կյանք գեղեցիկ ու հրապուրիչ և մի ժողովուրդ թանկ ու համակրելի »։ Հովհաննես Թումանյան )

Տեղին է նշել գաղափարական Նժդեհի խոսքը. « Այլ կերպ հայությունը կմնա մեկն այն դժբախտ ժողովուրդներից, որոնք գոյություն ունեն, բայց չեն ապրում, որոնք « աշխարհում են բայց աշխարհից չեն »:

Ասացեք խնդրեմ, արդյոք սա մեր ազգային հոգեբանության ամենավառ գնահատակա՞նը չէ, մի՞թե գերագույն արժեքներով մեծ հայը այդպիսի գնահատական կարող էր տալ իր ցեղին, եթե դա ճշմարտություն չլիներ: ( « Մի ժողովուրդ, որի որոշ տարրերը կարծես արդեն հաշտվել են իրենց ցեղի գլխովին կորչելու մտքի հետ և ցուցադրում են մահվան դատապարտվածի հոգեբանություն » : Գարեգին Նժդեհ ) Հիմա կհայտնվեն ինձ քարկոծողները և կսկսեն դասեր տալով` այս աշխատությունը ներկայացնել դավաճանի բարբաջանք: Նախապես ասեմ` այդ դեպքում պետք է դավաճան կոչվեն նաև Թումանյանն ու Իսահակյանը, Նժդեհն ու Անդրանիկը, Խորենացին ու Ֆրիկը, որոնք բարձրաձայնել են այս ամենի մասին և որոնց իմաստուն խոսքերն անգամ այսօր առանց հասկանալու մեջբերում եք ձեր փիլիսոփայական մտքերում և համարում նրանց Հայ Մեծեր:

Անդրադառնանք հայ մամուլին և ամբողջացնել հայի հոգեբանական փորձաքննության արդյունքները: ( « Թերթեր ունենք, որոնք աւելի օգտակար պիտ լինէին հայ ժողովրդին, եթէ բնաւ լոյս չտեսնէին »: Գարեգին Նժդեհ ): Հայկական մամուլի մասին բազմիցս խոսել են մեր գաղափարականները, որովհետև հայ մամուլը պատկերում է ազգային դեմքը: Թումանյանը, Պարոնյանը, Նժդեհը, Րաֆֆին և մյուսները պատահական չեն ազդակներ հնչեցրել, հիմա նույնը տեսնում ենք « Կիսաբաց լուսամուտներում » և համացանցային մամուլում ու կայքերում: Հայկական մամուլը միշտ եղել է աղբանոց` պատկերելով ազգային դիմապատկերը: ( « Հիմի եկեք ուսուցիչներին տեսեք։ Դասերից ավելի շատ է՛ն աշխատանքի վրա են, որ իրար ոտի տակ փորեն, և շարունակ մի որևէ չնչին դեպք, որ կարելի էր ընկերական շրջանում հեշտ վերջացնել, ազգային հարց դարձրած, տարիներով ձգտում են պաշտոնական ճանապարհով, դատարանով ու մամուլի էջերում մեկը մյուսին անվանարկել, հալածել ասպարեզից ու սպանել բարոյապես… ո՛չ մի մեղմություն, ո՛չ մի ներողամտություն, ո՛չ մի սահման չարությանը »։ Հովհաննես Թումանյան ) Դոդի Գագոյի « Կենտրոն » հեռուստաընկերությունը օրվա 24 ժամը իրենց փնթի տիրոջ գովքն ու բարերարությունն են գովազդում, նման հազարավոր կայքեր կան, որտեղ Շամշյանի ու Արշակ Զաքարյանի պես տգետ աղբակույտերն են ներկայացնում հասարակական կյանքը, ապականելով ոչ միայն մեզ, այլև մեր անցած պատմությունն ու լուսավոր մարդկանց: ( « Իսկ հայ կապիտալիստնե՞րը. արժէ խօսել սրանց մասին: Չէ՞ որ սրանք ազգ չունեն, հայրենիք չեն ճանաչում: Չէ՞ որ սրանց սրբազան հայրենիքը շահաշատ շուկան եւ մեծածախս հաճոյավայրերն են: Մրանք դուրս են ապրում ազգերից ու մարդկութիւնից: Պարտականութիւններ չունեն սրանք: Մարդ չեն սրանք:

Ա՜հ, այդ « վատ սրտի ու լաւ ստամոքսի» տէրերը. իրենց նիւթական բաւականութիւնների համար միայն ապրող մարդատիպ անասուններ, որոնք օտարի համար աշխատող ազնիւ անասունի արժէքն իսկ չունեն: Տմա՛րդ արարածներ, որոնց մասին ասել է մի գրող. « Զա՛րկ կրծքին, դատարկ ձայն կը տայ »: Գարեգին Նժդեհ»: ) Ինչպես ասում են` նորը հնի շարունակությունն է, ազգային գենետիկական հատկությունները մնացին նույնը, որովհետև նախընտրեցինք խավարն ու ստրկամտությունը: Նախընտրեցինք քծնանքն ու երեսպաշտությունը, որը դարերով եկել հասել է մեզ: ( « Այլ պիտի լիներ ժողովուրդների պատմությունը, եթե գոյություն չունենային ընկածներն ու ընկածությունը մարդկային: Առանց սրանց գոյություն պիտի չունենար բռնությունը, որ անզիղջ վատերի սև գործերով է շնչել բոլոր դարերում »: Գարեգին Նժդեհ ) Պատմությունից դասեր չքաղեցինք, շարունակ մնալով նույն աղբանոցում, շարունակելով հավատալ ու պաշտել սրբապիղծ ու մանկապիղծ հոգևորականներին, տգետ ու հիմար մանկավարժներին ու վարժապետներին, թալանչի ու հանցագործ առևտրականներին, ծույլ ու անբան զինվորականներին, կաշառակեր ու ծախված դատավորներին: Ահա հայի իսկական կերպարը, ու կարիք չկա նրանից դժգոհել, որովհետև դարեր շարունակ մնացել ենք անփոփոխ ու դեռ ինչքան կմնանք այսպես` հայտնի չէ: ( « Ահա այսպես, կյանքը Հայոց աշխարհում դառել է միահեծան իշխանություն կարմիրների և երեսուն արծաթ սրանց գործիքների՝ ամենօրյա Գողգոթա մեր ժողովուրդի համար »: Գարեգին Նժդեհ ) Կցանականայի ավարտել այս աշխատությունը մեծ գաղափարական Մովսես Խորենացու խոսքերով: « Ողբում եմ քեզ, հայոց աշխարհ, ողբում եմ քեզ, բոլոր հյուսիսային ազգերի մեջ վեհագույնդ, որովհետև վերացան թագավորդ ու քահանադ, խորհրդականդ ու ուսուցանողդ, վրդովվեց խաղաղությունը, արմատացավ անկարգությունը, խախտվեց ուղղափառությունը, հիմնավորվեց տգիտությամբ չարափառությունը։

Երբ մտածում եմ այս բաների մասին, սիրտս հառաչում և արտասվում է և ցանկանում եմ տխրալից և սգավոր խոսք ասել։ Եվ չգիտեմ ի՞նչպես հորինեմ իմ ողբը, և կամ ո՞ւմ արտասվեմ.

Ուսուցիչները տխմար ու ինքնահավան, իրենք իրենցից պատիվ գտած և ոչ աստծուց կոչված, փողով ընտրված և ոչ սուրբ հոգով, ոսկեսեր, նախանձոտ, թողած հեզությունը, որի մեջ աստված է բնակվում, և գայլ դարձած գիշատում են իրենց հոտերը։

Կրոնավորները կեղծավոր, ցուցամոլ, սնափառ, պատվամոլ, քան թե աստվածասեր։

Վիճակավորները հպարտ, դատարկապորտ, դատարկախոս, ծույլ, գիտություններն ու վարդապետական գրվածքներն ատող, առևտուր և կատակերգություններ սիրող։

Աշակերտները սովորելու մեջ ծույլ, սովորեցնելու մեջ փութաջան, որոնք դեռ չսովորած՝ աստվածաբան են։

Աշխարհականները ամբարտավան, ստահակ, մեծախոս, աշխատանքից խուսափող, արբեցող, վնասակար, ժառանգությունից փախչող։

Զինվորականները անարի, պարծենկոտ, զենք ատող, ծույլ, ցանկասեր, թուլամորթ, կողոպտիչ, գինեմոլ, ելուզակ, ավազակներին համաբարո։

Իշխանները ապստամբ, գողերին գողակից, կաշառակեր, կծծի, ժլատ, ագահ, հափշտակող, երկիր ավերող, աղտեղասեր, ստրուկներին համախոհ։

Դատավորները տմարդի, ստախոս, խաբող, կաշառակեր, իրավունքը չպաշտպանող, անկայուն, ընդդիմացող։

Եվ առհասարակ սերն ու ամոթը ամենքից վերացած։

Եվ ի՞նչ կա այս բոլորի դիմաց, եթե ոչ այն, որ աստված մեզ անտես է արել, և տարրերը փոխել են իրենց բնույթը, գարունը երաշտացած, ամառը սաստիկ անձրևային, աշունը ձմեռ դարձած, ձմեռը սաստիկ ցուրտ, մրրկալից և երկարատև։ Քամիները բքաբեր ու խորշակաբեր, ցավեր տարածող, ամպերը կայծակներ թափող, կարկտաբեր. Անձրևներն անժամանակ և անօգուտ, եղանակը դաժան, եղյամաբեր. Ջրերի ավելանալը անօգուտ, իսկ պակասելը՝ չափազանց. Հողի պտուղների անբերրիություն և անասունների անաճելություն, այլև երկրաշարժեր և սասանումներ։ Եվ այս բոլորի վրա ամեն կողմից խռովություն, համաձայն այն խոսքի, թե ամբարիշտներին խաղաղություն չկա։

Որովհետև մեզ տիրեցին խստասիրտ ու չար իշխանավորը, որոնք ծանր, դժվարակիր բեռներ են բարձում, անտանելի հրամաններ են տալիս, կառավարիչները կարգ չեն պահպանում, անողորմ են, սիրելիները դավաճանված են, թշնամիները զորացած, հավատը ծախսվում է այս ունայն կյանքի համար։ Ավազակներ են գալիս անհատնում և շատ կողմերից, տները թալանվում են, ստացվածքները հափշտակվում, գլխավոր մարդիկ կապվում են, հայտնի անձեր բանտարկվում են, դեպի օտարություն են աքսորվում ազնվականները, անթիվ նեղություններ են կրում ռամիկները, առնվում են քաղաքներ, քանդվում են ամրոցներ, ավերվում են ավաններ, հրդեհվում են շինություններ, անվերջ սովեր և հիվանդություններ և բազմատեսակ համաճարակներ։

Աստվածապաշտությունը մոռացված է, և կա դժոխքի ակնկալություն։

Մովսես Խորենացի

Ահա հայի դիմապատկերը, որի մասին անգամ 5-րդ դարում էր ասվում: Ի՞նչ եք կարծում, արդյո՞ք տարբերություն գտաք ներկայիս ու անցյալի միջև: Պատահական չէին այս մեջբերումները Մեծ Գաղափարականների խոսքերից, որոնք ասվել էին մեր ժողովրդի հասցեին, դրանք մեր Ազգային հոգեբանության ու նկարագրի ամենավառ ախտորոշումն էր, չնայած հարյուր հազարավոր վեպեր ու պատմվածքներ կան, հեքիաթներ ու պոեմներ ու չափածո գործեր, որտեղ բացահայտում է հայ մարդու ներքին ու հոգեկան վիճակները՝ անկախ ժամանակից ու դարաշրջանից:

 Գեհենի Առաքել 29/10/2017թ.

ՆԺԴԵՀԻ ԽՈՍՔԸ ՈՒՂՂՎԱԾ ԺՈՂՈՎՐԴԻՆ, 1920թ.-ի սեպտեմբերի 17-ին

Posted on

image

Ես դավիթբեկյան ուխտին հավատարիմ՝ շարունակում եմ մնալ լեռների, ամպերի տակ, մենակ, վիրավոր ու ավելի հպարտ, քան էի: Այժմ լիզում եմ քո և թշնամու ինձ հասցրած վերքերը և սպասում եմ քեզանից խնդրածս վարպետին, որ գա, շուտ գա կոպիտ գործիքներով հանելու իմ աչքերը, կուրացնելու ինձ, որ չտեսնեմ քո գլխին գալիք զուլումները, քո խայտառակությունը, քո  բարոյական անկումը:
Դու ուզեցիր այն, ինչ ուզում էր թշնամին… Դու քո վիրավոր, սրտից զարկված հրամանատարին դավաճանում ես՝ մենակ թողնելով:
Ժողովուրդ, քեզ հետ խոսողը քո հրամանատարն է, քո վիրավոր, սրտից զարկված հրամանատարը, որի սուրը վաղուց է, ինչ հանուն քո ինքնապաշտպանության, հանգստացած չի պատյանի մեջ:
Լսիր, մի ավելորդ, գուցե և վերջին անգամ նա դիմում է քեզ, խոսում է քեզ հետ: Նա ասում է. Քո սև ու նեղ օրերին, երբ հայակեր Գեղվա և Օխչիի ձորերը, երբ Բարգուշատի և Հաքցարու մեջ սպառնացել էին քո կին ու երեխաների արյունով քո երկիրը ներկելու, դու կանչեցիր ինձ, և ես հասա քո կանչին: Ասա, ժողովուրդ, այն օրերից քո երկիրը մնա՞ց մի բարձր սար, մի քար, որի վրա ես դրած չլինեմ իմ հոգնած գլուխս: Ասա, դու ինձ տեսա՞ր մի օր, մի ժամ անհոգ, հանգիստ: Դու ինձ տեսե՞լ ես փափուկ տեղաշորիս, հարուստ սեղանների շուրջը: Դու լսու՞մ ես, քարերը, քարերը աղաղակում են, ասում ոչ: Ասա, մնա՞ց մի բան, որ խնայեի, չզոհաբերեի քո ազատության, քո փրկության, քո փառքի համար: Քո դաշտերում, քո հողի վրա իմ արյունն է թափվել: Դեռ չի փակվել թշնամու ինձ հասցրած վերքը, իսկ քոնը, ժողովուրդ, քո հասցրածը միշտ թարմ պիտի մնա ու հազար վերքերի ցավով պիտի մորմոքա:
Ժողովուրդ, այսօր, երբ ադրբեջանյան դրամներով  կաշառված բոլշևիկները՝ քո գերեզմանափորները,  կեղծ ու պատիր խոստումներով քո դուռն են բախել և քո ձեռքով պղծած աղ ու հացիդ են սպասում, դու դավաճանաբար լքում ես, մենակ թողնում քո հրամանատարին: Այդ հերիք չէ, քո լրտեսներն ու ահաբեկիչները իմ գլուխն են փնտրում երեք միլիոնով Ադրբեջանին ծախելու: Ապերախտ  ժողովուրդ:  Քանի, քանի անգամ քո կինն ու երեխան կռիվներից վերադառնալիս փաթաթվել են ձիուս վզով, համբուրել ձեռներս՝ «փաշա ջան» կանչելով: Քանի՜, քանի՜ անգամ փրկել եմ քեզ վերահաս վտանգից, կոտորածից: Ի՜նչ շուտ մոռացար իշխան Ղազարին, որի զորքերին պատերիդ տակից եմ քշել, վայ քեզ, ժողովուրդ, ինչ պատասխան պիտի տաս աստծուդ, խղճիդ, պատմությանը: Ժողովուրդ, կանցնեն օրեր, թշնամին քեզ զինաթափելուց, ղեկավարներիցդ զրկելուց հետո, երբ այլևս չի լսվի «ԱԺԴԱՀԱ ՓԱՇԱ» անունը, կսկսի հազար ձևով ու ճանապարհով բնաջնջել քեզ: Այն ատեն դու կվերհիշես քո հրամանատարին, որի սուրը յոթն անգամ մեծացրել էր քո երկիրը և քեզ համար բացարձակ ապահովություն ստեղծել, այն ժամանակ հայացքդ կբարձրացնես Խուստուփին ու նրա կատարին նստած սև ամպերին, կնայես, կկանչես, բայց հրամանատարիդ փոխարեն սարերիդ, ձորերիս թույլ արձագանքը կպատասխանի քեզ: Գուցե մի օր էլ թշնամուց հալածական սարերն ընկնես ու թափառումներիդ ժամանակ հանկարծ մի թփի տակ, մի ժայռի վրա իմ սառած դիակը գտնես, ծունկի գաս ու արյուն լացես:
Ժողովուրդ, ինձ լքելուց, ինձ դավաճանելուց առաջ զլացար իմ խնդիրը կատարել: Դու չուղարկեցիր վարպետներիդ բութ գործիքներով հանելու իմ աչքերը, կուրացնելու ինձ, որ չտեսնեմ քո գլխին գալիք զուլումը, քո բարոյական անկումը: Ներում եմ, թեև պատմությունը չի ների քեզ և խնդրում, երբ ինձ սպանված տեսնես, դիակս թաղիր Խուստուփի ամենաբարձր կատարին, որտեղից երևա ինձ և՛ Կապանը, և՛ Գենվազը, և՛ Գողթանը, և՛ Գեղվաձորը: Իսկ մինչ այդ, հայացքդ մի կտրիր Խուստուփից: Որքան հաճախ, որքան շատ նայես այդ սեգ ու սև ամպերով ծածկված սարին, այնքան շուտ կգա, կհասնի փրկությունդ:
Աստված և իմ սերը քեզ հետ, ապերախտ ժողովուրդ:


1920 սեպտ. 17
Խուստուփյան լեռներ, ՀՐԱՄԱՆԱՏԱՐ ՆԺԴԵՀ

ԱՊԵՐԱԽՏ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ

Posted on Updated on

OLYMPUS DIGITAL CAMERAՉէի կարող չկիսվել այս մտահոգություններով իմ բարեկամների, ընկերների ու բոլոր խելամիտ հայրենակիցների հետ, որոնք հասցրել են ճանաչել ու գնահատել ինձ հարազատ մարդկանց աշխատանքները, որոնք ներկայացրել եմ Ձեզ: Այսօր ստացա ,, Մոնթե ,, ստուդիայի տղաների նամակը, որում ասված էր, որ դադարեցնում են ֆիլմերի պատրաստումը, որովհետև համոզված են, որ անիմաստ ու աննպատակ է շարունակել այն, ինչը այսօր խիստ կարևոր ու անհրաժեշտ է մեր հասարակությանը:

Դեռևս օրեր առաջ SՕS-ի ստեղծագործական խումբը հայտարարել էր իր աշխատանքների դադարեցման մասին, և հիմա, ինչպես տեսնում եմ, դա լուրջ ու ցավալի փաստ է:

Մեր ազգային հոգեբանությանը շատ ավելի լավ եմ հասկանում, քան որևէ մեկը, գուցե մի գեղեցիկ օր վերլուծական աշխատություն գրեմ հենց այդ մասին: Սակայն, գալիս է մի պահ, երբ  ցանկություն, անգամ ուժ էլ չի մնում գրելու, արտահայտվելու,  մտորումներդ ու խոհերդ  կիսելու:

Հարցն Ազգային Ապերախտության մասին է: Աշխատանքի բերումով շատ երկրներ եմ  ճամփորդել ու շփվել շատ ու շատ ազգերի և  ժողովուրդների հետ, սակայն հայերը եզակի են իրենց տեսակով: Հավանաբար  ես միակը չեմ, որ  շեշտում եմ  մեր ժողովրդի մեջ ձևավորված բացասական երևույթների մասին, հենց վերջերս ընթերցեցի Ստեփան Փարթամյանի հարցազրույցը, որը հենց այդ մասին էր: Հնարավոր է, որ սա իմ վերջին գրառումն է, որովհետև համոզվեցի մեր Մեծերի խոսքերի ճշմարտացիությանը, որով նրանք թողել են մեզ ժառանգություն: Մե՛զ են թողել, ոչ թե ժողովրդին, որովհետև ժողովուրդ ասվածը հարաբերական է:  Առհասարակ ժողովուրդներն ունենում են ոգի, հոգի ու արժանապատվություն, վերջապես հարգանք ու նամուս: Իսկ ինչպես տեսնում ենք,  այդ ամենը բացակայում է  մեր մեջ:  Խոսել քաղաքակրթությունից ու մշակույթից` ուղղակի ծիծաղելի է:

Հիմա շատերը կմտածեն, որ վիրավորված եմ  և այսպես եմ արտահայտվում… Այո, առհասարակ վիրավոված եմ, որովհետև մեր ժողովուրդը խարխափում է տգիտության մեջ, զուրկ է կրթությունից ու գրագիտությունից… Վիրավորվում եմ, որ ԲՈՇԱ ազգ ենք, վիրավորվում եմ, որովհետև չկարողացանք ճշմարիտ ապրել, որովհետև չկարողացանք պետություն ու երկիր ստեղծել…

 «Սասունցի Դավիթ» էպոսը հետաքրքիր է իր բովանդակությամբ, սակայն այն հասկանալու համար պարտադիր չէ էպոսագետ լինել: Պարտադիր չէ գիտնական ու գրականագետ լինել, հարկավոր է միայն ուղեղ ունենալ:

Ի՞նչ եք կարծում, Փոքր Մհերը պատահակա՞ն նախընտրեց Ագռավաքարում փակվել, քան ԱՊԵՐԱԽՏ ժողովրդի մեջ ապրել: Նույնն արեցին Գարեգին Նժդեհն ու Անդրանիկը:

Ապերախտությունը մեր ժողովրդի մեջ ձևավորված ու կարծրացած հատկանիշներից է: Ապերախտություն և անտարբերություն, այս երկու հատկությունները մեր ազգային գենետիկական հատկություններն են դարձել: Չկարծեք թե գիտական հայտնագործություն եմ արել, որովհետև այս  մասին գրել են  անգամ Մովսես Խորենացին, Նարեկացին, Թումանյանն ու Նժդեհը, Չարենցն ու Սևակը, ազգային գրականության Մեծերը:

Ապերախտությունն ու անտարբերությունը մեր ժողովրդին ուղեկցեց Դեր Զոր… Անտարբերությունն ու ապերախտությունը ծովից ծով Հայաստանից մեզ թողեց մի քոսոտ հողակտոր, որը արդեն գրոշի արժեք չունի: Սակայն հենց ժողովրդի բարեբեր արգանդի շնորհիվ էր, որ գոյատևել ենք այսքան դարեր: Ինչպես տեսնում եմ` այդ արգանդի բարեբեր պտուղները ոչնչացվում են դաժանորեն ու  նորից ապերախտների ձեռքերով:

Հետո չասեք, թե հայ ժողովրդի մեջ դավաճանները շատ են, որովհետև դավաճանները ծնվում են  հենց այդ անտարբերությունից, ազգադավները ծնվում են ապերախտությունից ու հանդուրժողականությունից:

Ավելորդ եմ համարում երկար գրել, որովհետև մեծ-մեծ խոսողները շատ են, իսկ զանգ կախողներ չկան:

Լևոն Իգիթյանի նման  գաճաճներն են ժողովրդի ընտրյալները, Գոռ Վարդանյանի պես տխմարներն են ժողովրդի հերոսները,  դե հաստագլուխ Մանվելին ու Սարոյանին այլևս անիմաստ է հիշել:

Ինձ մնում է միայն վերցնել պանդխտության ցուպն  ու ճանապարհվել դեպի Ագռավաքար: Եթե Թումանյանի ու Նժդեհի պես հսկաները չկարողացան այս ապերախտ ժողովրդին որևէ բան հասկացնել, ուրեմն ինձ  չի հաջողվի երբեք:

Դեռ մի քանի տարի առաջ էր, երբ իմ ազատամարտիկ բարեկամներից մեկը ինձ  խորհուրդ էր տալիս լռել, որովհետև համոզված էր, որ ապերախտ ու անտարբեր ժողովրդին հասկացնելն ու կրթելն  անիմաստ է: Հիմա եմ հասկանում նրան: Մարդիկ, որոնք անցան Արցախյան պատերազմի արհավիրքների միջով, հիմա ազգային կառափնարաններում խոշտանգվում են, նկատի ունեմ Սասնա ծռերին ու մյուս հերոսներին, այսօր  ոչ ոք չի մտահոգվում և  ոչ ոքի չի հետաքրքրում այդ հերոսների ճակատագիրը:

Գնդապետ Վոլոդյա Ավետիսյանի հարցազրույցը իսկապես դա հաստատեց, եթե ազատամարտիկներն այդպես են մտածում, ուրեմն այլևս հնարավոր չէ որևէ բան փոխել: Չնայած միշտ ասել եմ, որ անհատներն են փոխում պատմության ընթացքը, սակայն սա հայերին չի վերաբերում, որովհետև մենք ուրիշ ենք: Որովհետև հայերը թքած ունեն ոչ միայն իրենց հերոսների վրա, այլև իրենց պատմության ու մշակույթի, լեզվի ու Մեծերի վրա: Եվ ակնկալել ապերախտ ժողովրդից ինչ որ բան, ուղղակի հիմարություն է: Րաֆֆին հենց այնպես  չէր ասում, որ Աստվածն անգամ երես է թեքել մեր ժողովրդից, որովհետև անտարբեր ենք ու ապերախտ, որովհետև չենք կարող գնահատել աստվածային խոսքն ու եղած արժեքները: Խոսել հավատքից ու քրիստոնեությունից` սրբապղծություն է, չնայած սրբապիղծ եղել ենք ու կանք և լինելու ենք հավիտենից հավիտենիս: Հիշում եմ, դեռ մեկ տարի առաջ էր, երբ Ռուբեն Հախվերդյանը գրել էր, թե ինչու «Սասնա ծռեր»-ը զենքերը վայր դրեցին. 27 августа 2016 г. Հենց  այդ ժամանակ մի գրառում արեցի այդ հոդվածի տակ, չեմ զլանա կրկին գրել այդ մտքերը: ,,Սասնա ծռերը ,, զենքը վայր դրեց միայն, որովհետև հասկացան, որ Գարեգին Նժդեհի ասած ԱՊԵՐԱԽՏ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ իր կողքին չկանգնեց, որովհետև նույն անտարբեր ժողովուրդն էր, որ գարեջրատներում քեֆեր էր անում: Տղաները սպասում էին, որ Չարենցի նկարագրած Խելագարված Ամբոխները կխորտակեն չարաբաստիկ Բաստիլի դարպասները, ավա՜ղ, ոչինչ չեղավ, ժողովուրդը վախեցավ արյուն թափել, վախեցավ թշնամուն բարեկամից զատել, վախեցավ` իր կյանքը դարձնելով հավերժական մղձավանջ: ,, Սասնա ծռերը ,, հասկացան, որ ժողովուրդը դարձել է վախկոտ  ամբոխ, հասկացան, որ արյուն թափելով այդ մեռած ժողովրդին հնարավոր չէ հոգևարքից հանել, հասկացան, որ միևնույն է ժողովուրդը նախընտրում է բռնակալի լուծը, քան  ազատությունը: Հասկացան. որ սնահավատությունը ժողովրդին դարձրել է թուլակամ: Տղաները բազմիցս խնդրեցին ժողովրդին, որպեսզի նույնիսկ բենզինի շշերով դուրս գան թշնամու դեմ, Գարեգին Նժդեհի ասած, ներքին թշնամու, որը արտաքին թշնամու հետ ձեռք ձեռքի տված կոտորում է մեզ:  Թշնամին թշնամի է` անկախ նրանից, թե  ինչ լեզվով է խոսում, պետք է կռվել ու ,, հարկ եղած,, դեպքում սպանել: Տղաները մնացին թևաթափ ու անզոր, որովհետև այդ հողը նրանց քուռկիկի սմբակների տակ թույլ էր: Տղաները հասկացան, որ ժողովուրդը չգիտի գնահատել իր ունեցած արժեքները, չգիտի գնահատել իր առաջնորդներին: Որ ժողովուրդը ապերախտ է ու անտարբեր և  չգիտի գնահատել իմաստուն խոսքը:
« ՉԿԱՆ ԱՆՏԱԿԱՆՔ ԱԶԳԵՐ, ԲԱՅՑ ՀԱՅ ՏԱԿԱՆՔԸ ԿՄՆԱ ԱՆՄՐՑԵԼԻ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ
« ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ԶԻՆԱԿԻՑ Է ՈՒ ԵՂԲԱՅՐԸ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ
« ՄԻՆՉԵՒ ՈՐ ՉԿԱՐՈՂԱՆԱՆՔ ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ՍՊԱՆԵԼ, ԱՆԿԱՐԵԼԻ Է, ՈՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒՑ ԱԶԱՏՎԵԼ ԿԱՐՈՂԱՆԱՆՔ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

Այս բառերը պատահական չեն  ասված, որովհետև ինչպես տեսնում եք` ասողներ կան, սակայն լսողներ երբեք էլ չկան ու չեն էլ եղել:

Երևի մի օր ես էլ Փոքր Մհերի հետ միասին դուրս կգամ Ագռավաքարից ու կողջունեմ Աստվածային խոսքը հարգող ժողովրդին:

Հարգանքներով Գեհենի Առաքել 20.10.2017թ.

ՀԱՅՈՑ ԼԵՌՆԵՐԻ ՈՂԲԸ

Posted on Updated on

Armeniya-foto-66-1024x585

Եվ ամպերի մեջ բազմած դիցուհին,

Սիրտը՝ ալեկոծ, արցունքն աչքերին,

ողբում էր ահա մրմուռը սրտում,

ավերակ դարձած օջախնե՜ր բազում։

Բարև, իմ քույրիկ, նորի՞ց ես ողբում,—

Հարցրեց Մասիսը սեգ Արագածին.

Է՜հ, եղբայր իմ, ինչպե՞ս չսգամ,

չարիքն է բռնել իմ շուրջը համայն,

Ազգս տառապյալ գերի է հիմա,

Մենք մեր բարձունքից՝ ամպերին հառած,

Տեսնում ենք, լսում, հո քար չե՞նք անձայն,

Երբ ժամանակին Արաքսից այն կողմ,

Լույսերի ծով էր՝ բյուր ու բյուրավոր,

Խաղաղ ննջում էր հայրենիքը մեր,

Եվ փառավորված բայց անգամ պանդուխտ,

Տունդարձն էինք օրհնում՝ օրը ցանկալի

ճշմարիտ ասեմ, իմ ղարիբ եղբայր,

Լույսերի ծովը մնաց անցյալում,

Խավարամիտ ոհմակը ծածուկ,

ելավ մարդամեջ իր իսկ խոռոչներից,

Ազգադավների բանակը փռչոտ,

Պայքարը արդար թիրախ դարձրեց

հազար բյուրավոր օջախներ ավեր,

թափառ են դարձել աշխարհքում օտար,

Լույսի փոխարեն խավար է համակ,

Չարիքն է ելել որջից դժոխքի

Մահ ու տառապանք սփռելով ահա,

Բավ չէ՞ր մեզ համար եղեռնն անցյալի,

Նորից մահաբեր ջարդ ու կոտորած,

Օսմանցու որդիք դաժան են հիմա,

Քանզի գործում են մեր իսկ ցանկությամբ,

ու պատմությունը երբեք դաս չեղավ։

Հազար օղորմի մեծ Տիտաններին։

Սիրելի՛ քույրիկ, մենք քեզ տեսնում ենք,

Չնայած հեռվում, բայց միշտ մոտիկ ենք,

Աստվածային պատկերը պայծառ,

Ապականեցիք ազգով ու ցեղով,

Ու արժանի ենք ինչ որ ցանեցինք,

ու տգիտությամբ այն հաստատեցինք,

ու չի լինելու հայերին երբեք,

ո՛չ երջանիկ օր, ո՛չ էլ լիություն,

Քանզի ապերախտ ու անշնորհակալ ենք,

այդպես է կամքը ոչ թե բարձրյալի,

Այլ օտարացած մի ողջ պամության,

Եվ օտարացած ազգուրաց ազգի։

Որ նախընտրեց դժոխքը գեհենի,

Քան իմաստնության լույսն Աստվածային։

 

Գեհենի Առաքել 16102017թ.

 

ՆԱՄԱԿ ՀԱՄԱՅՆ ՀԱՅՈՒԹՅԱՆԸ

Posted on

 

Hayastan-spyurq

ԹՈՒՂԹ   ՀԱՄԱՅՆ  ԶՍՓՅՈՒՌՔՍ   ԶՄՈԼՈՐՅԱԼ

Չէի գրի այս թուղթս, եթե չտեսնեի վիճակն տառապյալ ազգիս: Ես իրավունք եմ վերապահում ցուցանել սփյուռքի մեր մոլորյալ հայրենակիցներուն, որովհետև չտեսա, թե երբևէ գործեն ճշմարտացի ու նպատակահարմար: Ինքս փոքր մարդ եմ սովորեցնելու համար մի ամբողջ ժողովրդի, սակայն, երբ տեսնում ես, որ այդ ժողովուրդը ունակ չէ առողջ մտածելու, այնժամ վերցնում ես զանգակահարի պարտականությունն ու ղողանջում ազգի տառապյալ վիճակը:

Համայն սփյուռքը մեկ դարից ավելի է չկարողացավ ընտրել ճշմարիտ ուղին: Ցեղասպանությունն անգամ դաս չեղավ մեր ժողովրդին, որպեսզի նա հրաժարվի փարիսեցի առաջնորդների ծառայություններից: Ի վիճակի չեղանք ընդունելու մեր սխալները, ի վիճակի չեղանք սովորելու պատմության դասերից, ի վիճակի չեղանք սխալներն ուղղել և անտեսեցինք մեր Մեծերի պատվիրաններն ու խորհուրդները:

Սփյուռքն իր դարավոր պատմության մեջ գործեց հայրենիքից զատ, իսկ հայրենիքը՝ սփյուռքից: Այդ չարաբաստիկ ավանդույթը շարունակվում է առ այսօր: Սփյուռքն իրեն համարեց կրոնական  կառույց, որտեղ այլադավան մեր հայրենակիցները մնացին լուսանցքից այն կողմ: Իսկ Հայ առաքելական եկեղեցին, փոխարենը միավորելու ժողովրդին մեկ գաղափարի ու դրոշի տակ, վերածվեց աղանդավորակուսակցական միավորի՝ մոլորեցնելով ժողովրդին:

Չասեք, թե սովորեցնում եմ, այս թուղթը սովորեցնելու համար չէ, այլ ցուցանելու մոլորյալներուն: ( « Փոքրամասնություն լինելը, նույնիսկ, եթե այն բաղկացած է մեկ հոգուց, չի նշանակում, որ խելագար ես: Կա ճշմարտություն և կա սուտ, ու եթե կառչում ես ճշմարտությունից՝ նույնիսկ հակառակ ամբողջ աշխարհի, խենթ չես » Ջորջ Օրուել ):

Երբեմն անհատն ավելի ճշմարիտ է մտածում, քան ամբողջ ժողովուրդը ու  անգամ ազգը: Հովհաննես Թումանյանին չկարողացանք հասկանալ ազգովի, որովհետև «Անխելք մարդու»  նման հանդում նստած սպասում ենք մեր բախտին: Մեկ դարից ավելի է սպասում ենք ու սպասում… Երկնքից մանանա չթափվեց, ոչ էլ Փոքր Մհերը Ագռավաքարից դուրս եկավ, ոչ էլ Անդրանիկ Զորավարը ելավ իր գերեզմանից: Ի՞նչ եք կարծում, ազգային առաջնորդները երկնքից են իջնու՞մ…

Մի՞թե չեք տեսնում. Որ անցել է ժամանակը, ու գնալով կորցնում ենք ոչ միայն այդ փոքրիկ, պատառիկ հայրենիքը, այլ ազգային դիմագիրն ու պատկերը: Հայի Դիմագիր ասելով՝ նկատի չունեմ Սերժ Սարգսյանի արտահայտած միտքը, այլ այն, որի մասին խոսվել է շատ առաջ, երբ փռչոտ ոջլոտները եկան ու նվաճեցին ոչ միայն երկրի իշխանությունը, այլև կործանեցին լուսավոր նպատակներն ու գաղափարները, բոլոր արժեքները:

Սփյուռքը առաջինն էր, որ ոտքերը սրբեց այդ լուսավոր գաղափարների ու նպատակների վրա, որովհետև սփյուռքի շնորհիվ այդ փնթիները սնվեցին ու հարստացան, սփյուռքի շնորհիվ հայրենիքից թալանված միլիոնները հայտնվեցին աշխարհի տարբեր երկրների խոշորագույն բանկերում: Սփյուռքը ձեռնբաց ընդունեց ՕՍՄԱՆՈՐԴԻՆԵՐԻՆ, որոնք շքեղ աղջիկների ու մեքենաների ֆոնին ճոխ ու շվայտ կյանքը ցուցադրող  տեսահոլովակներ են նկարահանում: Սփյուռքը խլացել ու կուրացել է, որովհետև իրանահայության համար չափանիշ է  հանցագործ՝ Դոդի Գագոն (Գագիկ Ծառուկյան), իսկ արգենտինահայության համար հանցագործ Մուկը՝ Հովիկ Աբրահամյանը, դե Արա Աբրահամյանների ու մնացած հանցագործների մասին ավելորդ է նշել:

Ժամանակին սիրիահայերը Լևոն Տեր-Պետրոսյանին ու Սերժ Սարգսյանին դիմավորում էին ինչպես հայրենիքից իջած Առաքյալների, իսկ հիմա այդ նույն սիրիահայերին հայրենիքում նույն Առաքյալները դահճապետի դիմակով են դիմավորում: Ինչ է, չհամոզվեցի՞ք, որ երեսուն տարիների ձեր ներդրումների հաշվին այդ հրեշներն ու դահիճները գործեցին անպատիժ ու անսահման լկտի: Ի՞նչ է, չհասկացաք,  որ ձեր կուսակցական եղբայրների համար գոյություն չունի ազգային ու ժողովրդական շահ, որովհետև կուսակցությունը պետք է դարձնեին սկզբունք` իրենց նպատակների ու ծրագրերի իրականացման համար:

Չհասկացաք, որ դաշնակ ու հնչակ լինելով չէ, որ հայրենասեր են դառնում, կամ առաքելական եկեղեցի այցելելով: Եկեղեցի, որտեղ մշտապես  պղծում են ոչ միայն հավատացյալ եղբայրների հոգիները, այլև Աստծո խոսքն ու պատվիրանը: Հայ հոգևորականները դարձան անտարբեր՝ երես դարձնելով եկեղեցուց ու հոտից: Փոխարենը՝ գումարի ու շռայլության դիմաց դարձել են հարուստների սեղանների օրհնություն երգող:

Հիշու՞մ եք Մամոնայի մասին պատվիրանը, երևի դրա մասին անգամ չեք էլ լսել:

Համայն Սփյուռքի միությունները դարձել են իրար դեմ պայքարող կլանային թայֆաներ, որովհետև անձնական շահը առաջնային դերում գտնվեց, որովհետև կուսակցության առաջնորդները կոչվեցին աստվածային մեծություններ: Մի՞թե չտեսաք, որ դարձել եք  գունավոր փուչիկ, որը միայն դատարկությունով է լցված: Սփյուռքը մոռացավ իր դերը, մոռացավ իր դառն ու ողբալի անցյալը, որովհետև երբեք չկարողացավ որդեգրել այն իմաստությունը, որը պետք էր երկիր կառուցելու համար: Բարեգործների ու բարերարների ողորմությունով երկիր չեք կառուցի, ոչ էլ ժողովրդին կհարստացնեք: Ժողովրդին հարստացնելու համար գիտություն և ուսում է պետք, իսկ այսօր Սփյուռքին նույնպես պակասում է կրթությունը, որովհետև բոլորը խելամիտ ու տաղանդավոր են, սակայն չեն հարցնում, թե ինչու՞ ենք ազգովի դարձել հիմար, ոչ ոք  չի ցանկանում նայել իր շուրջն  ու տեսնել, թե ինչպես ենք ազգովի հայտնվել կեղտափոսում, անկախ նրանից՝ սփյուռքում ենք, թե հայրենիքում: Ոչ ոք չի ցանկանում ընդունել այդ ճշմարտությունը, իսկ երբ որևէ մեկը մատնացույց է անում մեր սխալները, ազգովի պատրաստ ենք հոշոտելու նրան, որովհետև ամեն մեկի գրպանում մի կնիք կա, որ  առիթ են փնտրում խարանելու ցանկացածի ճակատին, միայն թե ինքը մաքուր երևա:

Համայն Սփյուռքը լռելյայն հանգստության մեջ աղերսաբեր զանգերի ղողանջը լսել չի ցանկանում, ինչպես ասում է՝  Ձայն հանապազօր հանապատի: Որովհետև այդպես եղել է ու լինելու է…

Ես միակը չեմ, որ այդ մասին ղողանջում եմ, որովհետև Թումանյանն ու Րաֆֆին, Գարեգին Նժդեհն ու Անդրանիկը նույնպես չլռեցին` տեսնելով Մետերլինգյան կույր մեր հայրենակիցներին: Խրիմյան Հայրիկի թղթե շերեփը դարձրեցինք ազգային գործելաոճ, իսկ Թումանյանի «Անխելք մարդու» դատարկությունը՝ գաղափարախոսություն:

Հիմա մտածեք ու տեսեք, թե ինչու՞ և ինչպե՞ս պետք է ապրեք հետագայում, ի՞նչ խղճով պետք է նստեք  Նոր տարվա սեղանի շուրջ,  երբ գիտեք, որ հարյուրավոր հայ սովահար ու ցրտահարված մանուկներ լուսացնում են սառցե բնակարաններում: Երբ կբարձրացնեք, որպեսզի խմեք հայ զինվորի կենացը, հիշե՛ք, որ նրանք ձեր կենացները չեն ակնկալում, որովհետև  կենաց ու մահվան շեմին են, որովհետև թշնամին իրենց թիկունքում է, որովհետև թշնամին սփյուռքում է: Ու չկարծեք, թե նոր Թեհլերյաններ են ծնվելու Թալեաթներին պատժելու համար, որովհետև այդ Թալեաթները վաղուց մեր մեջ են՝ մեր հոգիներում ու մեր համայնքներում: Թալեաթը իր արյունոտ գործը կիսատ թողեց, սակայն մեր ներսի թալեաթները այն ավարտին են հասցնում, որովհետև դաշնակ ու հանրապետական արդեն ձեռք ձեռքի տված իրենց սև գործն են անում ոչ միայն հայրենիքում, այլև սփյուռքում: Իսկ առաքելական եկեղեցու կղերականները իրենց հովանավորությամբ ու օրհնությամբ սատարում են նրանց:

Սփյուռքը, հայրենիքն ու Արցախը իրարից զատել են, որովհետև չկարողացանք մեկ գաղափարի շուրջ և մեկ դրոշի տակ հավաքվել, հավաքվեցինք ցաքուցրիվ ու միայն այն ժամանակ, երբ կամ շատ ուշ էր, կամ էլ դրա կարիքը չկար: Սփյուռքը երբեք չի կարող նպաստ բերել հայապաշտպանության գործին, քանի դեռ անձնական շահը հետապնդող մարդիկ ուղղորդում են նրանց, սփյուռքը չի կարող հայրենիքին օգնել, քանի դեռ իր ներսում աղբն ու գաղջն են թագավորում: Սփյուռքը ինքնամաքրվելու կարիք ունի, ինչպես և եկեղեցին ու կուսակցությունները: Երբ այդ ամենը կմաքրվի, այնժամ նոր էջից կարելի է գրել սփյուռքի պատմությունը:

Սփյուռքը մեկ դարից ավելի պայքարում է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման համար, իրականում այդպես էլ չիմացավ  ու չհասկացավ,  որ  իրենց անիմաստ պայքարը անարդյունավետ էր, որի համար  վատնում են հսկայական   գումարներ ու միջոցներ: Սակայն Ամուր, Հզոր իրավական հայրենիքի շնորհիվ կարելի էր պարտադրել ու ստանալ աշխարհից այն,  ինչ մուրում  ու աղերսում ենք  արդեն մեկ դարից ավելի: Իսկ հիմա քարտեզի վրա հազիվ նշմարվող  նվազ ու ծվարած մի թիզ հայրենիքի վրա վխտում են ժանտախտաբեր բռնակալներն ու նրանց ծառայող ոհմակը: Սփյուռքը ոհմակին սատար եղավ, ինչպես վերջին հայրենիք-սփյուռք համագումարի ժամանակ: Մեծագույն ծաղր էր դա՝ սեփական ժողովրդի և հայրենիքի հանդեպ: Եվ խոսել ազգային ժառանգությունից ու արժեքներից՝ ոչ ոք իրավունք չունի, որովհետև այդ արժեքները մենք՝ հայերս վաղուց ենք ոտնահարել: Հայերը դարձել են թափառական բոշաների պես անհայրենիք ու տգետ ժողովորդ, որը չունի անգամ սեփական Դիմագիր: Ավարտում եմ ղողանջս առ սփյուռք Գարեգին Նժդեհի Խոսքերով. « Կուլտուրան, եթե ազգային չէ, կուլտուրա չէ, ինչպես ազգը, եթե կուլտուրական չէ, ազգ չէ »:

Հուսով եմ, այս թուղթս Սփյուռքի մեջ կգտնի ազնիվ հայորդիներին, որոնք կհասկանան այս ղողանջս ու կմիավորվեն սովորելու պատմության դասերից:

Ժողովուրդները յաճախ տառապում են հոգե-զգացական կուրութեամբ —Գարեգին Նժդեհ

 

Գեհենի Առաքել 9/10/2017

Չկա՛յ աւելի մեծ չարագործ, քան առաջնորդը, որ իր ժողովուրդը պահում է անգիտակ իր դժբախտութեանց պատճառներին: Նմանը, իր անձի հանդէպ մոռացում ապահովելու նպատակով, մութ ճամբաներով յաջողում է տարբեր ուղղութիւն տալ ժողովրդի ցասումին, մղելով նրան` իր դժբախտութեան պատճառները փնտռելու իրենից դուրս: Գարեգին Նժդեհ

 

« Հայոց   պատմությունը   մեզ   մի   բան   է  սովորեցնում,  այն  որ  հայը  իր պատմությունից բնավ չի սովորում »: Գարեգին Նժդեհ«

 

Անգործունակ պետությունը վաղ թե ուշ պարտվում է, իսկ գործունակությունը չի կարող հիմնվել պատրանքների վրա: Բացի այդ, գործունակ լինելու համար անհրաժեշտ էր դասեր քաղել անցյալից, նշանակում է՝ բավական ճշգրիտ գաղափար ունենալ այն մասին, թե ինչ է եղել անցյալում»: Ջորջ Օրուել:

« Ինքնուրոյնութիւնից զուրկ ժողովուրդները չեն կարող պետութիւն ստեղծել »: Գարեգին Նժդեհ

 

«Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Հովհաննես Թումանյան

 

« Ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով»: Գարեգին Նժդեհ

 

Պարտություն, ստրկություն, տառապանք, ահա՛ կեղծիքին հարկատու ժողովուրդների ճակատագիրը: Գարեգին Նժդեհ

Անհայրենասեր ժողովուրդը, եթե այսօր չէ, անհայրենիք կդառնա վաղը: Գարեգին Նժդեհ

Ժողովուրդների մեջ մի ստոր տարր կա` անհայրենասերները: Գարեգին Նժդեհ: 

Դեռ ժողովուրդների կյանքը շարունակում է մնալ մի արնոտ ողբերգություն, որի  գործող անձինքը երեքն են` բռնությունը, սրա ծառաները և  սրա զոհերը: Գարեգին Նժդեհ: 

« Փոքրամասնություն լինելը, նույնիսկ եթե այն բաղկացած է մեկ հոգուց, չի նշանակում, որ խելագար ես: Կա ճշմարտություն և կա սուտ, ու եթե կառչում ես ճշմարտությունից՝ նույնիսկ հակառակ ամբողջ աշխարհի, խենթ չես » Ջորջ Օրուել:

« Հասարակության կարծիքը ակնհայտ սխալ կարծիք է, քանի որ մարդկանց մեծ մասը ապուշ են » Էդգար Ալան Պո:

ԳԵՀԵՆԻ ԱՌԱՔԵԼԻ ՆԱՄԱԿԸ ԿՌԱԶԻ ՇՈՖԵՌ ՄԱՆՎԵԼ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻՆ

Posted on Updated on

կկկ24 araqel

« Չկա ավելի մեծ պղծություն, քան հարազատ ժողովրդի պատմության չարամիտ աղավաղումը »: Գարեգին Նժդեհ

Ճիշտն ասած, այս անգամ որոշեցի նամակս անձամբ քեզ գրել, որովհետև վստահ եմ, որ մեծ ուշադրությամբ կարդալու ես այս տողերը: Ավելի ճիշտ՝ այն կարդալու են քեզ համար, որովհետև դու այնքան անգրագետ ես, որ ընդունակ չես որևէ բան կարդալ: Բաց նամակ գրելու վարպետ չեմ, ինչպես քո դուքյանի Սարիկներն ու Վարդան Դևրիկյանները:

Սակայն լավ գիտեմ, որ նամակը հասնելու է ոչ միայն քեզ, այլ քո հաստագլուխ թուլեքին ևս:

Ինչու՞ ես կարծում, որ դու խելացի ես և արժանի գովասանքների, մի՞թե չես տեսնում, որ այն ջանքերը, որոնք գործադրում ես, անտեղի են ու անիմաստ: Ինչո՞ւ ես կարծում, որ մարդիկ տառապում են հիշողության կորստով, կամ ունեն հավի հիշողություն, ինչպես դու: Մի մոռացիր, որ ողջ կյանքում մնացիր Փնթի Կռազի շոֆեռ, չնայած անգամ այն դեպքում, երբ համազգեստիդ դրեցին գեներալի ուսադիրներ: Լսի՛ր Տիկոզ, կարծում եմ, միայն այդպես քեզ ընկալելի կլինի, որովհետև ծանոթ անունը գոնե կհիշեցնի քո ով լինելը: Գյումրեցիներին ուղված քո բաց նամակը (http://www.1in.am/2218464.html   Պատիվ եմ ունեցել լինելու առյուծ գյումրեցիների հրամանատարը. Մանվել Գրիգորյան ) ուղղակի ծիծաղելի է: Կարծում եմ, դեռ առիթ կլինի լավ ծիծաղելու: Ի՞նչ է, փառքի բարձունքը քեզ անքան է կուրացրել, որ արդեն շա՜տ հեռու ես գնացել, չնայած միշտ էլ կույր ես եղել՝ հոգով ու մտքով, ինչպես քո ոջլոտ քավոր Վազգենը, սակայն մոռանում ես, որ քեզ ճանաչողները շատ են ու դեռ կենդանի: Մտածում ես, որ այնքան խելամիտ ու տաղանդավոր ես, որ արդյունքում ինչ-որ փորձում ես անել, հակառակն է ցույց տալիս: Ինձ արդեն հայտնի է ոչ միայն քո անցյալն ու ներկան, այլև քո ապագան ու վախճանը:

Դու տեղյակ չես անգամ, որ մարդիկ իրենց կյանքում թողնում են հետագիծ, ու այդ հետագիծն անգամ իրենց կյանքից հետո էլ դեռ մնում է: Այնպես որ քո կյանքի հետագիծը արյան ու արցունքի շնորհիվ է եղել: Այդ պատճառով մի գեղեցիկ օր դու դեռ պատասխան ես տալու: Դու գիտես, թե կյանքն ինչ դաժան է լինում, երբ դեմ առ դեմ հանդիպում ես իրականությանը: Եվ հավատա, այս նամակը հենց այդ իրականությունն է, որը կարդալու են քեզ համար: Հանդիպելով իրականությանը՝ դու կզգաս այն սարսափը, որից այնքան վախենում ես, ու քո հանցանքների համար պատասխան ես տալու ոչ մի այն դու, այլև ժառանգներդ: Հենց դրանից ես դու վախենում, որովհետև լավ եմ ճանաչում քեզ:

Քո անգրագիտությունից չեմ խոսում, որովհետև դու լավ գիտես, որ անգամ ստորագրել չգիտես, ուր մնաց կարդալ, չնայած որ ջանում ես թաքցնել: ԵԿՄ- ում հավաքված նախիրը ընդունակություններից ու արժանապատվությունից զուրկ է, որովհետև քեզ նման ապուշին անվանում է զորավար: Սակայն դու երևի տեղյակ չես, որ այդ նույն նախիրը քո ետևից հայհոյում ու ծաղրում է: Ի՞նչ ես կարծում, ցավելո՞ւ են, երբ դու սատկես ու հեռանաս այս կյանքից, հավատացնում եմ, որ քո գերեզմանին միզողները հերթ կկանգնեն և ծայրն էլ չի երևա: Քո կյանքը շարունակվելու է վախի ու սարսափի մեջ, որ երանի ես տալու մեռելներին: Գալու է այն ժամանակը, որ պատանի Եռասերունդ երկրապահներն իրենց մատներով են ծվատելու ոչ միայն քո աչքերը, այլ ոճրագործ ժառանգներիդ լուսարձակ աչքերը նույնպես:

Առյուծասիրտ գյումրեցիներին էիր շնորհավորում, մոռանալով, թե 1994թ.- ին Մարտակերտի ճակատում էջմիածինցի քո ենիչերիները ինչպես էին գյումրեցիների հրամանատար՝ գնդապետ Վարդան Մալյանին խոշտանգում, մոռանում ես, որ քո հրամանով էին խոշտանգում մասիսցիների լեգենդար հրամանատարին, հոկտեմբերյանցիների առյուծ հրամանատարներին: Վեդու և Երևանի գումարտակի առյուծ տղաներին ականապատված դաշտերում ոչնչացրեցիր, հիմա էլ սու՞րբ ես ձևանում: Երևի հիշողությունդ դավաճանում է 1994 թվականի ապրիլին Թապ Կարակոնլի գյուղի գրոհի ժամանակ արթիկցիների ու գյումրեցիների սպանդը, անհամար դիակները միայն քո շնորհիվ եղան, որովհետև դու էիր, որ փարիսեցու նման թիկունքից ոչնչացնում էիր առյուծասիրտ տղաներին: Եռամսյա հավաքով բերված հազարավոր մարդկանց մարմինները քո ձեռքով գերեզման իջան:

Տիկո՛զ, դու միշտ շակալ ես եղել, անգրագետ ու ոճրագործ, խոսել պատերազմի հաղթանակներից՝ դու իրավունք անգամ չունես: Ի՞նչ ես կարծում՝ 5- րդ կամավորական բրիգադում բոլորը քեզ նման անգրագետ ու տխմա՞ր են եղել, հիշի՛ր, որ այդ բրիգադի տղաներից շատերի հուշատետրերն ու օրագրերն իմ ձեռքին են, և ես խոստանում եմ՝ շուտով կհրապարակվի ամենը, և այն ժամանակ այդ առյուծասիրտ տղաների ժառանգները, որոնք կարոտ մնացին իրենց հայրերի գուրգուրանքին, քեզ հետապնդելու են ամենուր, ու հալածվելու են քո յոթը պորտը՝ մինչև վերջնականապես ջնջվեք աշխարհի երեսից: Երևի ձերդ մեծությունը չի հիշում, թե ինչպես էին մարտադաշտում էջմիածինցի ենիչերիները բռնաբարում ոչ միայն գյումրեցի բուժքույրերին, այլև բրիգադի բոլոր կանանց: Իսկ սակրավոր Աբելի մասին երևի հատուկ հիշեցում է հարկավոր, որին խոշտանգեցին բոլորի առջև : Կապիտան Գրիգոր Առաքելյանի հանդեպ գործած ոճիրն աննախադեպ էր, որ անգամ Բաքվի բանտերում չի իրականացվել: Ազատամարտիկներին խոշտանգելով ու սպանելով՝ չբավարարվեցիր, անցար Արշալույսի բնակիչներին ու Էջմիածինցիներին նույնպես: Ի՞նչ ես կարծում, այդ ոճիրները այդպես հե՞շտ ես մարսելու: Հաագայի միջազգային դատարանում պետք է քեզ դատեն որպես պատերազմի հանցագործ և չկարծես, թե քեզ կպաշտպանի քո գերագույն գլխավոր հրամանատարը, որովհետև ինքն է քո դատավճիռը ստորագրելու: Ոջլոտ ու անլվա քավոր Վազգենի ուրվականն անգամ քեզ չի փրկելու, որովհետև նրան էլ « Գյոռից » հանելու են ու գնդակահարեն և այն երեք տոննա բետոնը, որը լցրել եք նրա գերեզմանի վրա, անգամ դա չի փրկելու իրեն:

Ջանքերդ իզուր են խելացի երևալու համար, որովհետև մոռանում ես, թե ով ես եղել դու: Ոչ Գոռ Վարդանյանը քեզ կփրկի, ոչ էլ քո անիմաստ հուշագրերը, որոնք ստորագրում ես տարբեր նախարարությունների հետ: Բոլորը լավ գիտեն, որ դու ոչինչ չարժես, ուղղակի ժամանակն է, որ գովքդ երգեն ու մեծարեն որպես մեծություն: Սակայն հավատացնում եմ, որ նրանք էլ հենց առաջինն են լինելու, որ քարկոծելու են քեզ սրբապիղծ անառակի պես: Իսկ Գերագույն գլխավոր հրամանատարդ լավ գիտի քո գինը, որովհետև դու ծախվում ես՝ ինչպես էժանագին մարմնավաճառ: Նա ոտքերն արդեն վաղուց սրբել է քո վրա, և քեզ դարձնելով կիսամարդ՝ օգտագործելու է մինչև վերջին խազը: Ի՞նչ է, քո կարծիքով Ազատիչը չգիտի՞, որ Երկրապահում քեզ պես էժանագին ծախվածներ են հավաքվել:

Մեդալներ շնորհելով ու ուխտագնացություններ նախաձեռնելով՝ « Առաքել » չես դառնա, որովհետև քո առաքելությունը տեսել ենք հազարավոր խոշտանգված ազատամարտիկների աչքերում, որոնք քո դաժանության զոհը դարձան, հազարավոր որդեկորույս մայրերի սրտերում, Արշալույսի գյուղացիների վախեցած հոգիներում, Էջմիածնի բնակիչների սարսափած պատմություններում:

Ի՞նչ է, ոհմակապետի քո առաքելությունը մոռացե՞լ ես, երբ Սարիկի պես « նարկամաններին » քսի ես տալիս քո դեմ խոսողների վրա, ի՞նչ ես կարծում, արդյո՞ք չգիտենք կողքդ գտնվող չոբանի շներին, որոնք իրենց հարազատ մայրերին անգամ վաղուց են ոտքերիդ տակ մատաղ արել, սկսած « Շմայսից » վերջացրած Լևոն Երանոսյան ու « Պուտանկա » Գագոն: Մի մոռացիր, որ նրանք էլ քեզ պես դառնալու են փալաս, որովհետև գալու է այդ օրը, իսկ պատասխան տալու և հատուցման օրը հեռու չէ:

Քո ժառանգները նզովելու են քեզ, որովհետև իրենք են տառապելու քո գործած ոճիրների համար, հալածվելու են ամենուր և ամեն ժամ: Ու այն ժամանակ հազար երանի կտաս անդրշիրիմյան մեռելներին, կփնտրես մահդ ու չես գտնի այն: Երբեմն մահն ավելի լավ է, քան դժոխային կյանքը:

Պատահական չէր քո նշանակած պատանի Երկրապահների հրամանատարը, որը մանկապիղծ է ու բռնաբարող, ինչպես Շմայսն ու Պուտանկա Գագոն: Ի՞նչ ես կարծում, հանրությունն արդյոք չի՞ իմանալու, թե ինչպես ես քո քարտուղարուհուն բռնաբարել, արդեն քանի տարի նա զոհ է դարձել քո ձեռքին:

Իսկ քո կինը՝ Նազիկ Ամիրյանը, ավելի մեծ հանցագործ է, քան դու, դրա համար ձեզանից միայն ոճրագործ ու արյունախում հրեշներ են ծնվում: Չհաշված այն երկու արյունախում հրեշներին՝ քաղաքապետ որդուդ և դատավոր դստերդ: Երևի լսած կլինես, որ « պտուղը ծառից հեռու չի ընկնում » արտահայտությունը: Հիշեցնեմ Աստվածաշնչից մի քանի տող, « Այն ծառը, որ լավ պտուղ չի տալիս, կտրվում և կրակն է նետվում։ Ուրեմն իրենց պտուղից կճանաչեք նրանց։ Լավ ծառը լավ պտուղ է տալիս, իսկ վատ ծառը՝ վատ պտուղ։ Լավ ծառը չի կարող վատ պտուղ տալ, և ոչ էլ վատ ծառը՝ լավ պտուղ։ Մի՞թե փշից խաղող կքաղեն կամ տատասկից՝ թուզ։ Իրենց գործերի՛ց կճանաչեք նրանց։ 17 19 Մատթեոս 7.15 »: Այնպես որ, դու՝ անպիտան պտուղներիդ հետ միասին, դառնալու եք գեհենական կրակների զոհը, կրակներով պետք է մաքրագործվի այն ամենը, ինչ թողել եք դուք: Պատանի երկրապահներին զոմբիացնելով՝ փորձում եք դառնալ նրանց համար աստվածներ, սակայն մոռանում եք, որ տիեզերական օրենքի համաձայն, ամեն ինչ վերադառնում է ետ: Թմրամոլ Սարիկիների ու հարթաուղեղ Դևրիկյանների շնորհիվ փորձում ես քո փառքն անսասան պահել, որովհետև ունակ չես տեսնել և լսել քեզ շրջապատող մարդկանց: Տիտղոսներն ու սուտ լեգենդներն այրվելու են, և դու կմնաս պատմության մեջ որպես ոճրագործ ու մարդասպան: Մի մոռացիր, որ հենց այս նամակը դառնալու է այն ապացույցների վկան, որով սերունդները կնզովեն ոչ միայն քեզ, այլև քո ժառանգներին՝ զավակներին ու թոռներին: Այն հետագիծը, որը դու թողեցիր քո հաջորդներին, հանգիստ չի տալու հավիտենից հավիտենիս:

Գեհենի  Առաքել Գյումրի 2017-10-03

ՀՈԳԵԲԱՆԻ ԱՉՔԵՐՈՎ

Posted on

 14211988_960841467395691_6755005476950421033_n

« ԵՍ  ՏԵՍԱ  ՀՈԳՈՎ  ՍՏՐՈՒԿԸ  ԱԶԱՏՈՒԹՅԱՆ  ՄԵՋ և  ԳԱՐՇԵՑԻ  ՄԱՐԴՈՒՑ:  ԵՍ  ՏԵՍԱ  ՈԳՈՎ  ԱԶԱՏԸ  ՍՏՐԿՈՒԹՅԱՆ  ՄԵՋ  ԵՎ  ՊԱՇՏԵՑԻ  ՄԱՐԴՈՒՆ » : ԳԱՐԵԳԻՆ  ՆԺԴԵՀ

Հոգեբանների մոտ տարօրինակ զգացողություն կա.  դա   ճանաչելու հատկությունն է:  Սովորաբար լավ հոգեբաններն աշխարհն ընկալում են բնական և  իրական գույներով: Գունային երանգների ընկալումը  շատ կարևոր է,  որովհետև դրա հետ է կապված մյուս զգայարանների աշխատանքը: Ճիշտն ասած,  շատ եմ հանդիպել հոգեբանների, որոնք զուրկ են եղել այդ զգայարաններից,  որոնց շնորհիվ մարդը կարող է երջանիկ ու ներդաշնակ համարվել: Առհասարակ կյանքը  ներդաշնակության շնորհիվ է, որ վառ գույներով է արտահայտվում: Ներդաշնակության բացակայության դեպքում  արտահայտվում է  խավարը, մութն ու մոխրագույնը: Սակայն գունային գամայի առկայությունը մարդկանց հնարավորություն է տալիս  վանել խավարը: Եթե հիշում եք,  Աստված աշխարհն  արարելուց առաջինը ստեղծեց լույսը՝ այն բաժանելով խավարից: Աստծո արարչական զորությունը ոչ միայն վերաբերում էր բնությանը, այլև մարդկային ֆիզիոլոգիական ու մտավոր կարողություններին՝ խավարին ու լույսին, բանականությանն ու բանականությունից զուրկ էակներին: Ես մարդ բառը չեմ  նշում, որովհետև նրանց մոտ մարդկային արժեքներ գոյություն չունեն: Նրանք յուրահատուկ են իրենց շնային բնազդի տեսակով. Մի շնացիր՝ ըստ Աստվածաշնչի: Աստվածային կարևոր հրաշագործությունը մասնիկն է, մարդկային բանականությունը և գիշատիչների մոլագար խավարամտությունը,  կարելի է ասել՝  դալտոնիկությունը: Գիտությունը պարզել է, որ որոշ կենդանիներ գույներն ընկալում են յուրովի, օրինակ շները աշխարհը տեսնում են սև ու սպիտակ՝ անգույն հեռուստացույցի պես,  մեղուները տեսնում են վարդագույն, ձիերը՝ նույնպես:  Մարդկային ցեղի մեջ կան ևս  տեսակներ, որոնք կենդանիների պես են ընկալում աշխարհը: Կան տեսակներ՝ ՊԱՌՈԴԱ, որոնք անգույն են տեսնում, և տեսակներ, որոնք առհասարակ չեն տեսնում՝ ինչպես խլուրդները: Խավարի մեջ ապրելով՝ նրանք չեն էլ փորձում լույսն  ընկալել, որովհետև խավարն ու մութը հաճելի է ու օգտակար իրենց համար: Հայոց մեծ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանն ասում էր « Ամեն  չար  բան  մութիցն  է ծնվում »:  Իտալացի գրող Ջանի Ռոդարին իր «Չիպոլինոյի Արկածները» գրքում ներկայացրել է խլուրդակերպերի կյանքը: Ժամանակին գիրքը հայերի համար արժեք էր համարվում, իսկ այսօր այն հեռացված  է  ժողովրդի կյանքից: Դա պատահական չէ, որովհետև  նշված գորշությունն ու խավարամտությունը գալիս է հենց  գրքերի պակասից ու անգրագիտությունից: Երբ մարդկային ուղեղը չի զարգանում լուսավոր ու վառ գույների միջավայրում, այն սկսում է հետընթաց ապրել, մռայլ  մթան,  սևի ու դարչնագույնի մեջ  խճճվել: Տեղին կլիներ հիշեցնել Աստվածաշնչի կարևոր հատվածները, որոնք վերաբերում են աշխարհընկալմանը: Նախորդում ասացի, որ տեսողության զգայարանների բացակայությունը նաև ազդում է մնացած զգայարանների վրա, օրինակ՝ համի, հոտառության, լսողական, շոշափողական ու բոլոր զգայարանների վրա, հետագայում ինքներդ կհամոզվեք,  երբ առանձին ներկայացվեն մարդկային զգայարանների ֆունկցիաները: Այսպիսով Աստվածաշնչում ասվում է.

« Դուք եք աշխարհի լույսը։ « Դու’ք եք երկրի աղը. սակայն եթե աղը անհամանա , ինչո՞վ այն կ’աղվի. այնուհետև ոչ մի բանի պիտանի չի լինի, այլ միայն դուրս կթափվի և մարդկանց ոտքի կողան կլինի: Դու’ք եք աշխարհի լույսը. Մի քաղաք, որ լեռան վրա է կանգնած, չի կարող թաքնվել : Եվ ճրագ վառելով կաթսայի տակ չեն դնում, այլ` աշտարակի վրա, և նա լույս է տալիս բոլոր նրանց, որ տան մեջ են »: Ինչպես տեսնում եք, այս հատվածում նշվում է թվարկած զգայարանների մասին: Աստված մարդուն ստեղծել է իր պատկերով և օժտված  իր բանականությամբ: Դա նրա հրաշագործության ամենակարևոր մասերից է, հիշո՞ւմ եք  նրա պատվիրանը՝ Սիրիր դիմացինին, ինչպես կսիրես ինքդ քեզ, եթե նա պատվիրել է դա ուրեմն կնշանակի սիրելով է մեզ պատվիրել իր պատգամը: ( « Աստված ստեղծել է մեր գլուխը ուղղաբարձ դեպ վեր, ամոթ է մեզ,  երբ մենք, անասուններին հավասարվելով՝ ընդունենք այդ անարգությունը,  մեր գլուխը խոնարհեցնելով և ուրիշի ոտքի տակը տալով »:Րաֆֆի ) Պատահական չեն  վիպասան Րաֆֆու այս խոսքերը: Որովհետև ապականեցինք ոչ միայն մեր ազգային տեսակը, այլև մարդկային դիմագիրը: Դիմագիր, որը ատվածային պարգև էր: Զրկելով մեզ տեսնելու,  լսելու,  խոսելու բնազդից՝ դառնում ենք գիշատիչ կենդանիներին  հավասար:

« Եվ աստված ինքը սառն աչքով է նայում այդ ցավալի տեսարանների վրա. Նա տեսնում է, յուր պատկերը շինել են անասուններին հավասար, բայց աչքերը խփում, երեսը շրջում, անց է կենում…:» Րաֆֆի: Աստված արդեն երես է թեքում ու այն վերածվում է դժոխային գեհենի, որտեղ մարդիկ աշխարհ են գալիս խավարում,  տառապանքների ու հիվանդությունների մեջ: Պատահական չէ,  որ Հայաստանում նորածինները ծնվում են արատներով կամ մահացած, Պոչամբարները անմիջականորեն  կապված են մարդկային տեսողության ու հանդուրժողականության հետ, երբ համատարած խլուրդներ կամ ջայլամներ են շրջապատում, որոնք ոչինչ չեն տեսնում, երբ կրծողներն ու արյունածուծները բարգավաճում են ու բազմանում միջատների ու առնետների պես:   Ունակ  չենք  լսել ու   ընկալել  ազգային ողբի ձայնը, որովհետև Խորենացին ու Նարեկացին շպրտվեցին փոշոտ ու մոռացված մի անկյուն, փոխարենը եկան Գոռ Վարդանյաններն իրենց Գայլային հրեշներով,  կոյուղային մտավորականների ոհմակն իրենց Յախտուշտայով, Ճիշտ այնպես,  ինչպես դժոխքում: Իտալացի գեղանկարիչ Ռուբենսի «Սատանաների խնջույքները» հանճարեղ կտավներում պատկերվում է նույնը, ինչ Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավորական խնջույքներում ու խրախճանքներում է:  Աստվածային լույսն  ու խոսքը ընկալելու փոխարեն  ընկալում ենք աղանդավորական քարոզիչների ու տգետ կղերական հոգևորական շնագայլերի խոսքերը, որոնք, առհասարակ, Աստվածային ընկալումներից զուրկ են: Երբ ազգը իր լուսավոր,  արդարամիտ հերոսների հանդեպ վերաբերվում է փարիսեցիների նման՝ հազար անգամ խաչելով նրանց, երբ ազատությունը բանտարկվում է ոչ միայն բռնակալի կողմից, այլ ազգի ու ժողովրդի, երբ հազարավոր առաքյալներ իրենց անբարոյական վայրահաչոցներով մոլորեցնում են եկող սերունդներին, պատվիրելով, որ « Թշնամի մի՛ փնտրեք ներսում »: Ու զարմանալին այն է, որ դա ասում է  խավարամիտ ու տգետ մի խլուրդ, որը հանդես է գալիս իր 7 խորհուրդներով՝ ոչխարների լսարանի առջև, որոնք միայն բառաչելուց բացի ոչինչ չեն կարող անել . ( « Վերջերս ոչխարները սովորություն էին ձեռք բերել տեղի-անտեղի մկկալ « չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ», երբեմն դրանով ընդհատելով միտինգը » Ջորջ Օրուելի ) :  Այդ  ոչխարների զանգվածը այնքան է ապուշ, երբ նրանց իրենց Տերը պատվիրի. եթե  հարկավոր է թարս աճած Խիյարը հետույքները մտցնեն,  ապա  վստահ եղեք, որ այդ ոչխարները կարդարացնեն այդ առաջարկը, որ վարունգը հետույքում ոչ միայն առողջարար է  ու օգտակար, այլև հայրենասիրական է ու ազգային գաղափարախոսության հիմնական նախապայմանն է: Այդպես  800 հեկտար կորստի արդարացումը կդառնա արժեհամակարգի մի մաս:  Տգիտությունն  ու դավաճանությունը կխրախուսվի, ինչպես Մանվելի,  Սարոյանի ու Վիտալիկ Բալասանյանի տարբերակում: Առհասարակ Սփյուռքը ևս մաս է կազմում դրան,  որովհետև ինչպես ներսում է կուտակված աղբը,  այնպես էլ դրսում: Բոլորը ներկայանում են արվեստագետ ու գրագետ, իրականում  խավարամիտ են ու տգետ, և դա դառնում է ազգային սովորություն:

( « Հայը չի հասկանում, թե ինքը նույնպես մի մարդ է աշխարհի մեջ և ունի մարդկային իրավունք, հավասարաբար վայելելու այն բոլոր շնորհքները, որ աստված պարգևել է մարդուն: Նա չէ հասկանում, թե աստված այդ երկիրը յուր բոլոր բարիքներով մարդու համար ստեղծեց, և ինքն իբրև մարդ բաժին ունի դրանից: Նա չէ հասկանում, որ բոլոր մարդիկ մի տեսակ են ստեղծված, մի կերպարանք ունին, բոլորն էլ ազատ են և ամենեվին մեկն իրավունք չունի իշխելու մյուսի վրա: Րաֆֆի ) Այդ կուրությունը փոխանցվում է սերունդներին, իսկ նրանցից էլ հաջորդներին և  այդպես երկու տասնամյակից ավելի պատանի երկրապահների եռասերունդ տեսակը տգետ կռազի շոֆեռին դարձնելով առաքյալ, իսկ ազգադավ ոճրագործին՝  մարգարե,  մեծանում են Մորիս Մետերլինգի  կույրերի պես՝ մտավոր կույր ու անուղեղ: ( « Մետերլինգյան կույրերի նման մոլորված « տգիտության անտառում »:) ( « Մատաղ սերնդի դաստիարակությունը շատ ավելի կարևոր խնդիր է, քան այն, ինչ կարելի է անել արդեն հասունացածների համար »: Ջորջ Օրուել ) Չնայած դա հիվանդություն է, որը հնարավոր է բուժել, նայած, թե համաճարակը որ փուլում  է գտնվում: Բացիլային այդ ախտը հիգիենայի հետ է կապված, եթե չկարողանանք պահպանել հիգիենան,  ապա աղետն ավելի մեծ է լինելու, քան գտնվում է հիմա: Չտեսնել շրջապատում այդ գորշ ու մռայլ իրականությունը,  կնշանակի մեղսակից դառնալ դրան ( « ԱՅՆ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴԸ, ՈՐԻ ՎԵՐՆԱԽԱՎԸ ԿԱՇԱՌԱԿԵՐ Է, ԴԱՎԱՃԱՆ, ԻՆՔՆԱԿՈՉ, ԳՈՂ ԵՎ ՀԱՅՐԵՆԱԴԱՎ` Ո՛Չ ԹԷ ԶՈՀ Է, ԱՅԼ ՀԱՆՑԱԿԻՑ…»:  Ջորջ Օրուել ) « Մեր կյանքը ավելի նման է թատերական բեմի, ու այդ բեմը … տեսեք որքա՜ն դերասաններ ունի … Ահա  սա` ներկայանում է ամեն տեղ որպես չհասկացված ու հալածված գաղափարական գործիչ,  մյուսը` նշանավոր  հերոս  է  խաղում,  երրորդը` հրապարակախոսություն  է  սարքել,  չորրորդը  բարեգործ  է  ձևանում,   հինգերորդը  գրող  է  կեղծում,  վեցերորդը` հանդիսանում է  արդեն  որպես  նահատակ, յոթերորդը` գալիս  է  որպես դատավոր … Ու  որպեսզի  թամաշավոր  ժողովրդի  սիրտը  շահած  լինեն  ու  բարեկամ  պահած,  միշտ գոռում  են  ժողովրդի  անունը »:

« Արդ` եթե ունենք ազգային իմաստություն, հոգու արիություն և առողջ բնազդներ, անկարելի է աչքներս փակենք մեր էս ծանր հիվանդության

առաջ և չզգանք, որ մեր հոգին շատ է չարացած, մեր  ներքին  մարդը  շատ  է  փչացած,  և  դրա  դեմ  կռվելու,  առողջանալու  առաջին  պայմանը էն  է,  որ  մենք… ճանաչենք  մեր  դժբախտությունը…»: Հովհաննես  Թումանյան

 

Գեհենի Առաքել 1.09.2017

 

« Կար ժամանակմը, ուր խավարը լուսո դեմ կը կռվեր, տգիտությունը գիտության դեմ, անցյալն ապառնիին դեմ, հրամայականը սահմանականին դեմ, սուրը գրիչի դեմ, ատելությունը սիրո դեմ, կրակը ջուրին դեմ, միսը բանջարեղենին դեմ. իսկ հիմա անցան այն ժամանակները. անոնք անցյալ են, մենք՝ ապառնի, անոնք խավար են, մենք՝ լույս, անոնք տգետ են, և մենք՝ գիտուն, անոնք սուր են, մենք՝ գրիչ, անոնք ատելություն են, մենք՝ սեր, անոնք կրակ են, մենք՝ ջուր, անոնք միս են, մենք՝ բանջարեղեն, անոնք վարունգ են, մենք՝ խնձոր, անոնք փուշ են, մենք՝ վարդ. անցան, անցան այն դարերը, ուր մարդկությունը տգիտության օրորոցին մեջ մեջ մը ասդին, մեյմը անդին կերթար, կուգար… »:  Հակոբ Պարոնյան

 

Հայի աչքերից չպետք է պակասի արցունքը,

քանի դեռ տգետ են ու կեղծավոր:

Հայը պետք է հալածվի այնքան ժամանակ,

քանի դեռ չի կարողանում տարբերել

թշնամին՝ բարեկամից:

Հայը կմնա խավարում այնքան ժամանակ,

քանի դեռ ընթերցանության ու գրքի պակասը թագավորում է իրենց հոգիներում:

Հայը կմնա միշտ ոտնատակ ու հալածված,

Օտարության ու գերության մեջ…

Քանի դեռ չի կարողանում գնահատել իր ունեցած արժեքները:

Հայը կմնա ստրուկ ու ողորմելի… Որովհետև իր մեղքերի պատճառը փնտրում է  ուրիշների մեջ:

Հայը կմնա Աստծո ու Արևի լույսից զրկված այնքան ժամանակ, քանի դեռ Աստծո ճշմարիտ խոսքը, հոգու ազնիվ կանչը նրա սրտին խորթ է:

Հայերը կմնան միջնադարի տգիտության մեջ,

Որովհետև լույսի փոխարեն խավարն են պաշտում,

Հայերը կմնան կարոտ հայրենիքից ու սիրուց,

Արդարությունից ու Ազնվությունից զրկված,

Որովհետև Իմաստուն միտքն ու խոսքը նրան տհաճ է:

 

Գեհենի Առաքել 31.12.2016

ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՄԲ ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԶԲԱՂՎԵԼ

Posted on Updated on

  vazgen ser=«Այնտեղ որտեղ ճնշում կա, կլինեն նաեւ վախկոտությունն, ամբարտավանությունն ու զազրախոսությունը։ Մարդը կարիք ունի ազատության որպեսզի հասկանա ազատության օգտակարությունը »: Րաֆֆի

« Ազատամարտիկը քաղաքականությամբ չպետք է զբաղվի »: Այս բառակապակցությունը բոլորին է ծանոթ, սակայն շատերը չգիտեն, որ Էշացման գործընթացը սկսվում է հենց այսպես՝ Բռնապետության սկիզբը դարձավ հենց այս կարգախոսը: Առհասարակ, բոլոր բռնակալներն էլ այսպես են հաստատում իրենց բռնապետությունը: : Պատահական չէ, որ Հայաստանի երեք նախագահներն այս կարգախոսով հաստատեցին իրենց իշխանությունը, ոչնչացրեցին բոլոր մրցակիցներին, իրենց դեմ արդարացի պայքարի դուրս եկած մարդկանց: Հիշեք ոչ վաղ անցյալի պատմական դեպքերը, թե ինչպես Վազգեն Սարգսյանը ազատամարտիկներին արգելեց քաղաքականությամբ զբաղվել, որից հետո գործի դրվեց ԿԳԲ- ի զտիչ մեքենան, սկսեցին դավադրաբար ոչնչացնել Մովսես Գեորգիսյանի ու Մոնթեի պես հերոսներին, ԿԳԲ- ի կառափնարաններում մինչև օրս ոչնչացնում են հարյուրավոր գաղափարի մարտիկների: Պատահական չէր Վազգեն Սարգսյանի արտահայտած միտքը, որ «Հերոսները պետք է զոհվեն պատերազմի դաշտում, հակառակ դեպքում նրանք անտանելի են դառնում »։ Սա եղել է Մոսկովյան իշխանությունների ծրագիրը, որը պետք է իրականացվեր կոմսոմոլ Վազգեն Սարգսյանի ձեռքով: Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը որդեգրեցին Վազգեն Սարգսյանի կիսատ թողած գործը և պատահական չեն «Սասնա Ծռերի» նկատմամբ իրականացվող հաշվեհարդարն ու խոշտանգումները: Նույնը ժամանակին անում էր «սպարապետ» կոչեցյալ մոլագարը: Ինչևիցե, քաղաքականությամբ զբաղվելու մասին կարգախոսը Հանրապետականների համար դարձել է մահակ, որով պետք է փակեն բոլորի բերանը: Եթե հիշում եք՝ Ծառուկյան Դոդի հանդեպ արշավանքը իրականացվեց հենց այս սկզբունքով. « Որ ամեն Դոդի գլուխ չի կարող քաղաքականությամբ զբաղվել, որովհետև դրա համար կան իրենք՝ քաղաքական այրերը », այսինքն՝ միայն իրենց ոհմակը: Շատ են եղել նման դեպքեր, ուղղակի բոլորը հնարավոր չէ մեջբերել դա փաստ է: : Միևնույն է, բոլորին հասկանալի է, որ իրենց մրցակիցներին հենց այս կարգախոսով էլ դուրս են մղում քաղաքականությունից: Այս կարգախոսը սպառնալիք է, այդ պատճառով շատերն են սարսափում Քաղաքականություն բառից: Ինչպես մի ճանաչված դերասան ՖԲ -ի անձնական նամակագրությամբ ինձ խոստովանեց, որ ինքը քաղաքականությամբ չի զբաղվում և արդեն համակերպվել է այս նվաստացուցիչ վիճակին, որովհետև անիմաստ է համարում փոխել ինչ-որ բան: Ահա, այսպես բոլորը համակերպվում են ստրուկի ծնկաչոք կյանքին, համակերպվեցին լաթի ու փալասի կյանքին, որովհետև տերերն են որոշում ոչ միայն իրենց ճակատագիրը, այլև իրենց զավակների ու թոռների ճակատագրերը: Լռելով՝ համակերպվել սպանդին նույնն է, երբ Դեր-Զոր ճանապարհ ընկած մեր հայրենակիցներից ոչ ոք չհամարձակվեց թուրք ոստիկանի քմահաճույքին չենթարկվել: Նույնը կատարվում է հիմա, Սյունիքում Լիսկան է, Արմավիրում՝ Մանվելը, Կոտայքում՝ Դոդ Ծառուկյանը, Արտաշատում՝ Մուկ Աբրահամյանը: Այդպես ծառայելով ու հանդուրժելով թաթարական մնացորդներին՝ վախենում ենք ընբոստանալ, իսկ ըմբոստացողներին էլ փորձում ենք խրատել, որ Քաղաքականությամբ զբաղվելը մահացու չափ վտանգավոր է: (« Ամեն վախկոտ կեսնաբանորեն անբարոյական է »: Գարեգին Նժդեհ ) Սակայն մոռանում ենք, որ դա քաղաքականություն չէ, այլ իրականություն և փաստ:  Ուինստոն  Չերչիլը մի խոսք ուներ. « Որ, եթե դուք քաղաքականությամբ չեք զբաղվում, ապա քաղաքականությունն  է ձեզանով զբաղվում »: Կարծում եմ ՀԱՅ Ժողովուրդը սեփական մաշկի վրա զգաց այս խոսքերի ծանրութունը, սակայն նրան դաս չեղավ, որովհետև ապուշ գտնվեց, վախկոտ ու տգետ: Ապերախտությունը դարձնելով ազգային գործելաոճ՝ չկարողացանք լուսավոր ու ազնիվ մարդկանց գնահատել ինչպես հարկն է, փոխարենը մոլագար ազգադավին դարձրեցինք ազգային հերոս ու «սպարապետ»: Իսկ Պավել Մանուկյանին ու Արայիկ Խանդոյանին էլ խարանեցինք դավաճանի ու մարդասպանի պիտակով: Ահա այն պատիժը, որին ազգովի արժանացանք այդ ապերախտության համար: Ինչպես ասում են՝ ինչ ցանեք, այն էլ կհնձեք: Ցանեցինք անտարբերություն ու արհամարհանք, հիմա էլ հավաքում ենք տառապանք ու մահ: Քաղաքականությամբ մի զբաղվեք, որովհետև վտանգավոր է ոչ միայն առողջությանն ու կյանքին… Սակայն դարեր առաջ Խորենացին ու Նարեկացին գրեցին իրենց Ողբերը, որովհետև դա քաղաքականություն չհամարեցին, Րաֆֆին ու Թումանյանը նույնպես գրեցին ժողովրդի տառապանքի ու ցավի մասին, այնուհետև Չարենցն ու Սևակը, Շիրազն ու Նալբանդյանը: « Սասնա ծռերի » տղաները խոշտանգվում են ոչ միայն բռնակալ քաղաքական գործիչ կոչված դահիճների ձեռքով, այլև սեփական ժողովրդի անտարբերության ու « թամաշա » անողների կողմից: Տղաները դարձան քաղաքականության զոհ, բայց ոչ իրականության ու բարբարոս բարքերի: Այդ ստրկամտությամբ էլ ցանկանում ենք պետություն կոչվել: ԵԿՄ -ի փնթի «Կռազի Շոֆեռը » իր տեսաելույթներից մեկում խոստովանում էր, որ Վազգեն Սարգսյանը արգելել էր իրեն ու Սարոյան Սեյրանին քաղաքականությամբ զբաղվել, բայց ինքը զբաղվում էր քաղաքականությամբ: Սակայն 1996 թվականի Սեպտեմբերին Երկրապահներ կոչված ոհմակը ու հայկական բանակի զորամասերը քաղաքականության մեջ խառնվելով իրականացրեցին Վազգեն Սարգսյանի կազմակերպած Ռազմական Հեղաշրջումը՝ կրակելով ժողովրդի վրա: Առաջին կրակողներից էին Մանվել Գրիգորյանն ու Սեյրան Սարոյանը,: Նույն բանը արեց Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժիկ Ազատիչը, ԵԿՄ ն ու Հայկական Բանակը՝ հանձինս Սեյրան Օհանյանի, խառնվելով իրենց ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ կեղտոտ խաղերին նորից կրակեցին ժողովրդի վրա: Չնայած այս ամենը չկոչվեց Քաղաքականություն, որովհետև իրենք են որոշում, թե ո՞վ և ե՞րբ կարող է քաղաքականությամբ զբաղվել:

Երբ սովահար երկրում միջազգային փառատոներ ու սիմպոզիումներ են կազմակերպվում, երբ փարավոնական հարստությունների մեջ հանգստյան ու հասարակաց տներ են կառուցվում: Դեռ չհաշված « Ոսկե ծիրանի», « Տանձի կորիզի » փառատոները, խորովածի ու տոլմայի փառատոների մասին էլ չեմ ասում, որոնք կոչվում են համահայկական և փորձում են երբներանգ փայլերի մեջ քողարկել այս « Քոսոտ » երկրի ծայրահեղ քայքայված վիճակը: Երբ երկրի գերագույն գլխավոր դավաճանը սեփական հողն անվանում է ավելորդ ու օտարի տարածք և պատրաստ է ոչ միայն ծախել այդ « անպետք » հողերը, այլ մարդկային հազարավոր ճակատագրեր: Ճակատագրեր, որոնց խոշտանգեց ու սպանեց հենց իր քաղաքականությամբ զբաղվելու տարիներին: Չգտնվեց, մեկ մտավորական, որը այս ժողովրդին սովորեցներ՝ որ ներկայիս Քաղաքականությունը մարդկանց ճակատագիրն է, եթե նրանք չեն ցանկանում տնօրինել իրենց ճակատագիրը, ապա դա իրենց փոխարեն անելու են Շարմազանովն ու Շմայսը: Այսօրվա Քաղաքականությունը վաղվա պատմությունն է, ներկայիս անտարբերությունը թանկ է նստելու ոչ միայն իրենց զավակների վրա, այլև թոռների ու ապագա սերունդների: Որովհետև, եթե դուք թամաշա անող եք, ուրեմն մի դժգոհեք ձեր վիճակից: Երևի մեր ժողովրդի անտարբերության համար ավելի լավ պատիժ հնարավոր չէր լինի գտնել, որքան հենց ինքը՝ Սերժ Սարգսյանն է: Ահա այն, ինչին արժանի ենք, ինչ ցանեցինք, այն էլ՝ կհնձենք: Պավել Մանուկյանի ասած. « Ցռան մոզի » ենք դարձել ազգովի, որ անգամ վախենում ենք մտքով երազել քաղաքականության մասին: Անգամ սփյուռքում են վախեցած, քանի որ վախենում են Քաղաքականության մասին անգամ խոսել: Ժողովրդական խոսքը ասում է, « Մի ցռան մոզի, ողջ նախիրի անունը գցում է »: Ու այդպես հայ մարդու կերպարը աշխարհում ընկալվոււմ է որպես վախկոտ, նվազ, քծնող արժանապատվությունից զուրկ ազգ: Ասացեք խնդրեմ, արդյոք ո՞ր ազգը կարող է հարգել արժանապատվությունից զուրկ ժողովրդին կամ ազգին: Հովհաննես Թումանյան պատահական չէր շեշտեում. «Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Ու այդպես անբովանդակ ու անպատկեր ապրում ենք՝ չհասկանալով, Ոսկե կանոնը, որի մասին ասում էր Գարեգին Նժդեհը: « ժողովուրդները դատապարտված են մահվան` ծառայելով գերիշխան ազգերի համար որպես պարարտացուցիչ աղբ, ապավառ »:

Գեհենի  Առաքել  21. 08. 2017 թ  

ՈՃՐԱԳՈՐԾ ՄԽԻԿԸ … ԱՐՄԵՆ ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

Posted on Updated on

timthumb

Արմեն Մխիթարյան. « Մխիկը » Ազգային ժողովի ամենատափուկ պատգամավորներից մեկն է, որը ոչ գվվում է, ոչ բվվում: Միայն կոճակ սեղմող է, բայց սեղմում է միայն իրեն սեղմելուց հետո: Ինչպես հայտնի է, նրա հաղթարշավը սկսվեց 1988թ. ից հետո, երբ խոնարհ ծառայում էր ՀՀՇ- ին: Զարմանալին այն է, որ մարդիկ չգիտեն նրա ո՛չ անցյալը, ո՛չ ներկան, սակայն ինչպե՞ս է ամեն անգամ նա պատգամավոր ընտրվում: Քսան տարուց ավելի է նա ԱԺ պատգամավոր է: Այն, որ Մխիկը ժամանակին եղել է Կոմունիստական կուսակցության անդամ, շատերը չգիտեն, քանի որ նա այդ կուսակցության անդամ է դարձել 1988թ. — ին, այն ժամանակ, երբ սկսվել էր Արցախյան շարժումը: Մխիկը Աֆղանական պատերազմի վետերան էր, և դա հնարավորություն տվեց նրան՝ իր հանցակից ընկերների հետ աշխատել ՀՀՇ- ի համար: Մխիկի ձեռքերն արյունոտ են, քանի որ նրան ճանաչողները սարսափելի բաներ են պատմում իր մասին: Այն, որ ՀՀՇ-ի քիլլերներից էր, դա այդպես է, քանի որ հենց այդ ծառայությունների համար ՀՀՇ-ն այն ժամանակ նրան նշանակեց Արաբկիր ունիվերմագի տնօրեն, որից հետո Մխիկը այն սեփականաշնորհեց՝ առանց որևէ վճարումների: ( «Արաբկիր» ունիվերմագը ԱԺ պատգամավոր Արմեն Մխիթարյանի ընտանիքի սեփականությունն է։ ) Մխիկը դարձավ ՀՀՇ-ական, նույնիսկ դարձրեցին պատգամավոր, անտառաճանաչն անգամ ԲՈՒՀ- ի դիպլոմ ստացավ: Դեռ ավելին՝ ՄԽԻԿԻՆ չգիտես ինչու, ազատամարտիկ դարձրեցին, կամավորական, փաստելով, որ Սմբատ Հակոբյանի հետ սարի գլխից կրակել էր թուրքի գյուղի՝ Նյուվադիի վրա, այն էլ՝ առանց թուրքին տեսնելու: ( Մեղրու շրջան գյուղ Նռնաձոր: ) Սակայն ՄԽԻԿԸ թաց տեղ պառկողներից չէր, նա անգամ ոստիկանապետ դարձավ, անգամ ԵԿՄ վարչության անդամ, նաև պաշտպանության հանձնաժողովի անդամ: Նրա թալանածն ու կողոպտածը օր օրի ավելանում էր: Հետո Մխիկը դարձավ Հանրապետական կուսակցության անդամ ու մնաց ջրի երեսին: Հավանաբար Ազգային ժողովի ամենավտանգավոր ու հանցագործ պատգամավորը նա է, սակայն տպավորություն է ստեղծվել և բոլորին թվում է, որ Մխիկը պարկեշտ ու խելացի մարդ է: Իրականում նա Շմայսի պես տգետ է, իսկ Մանվելի պես արյունախում, ո՛չ կարողանում է խոսել, և ոչ էլ գրել: Ոչ մի լրագրող նրանից հարցազրույց չի վերցնում, որովհետև նա խուսափում է: Ինչպես ժողովուրդն է ասում. « Փախիր մարմանդ գետից »:

29 октября 2016 г.

ՈՃՐԱԳՈՐԾ ԵՐԵՍՓՈԽԱՆՆԵՐԸ. 2ՄԱՍ (ՈՃՐԱԳՈՐԾ ՄԽԻԿԸ)

ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

Posted on Updated on

 

Կարդալու համար սեղմել հղումը☞   ՀԱՏՈՒՑՈՒՄ

ՕՍՄԱՆՈՐԴԻՆԵՐԸ

Posted on

« Մեր դժբախտությունն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր, այլ այն, որ կան թուրքանման հայեր » Գարեգին Նժդեհ.

« Հայրենիքներն ապրում են հայրենասիրությամբ, մեռնում հայրենասիրության պակասի պատճառով… »: ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ
« Դժբախտություն է, սակայն, երբ դաստիարակիչն ինքը ևս կարիք ունի դաստիարակության » : Գարեգին Նժդեհ

«Մինչև  որ չկարողանանք ներքին թշնամին սպանել, անկարելի է, որ արտաքին թշնամուց ազատվել կարողանանք. » Գարեգին Նժդեհ
« Ներքին թշնամին զինակիցն է ու եղբայրը արտաքին թշնամու » Գարեգին Նժդեհ.
Խաբված   սերունդին   ավելի հեշտ է ուղղորդել և իշխանությունները այդպես էլ անում են, որպեսզի նրանց կառավարեն։ ԳՀ © ԱՌ

 

ԱՅՆՊԵՍ ՈՐ ԻՆՉՊԵՍ ԱՍՈՒՄ ԷՐ ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀԸ
« Ինքնուրոյնութիւնից զուրկ ժողովուրդները չեն կարող պետութիւն ստեղծել »: Գարեգին Նժդեհ

ԵՂՈՒՆԳ ՈՒՆԵՍ` ԳԼՈՒԽԴ ՔՈՐԻ

Posted on Updated on

Զարուհի ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

Մենք` հայերս, այնպիսի ժողովրդական խոսքեր ունենք, որոնք առհասարակ հիմարություններ են, և մենք այն դարձրել ենք ոչ միայն մեր կյանքի ու ապրելաձևի մաս, այլև գաղափարախոսություն: Իմ բարեկամներից շատերն են տեղյակ իմ կողմից բազմիցս ներկայացրած այդ թևավոր խոսքերից մի քանիսի մասին, որոնք անգրագետ ու տխմար հոգևորականների շնորհիվ դարձել են գործածական ու մնացել մեր պատմության ողջ ժամանակաընթացքում: Փոխարենը` ունենք այնքան գեղեցիկ խոսքեր, որոնք միայն դպրոցների պատերին են փակցված ու այն էլ` ձևական, շատերն անգամ չեն էլ պատկերացնում այդ խոսքերի իմաստը, մանավանդ դպրոցների տնօրեններն ու բուհերի դասախոսները: « ճանաչել զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ » Մեսրոպ Մաշտոց: Մաշտոցի այս իմաստուն խոսքը առհասարակ ուղղված չէ անուղեղ ապուշներին, ովքեր հայ ժողովրդի անառակ որդիներն են, որոնք ծպտված են սևազգեստ հոգևորականների հագուստի տակ, կամ էլ` չակերտավոր հայրենասերների դատարկ կաղապարներում: Սակայն կարելի է հիշել կյանքի բանաձև դարձած ապուշություններից մեկը, որը կարծում եմ, պետք է ոսկեզօծ տառերով գրեն հայկական եկեղեցիների շքամուտքերին և ուսումնական հաստատությունների ճակատներին, որպեսզի ամեն հայ հասկանա, որ այդ խոսքերը իրենց ուղեկցելու են դարեր, մինչև խոր ծերություն` անգամ գերեզման:

« Եղունգ ունես գլուխդ քորի » սա երևի ամենանողկալի ու զզվելի արտահայտություններից մեկն է, ինչպե՞ս կարող է Հովհաննես Թումանյանի, Գարեգին Նժդեհի, Րաֆֆու ու Մաշտոցի նման հսկաներ ունեցող ազգը այսպիսի ճղճիմ ու ողորմելի արտահայտություն անել: Օրեր առաջ Զարուհի Փոստանջյանի և նրա դստեր նկատմամբ բռնություն գործադրած ասկյարների ոհմակի դեմ ոչ ոք չփորձեց ինչ-որ բան ձեռնարկել, անգամ այն ծախված մտավորականները, որոնք իրենց սրտում են դաջել « Գլխի ու եղունգի » բանաձևը: Շեյթանին ծառայող հոգևորականներից ոչ ոք ձայն չհանեց, որովհետև նրանք իրենց հոգուց վաղուց են հեռացրել Աստծո ճշմարիտ խոսքը « Ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել կա՛մ մէկին կ՛ատի եւ միւսին կը սիրի, կ՛ամ մէկին կը մեծարի եւ միւսին կ՛արհամարհի, չեք կարող ծառայել Աստծուն եւ` մամոնային »: Մատթէոս 6 ։ 24 Այն Բոշաները, որոնք փարիսեցիների պես ծպտված ապրում են մեր կողքին, ներկայանում են որպես ՀԱՅ ու խոսում են հայ ժողովրդի անունից: Սակայն ցավալին այն է, երբ ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՈՒՐԴ կոչվող խորթ զավակներն իմանալով այդ ամենը` լռում են, որովհետև այստեղ առաջ է գալիս Գլխի ու եղունգի բանաձևը: Այնպիսի տպավորություն է, որ կարծես ազգովի ծառայում ենք այն ՄԱՄՈՆԻՆ, որի մասին արդեն նշեցի: Ոչ ոք չի ցանկանում առաջինը լինել, իսկ առաջինին էլ ոտնատակ են տալիս, ինչպես ոտնատակ տվեցին Նաիրի Հունանյանին, ով գիշատիչ ոհմակի դեմ էր դուրս եկել, նրա ազատամարտիկ քեռուն, ում դավաճանի պիտակով խոշտանգեցին ու սպանեցին, այդպես ոտնատակ տվեցին Վոլոդյա Ավետիսյանին, Խաչիկ Ավետիսյանին, Շանթին ու « Սասնա ծռերին », Հաց բերող Արթուր Սարգսյանին, հիմա էլ հերթը Զարուհի Փոստանջյանինն է: Իսկ տաս միլիոնանոց սփյուռքը ԷՇԻ ականջում քնած է, որովհետև իրենք այլ պայքար են նախընտրում, միայն ողբալ ու լացել հայոց ցեղասպանության մասին, թուրքերի հետ ընդհարվել Ռուսաստանում ու ԱՄՆ- ում, փոխարենը չեն ցանկանում տեսնել այդ երիտթուրքերի ժառանգորդներին, որոնք զավթել են Հայաստանն ու այն դարձրել ոչ միայն մահաբեր պոչամբարի, այլև տգիտության ու չարիքի որջի: Տասը միլիոնանոց սփյուռքը փոխարենը մտածի, թե ինչպիսի միջոցներով կարելի է Երիտ հանրապետականների իրականացրած ցեղասպանությունը դադարեցնել, ընկել են անիմաստ բաների ետևից: Սփյուռքը այս հարյուր տարիների ընթացքում այդպես էլ չհասկացավ, որ ցեղասպանությունը իրականացրած ենիչերիների թուլեքը 90 -ականներին իրականացրեցին նոր սպիտակ ցեղասպանություն` մեկուկես միլիոն հայերին տարագիր անելով իրենց բնօրաններից, չհաշված գլխատված պուրակները, այգիները, մշակույթն ու կրթությունը, սփյուռքը այդպես էլ չհասկացավ, որ ցեղասպանություն իրականացրած Լևոն Տեր-Պետրոսյանն ու Ռոբերտ Քոչարյանը հիմա վայելում են ՀԱՅ ԺՈՂՈՎՐԴԻ արյան ու արցունքի հաշվին դիզած միլիոնները: Ուրախանում են, երբ նույն ենիչերի Ռոբերտի հարսիկի` Սիրուշոյի զավակները ժողովրդից թալանած միլիոնների մեջ են լող տալիս` սնվելով հայ ժողովրդի գենոֆոնդի վերջին կաթիլով: Ինչպես տեսնում ենք, սփյուռքի եղունգներն ու գլուխը լավ էլ պինդ են, իրենք հո հիմար չեն, իրենց անմեղ գլուխը ցավի տակ դնեն… Սասնա ծռերին մատաղ արեցին, Ձարուհի Փոստանջյանին ինչ է, կարող է խնայե՞ն…. Կուսակցությունների ու հասարակական կառույցների մասին խոսելն անգամ ավելորդ է, որովհետև իրենք այլ չափանիշներով են ուղղորդվում, սա արդեն օճառի բանաձևն է, որովհետև ինչպես կասեր մեծն փիլիսոփա Մանվել Գրիգորյանը`« Ձյունը ձյունա մնում, ձյունը անձվեր չի լինում, անձվերն ա անձվեր »: Ժողովրդական խոսքն ասում է` Կարմիր կովը կաշին չի փոխում, սակայն այս ապուշը առհասարակ չգիտի հասարակ ֆիզիկայի ու բնության օրենքը, որ անձվերը կարող է ձյուն դառնալ, կամ էլ հակառակը, և որ դա կախված է եղանակային փոփոխություններից: Սակայն որպես հոգեբան վերլուծելով այս ամենը` տպավորությունս այն է, որ հայ ժողովրդի մեջ Եղունգի ու Գլխի բանաձևը երբեք չի փոխվի, որովհետև այդ նույն բանաձևի շնորհիվ էր, որ Արևմտյան Հայաստանի հայկական գյուղերի բնակիչները քշվեցին Դեր Զոր և որ սարսափլին այն էր, որ առջևից քահանաներն էին իրենց հոտերով գնում, փախչում: Թվում է` ամեն գյուղ ու քաղաք մտածում էր` Եղունգ ունենք գլուխներս քորենք, մենք ինչ գործ ունենք գլուխներս դնենք ցավի տակ ու հարևան գյուղի մասին մտածենք, թուրքին հո չենք կատաղեցնելու,,, Ու այդպես հերթով ճամփա ընկան Դեր Զոր, հավատալով, որ երկնքից իրենց համար մանանա կթափվի այնտեղ, նույն բանն էլ հիմա են մտածում` և սփյուռքում, և հայրենիքում: ժողովրդի մեջ չգտնվեց գեթ մի մարդ, ով ասեր` թե « թագավորը մերկ է» իսկ ասողին էլ հոշոտում են ազգովի ու միասնական: Ստրուկներն հիմա ավելի համերաշխ են, քան բանականություն ունեցող հայերը: Ինչպես ասում են` « Աստված էլ բեթարից ազատի…» Մի օր երևի իսկապե՞ս հրաշք լինի ու ժողովուրդը կհասկանա ճշմարիտ խոսքի բանաձևը:

 

Գեհենի Առաքել 19/05/2017 թ

Զարուհի ՓՈՍՏԱՆՋՅԱՆ

  ՄԵՌԱԾ ՀՈԳԻՆԵՐ

Posted on Updated on

SiroPatm1

Գիրքը Կարդալու եւ ներբեռնելու համար սեղմել Նշված անվան վրա ☞  ՄԵՌԱԾ ՀՈԳԻՆԵՐ

Ջելսոմինոն խաբեբաների աշխարհում

Posted on Updated on

9528952_orig

Ջաննի Ռոդարի

Գլուխ չորրորդ

Այստեղ կպատմենք կատվի խոսքերով
Ճշմարիտ մի հեքիաթ լիքը ստերով:

Թող հայտնի լինի քեզ…- այսպես սկսեց իր պատմությունը Կաղլիկ-կատուն: Բայց ես կկրճատեմ նրա պատմածը, թե չէ ստիպված կլինեք շատ ժամանակ կորցնել:
Եվ այսպես, Ջելսոմինոյի գալուց շատ առաջ այդ աշխարհում հայտնվել էր Ջակոմոն անունով մի խորամանկ ու դաժան ծովահեն: Դա բավական բարձրահասակ և հաստամարմին, տարիքն առած մի մարդ էր և որոշել էր ծերության օրերին մի ավելի հանգիստ գործով զբաղվել:
– Ջահելությունս անցավ, – ասում էր նա: – Ինձ ձանձրացրել է ծովեր չափչփելը: Լավ չի՞ լինի մի որևէ կղզի գրավել և թողնել հին արհեստը: Անշուշտ, ես իմ ծովահեններին չեմ մոռանա: Ես նրանց ծառաներ, սպասավորներ, ավագ սպասավորներ, ձիապաններ ու սուրհանդակներ կդարձնեմ, և նրանք իրենց ատամանից չեն նեղանա:
Այսպես մտածելով, նա սկսեց մի հարմար կղզյակ որոնել: Բայց բոլոր կղզյակները շատ փոքր էին և նրա պահանջները չէին բավարարում: Եթե դուր էին գալիս իրեն, ապա չէին բավարարում նրա ծովահեններին: Մեկն անպայման գետ էր ուզում, որպեսզի կարմրախայտ որսա, բայց գետ չէր լինում, երկրորդը կինոթատրոն էր ուզում, երրորդը բանկ, որպեսզի այնտեղ պահեր իր թալանածը:
– Իսկ ինչո՞ւ մի ավելի լավ բան չենք կարող գրավել, քան կղզյակն է, – ամեն անգամ ասում էր որևէ մեկը:
Մի խոսքով գործը վերջացավ նրանով, որ գրավեցին մի ամբողջ երկիր, ուր բանկերով ու թատրոններով լի մեծ քաղաք կար, և կային շատ գետեր, ուր կարելի էր կարմրախայտ որսալ, իսկ կիրակի օրերը նավակով զբոսնել: Եվ այստեղ ոչ մի զարմանալի բան չկա: Շատ հաճախ է պատահում, երբ ավազակախմբերն աշխարհի այս կամ այն մասում իրենց ձեռքն են վերցնում այս կամ այն երկրի ղեկավարությունը: Երկիրը գրավելով, Ջակոմոնն իրեն թագավոր հռչակեց և իրեն կոչեց Ջակոմոն Առաջին, իսկ իր մարդկանց նա ծովակալների, սենեկապետերի, պալատականների ու հրշեջ խմբի պետերի կոչումներ շնորհեց:
Հասկանալի է, որ Ջակոմոնը հրատարակեց մի օրենք, որը բոլորի լեզուն կտրելու սպառնալիքով պարտադրում էր իրեն «ձերդ մեծություն» անվանել: Բայց որպեսզի լիովին վստահ լիներ, որ երբեք ոչ ոքի մտքով չի անցնի իր մասին ճշմարտությունն ասելու, նա հրամայեց իր մինիստրներին, որ բառարանի ռեֆորմ անցկացնեն:
– Հարկավոր է բոլոր բառերը փոխել, – բացատրեց նա: – Օրինակ, «ծովահեն» բառը պիտի նշանակի կարգին մարդ: Այսպիսով, եթե մարդիկ ասեն, որ ես ծովահեն եմ, դա նոր լեզվով կնշանակի, որ ես կարգին մարդ եմ:
– Երդվում ենք այն բոլոր կետ ձկներով, որոնց տեսել ենք աբորդաժի գնալիս, դա հիանալի միտք է, – գոչեցին հիացած մինիստրները: – Արժե այդ խոսքերը գրել ոսկե տառերով:
– Պա՞րզ է բոլորին, – շարունակեց Ջակոմոնը: – Իսկ հիմա անցեք գործի: Բոլոր իրերի, մարդկանց ու կենդանիների անունները փոխել: Սկսենք նրանից, որ այսուհետև բարի լույսի փոխարեն պետք է ասել բարի գիշեր: Այսպես, իմ հպատակները օրը կսկսեն ստով: Ինչ խոսք, երբ գա քնելու ժամանակը, պիտի «բարի լույս» ասեն:
– Հոյակա՜պ է, – բացականչեց մինիստրներից մեկը: – Եթե որևէ մեկին պետք լինի ասել «Ի՜նչ հիանալի տեսք ունեք», պիտի ասի. «Ձեր սֆաթը դմբուզի է կարոտ»:
Բառարանի ռեֆորմից հետո օրենք հրատարակվեց, որի համաձայն կեղծիքը դառնում էր պարտադիր: Եվ այստեղ էլ սկսվեց մի կատարյալ խառնաշփոթություն:
Սկզբում մարդիկ հեշտությամբ շփոթվում էին: Օրինակ, հաց առնելու համար գնում էին հացի խանութ, մոռանալով, որ այնտեղ հիմա մատիտ ու տետր են վաճառում, և հացը պետք է գնել գրասենյակային պիտույքների խանութում: Կամ գնում էին քաղաքային այգի, նայում էին ծաղիկներին ու հառաչում:
– Ի՜նչ հիանալի վարդեր են:
Անմիջապես թփուտներից դուրս էր գալիս Ջակոմոն թագավորի պահակը շղթան ձեռքին պահած.
– Ա՛յ ապրեք, ապրեք: Հայտնի՞ է ձեզ, որ դուք օրենքը խախտեցիք: Այդ ինչպե՞ս ձեր մտքով անցավ գազարը վարդ անվանել:
– Ներողություն եմ խնդրում, – փնթփնթում էր հանցավորը և շտապ սկսում գովել զբոսայգու մյուս ծաղիկները: – Ի՜նչ հիանալի եղինջ է, – ասում էր նա ցույց տալով անյուտայի աչիկներ ծաղիկը:
– Չէ՛, չէ՛, ոչինչ դուրս չի գա: Դուք արդեն հանցանքը գործել եք: Մի քիչ բանտ կնստեք և այնտեղ սուտ ասելու վարժություններ կանեք:
Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ դպրոցներում, ուղղակի դժվար է նկարագրել: Ջակոմոնը սկսեց փոխել բազմապատկման աղյուսակի բոլոր թվերը: Գումարում կատարելու փոխարեն հարկավոր էր հանել, իսկ բաժանման ժամանակ պետք էր բազմապատկել: Իրենք՝ ուսուցիչներն այլևս չէին կարողանում խնդիրներն ուղղել:
Ծույլերի համար դա մի իսկական ազատություն էր ինչքան շատ սխալներ էին անում, այնքան հավատացած էին, որ գերազանց գնահատական կստանան:
Իսկ շարադրությունները…
Պատկերացրեք, թե ինչպիսի շարադրություն կստացվեր, երբ ամեն ինչ թարսուշիտակ էր գրվում: Ահա, օրինակի համար, մի շարադրություն, որը կոչվում է «Գեղեցիկ օր», որի համար մի դպրոցական արժանացել է կեղծ ոսկե մեդալի:
«Երեկ անձրև էր գալիս: Ա՛խ, ինչ հաճելի է հորդ անձրևի տակ զբոսնելը: Վերջապես մարդիկ կարողացան տանը թողնել անձրևանոցներն ու թիկնոցները և առանց բաճկոնի, միայն մի վերնաշապիկով դուրս գալ փողոց: Ես չեմ սիրում, երբ արև է լինում: Ստիպված նստում ես տանը, որպեսզի չթրջվես և ամբողջ գիշեր նայում ես, թե ինչպես են արևի ճառագայթները սահում դռների կղմինդրների վրայով»:
Որպեսզի կարողանաք ինչպես հարկն է գնահատել այս շարադրությունը, պետք է իմանաք, որ «դռների կղմինդրներ» ասելով հասկանում էին «պատուհանի ապակիներ»:
Այսքանը կարծես թե բավական է: Հիմա արդեն գիտեք, թե ինչն ինչոց է: Խաբեբաների աշխարհում նույնիսկ կենդանիները ստիպված էին սուտ ասել: Շները մլավում էին, կատուները՝ հաչում, ձիերը բառաչում էին, իսկ առյուծները, կենդանաբանական այգում իրենց վանդակներում նստած, ստիպված էին ծվծվալ, որովհետև մռնչալու իրավունքը մկներին էր տրված միայն: Միայն ձկները ջրում և թռչունները օդում կարող էին թքել Ջակոմոն արքայի օրենքների վրա: Չէ՞ որ ձկները միշտ լուռ են և դրա համար էլ ոչ ոք նրանց չի կարող ստիպել, որ ստեն: Ինչ վերաբերում է թռչուններին, ապա թագավորական պահակները երբեք չէին կարողանա նրանց բանտարկել: Թռչուններն առաջվա նման շարունակում էին ամեն մեկն իր ձևով երգել: Մարդիկ հաճախ էին նրանց նայում նախանձով ու հառաչելով ասում.
– Երջանիկ են թռչունները, ոչ ոք նրանց չի կարող տուգանել:
Կաղլիկ-կատվի պատմությունը լսելով, Ջելսոմինոն ավելի ու ավելի էր տխրում:
«Ես ինչպե՞ս պիտի ապրեմ այս երկրում, – մտածում էր նա: – Եթե իմ այս բարձր ձայնով ճշմարտությունն ասեմ, ապա ինձ կլսեն Ջակոմոն թագավորի բոլոր ոստիկանները: Ձայնս էլ այնքան անհնազանդ է, որ սատանան գիտի, թե ինչպես կարելի է զսպել»:
– Դու հիմա ամեն բան գիտես, – իր պատմությունն ավարտեց Կաղլիկ-կատուն: – Եվ գիտե՞ս ինչ կասեմ քեզ, – ավելացրեց նա, – ախր ես կարգին սոված եմ:
– Ես էլ եմ քաղցած, բայց համարյա մոռացել էի:
– Քաղցը միակ բանն է, որ չի կարելի մոռանալ: Դրա համար ժամանակը նշանակություն չունի: Ընդհակառակը, որքան շատ է ժամանակ անցնում, այնքան ավելի ուժեղ ես քաղց զգում: Ա՛յ, կտեսնես, մենք մի բան կգտնենք: Բայց նախ և առաջ կուզենայի այս պատի վրա ինձանից մի հիշատակ թողնել, չէ՞ որ ես երկար ժամանակ գերի էի դրա վրա:
Եվ կարմիր կավիճով նկարած թաթով պատի այն մասում, որտեղ առաջ ինքն էր, ճանկռտեց.
Մյա՜ու… Կեցցե՛ ազատությունը…
Ուտելու բան գտնելն այնքան էլ հեշտ չէր: Երբ նրանք թափառում էին քաղաքում, Ջելսոմինոն աչք չէր կտրում գետնից, այն հույսով, թե որևէ կեղծ դրամ կգտնի: Իսկ Կաղլիկ-կատուն անընդհատ շուրջն էր նայում, կարծես թե ինչ-որ ծանոթ էր փնտրում ամբոխի մեջ:
– Ահա նա, – վերջապես ասաց կատուն և ցույց տվեց մի պառավ սինյորայի, որը փաթեթը ձեռքին շտապ անցնում էր մայթով:
– Ո՞վ է դա:
– Մորաքույր Եգիպտացորենը՝ բոլոր կատուների հովանավորը: Ամեն երեկո նա թափառաշրջիկ կատուների համար ուտելիքի մնացորդներ է բերում, որ հավաքում է Ջակոմոն թագավորի պալատի մոտերքից:
Մորաքույր Եգիպտացորենը ձեռնափայտի նման ուղիղ, չոր ու խիստ տեսքով մի պառավ էր, որի հասակը մոտ երկու մետր կլիներ: Նրան նայելով կարելի էր կարծել, թե այն պառավներից է, որոնք ցախավելը ձեռքներին հետապնդում են կատուներին: Բայց Կաղլիկ-կատվի ասելով՝ Մորաքույր Եգիպտացորենը բոլորովին այլ բնավորություն ուներ:
Նրան հետևելով Ջելսոմինոն և իր նոր բարեկամը դուրս եկան մի փոքրիկ հրապարակ, որի խորքում բարձրանում էր զբոսայգու ատամնավոր պատը: Պատի վրա ջարդված շշերի սուր-սուր կտորներ էին ցցված: Այնտեղ Մորաքույր Եգիպտացորենին շան հաչոցով դիմավորեցին մոտ մեկ տասնյակ կատուներ:
– Դմբոնե՜ր, – ասաց Կաղլիկ-կատուն: – Հիմա տես, թե ես դրանց հախից ոնց կգամ:
Եվ այն պահին, երբ Մորաքույր Եգիպտացորենը փաթեթը բաց արեց ու պարունակությունը դատարկեց մայթին, Կաղլիկ-կատուն նետվեց առաջ և ականջ ծակող ձայնով մլավեց՝ «Մյաուուո՜ւ…»
Կատու, որը ոչ թե հաչում, այլ «մյաու» էր ասում, այս կողմերում այնքան հազվադեպ էր, որ տեղական կատուները խիստ զարմացան, բերանները բաց՝ մնացին սառած, կարծես արձան լինեին: Կաղլիկ-կատուն, օգտվելով դրանից, բրաձկան երկու գլուխ և տափակաձկան մի ողնաշար ատամների մեջ առնելով թռավ թագավորական զբոսայգու պատի վրա և այնտեղից նետվեց թփերի մեջ:
Ջելսոմինոն շուրջը նայեց: Նա էլ էր ուզում պատի մյուս կողմն անցնել, բայց Մորաքույր Եգիպտացորենը կասկածանքով զննում էր նրան: «Չեմ ուզում, որ նա աղմուկ բարձրացնի», – մտածեց Ջելսոմինոն: Ձևացնելով, թե սովորական անցորդ է, նա թեքվեց ու դուրս եկավ մի ուրիշ փողոց:
Երբ կատուներն ուշքի եկան, հաչելով կպան Մորաքույր Եգիպտացորենի փեշին, բայց ճիշտը որ ասենք, պառավը նրանցից պակաս զարմացած չէր: Վերջապես, հառաչելով, Մորաքույրը ձկան թերմացքը բաժանեց կատուներին և վերջին անգամ նայելով պատին, գնաց տուն:
Իսկ Ջելսոմինոն դեռ նոր էր մտել կողքի փողոցը, երբ վերջապես մի կեղծ դրամ գտավ: Նա իր համար հաց ու պանիր, կամ ինչպես ասում էին այդ երկրում «թանաք ու ռետին» գնեց: Արագ վրա էր հասնում գիշերը, իսկ Ջելսոմինոն շատ էր քաղցած և քունը տանում էր: Մի բաց դուռ տեսնելով՝ մտավ ներս և հայտնվեց մի նկուղում, ուր քնեց ածխի կույտի վրա:

Գիրքը Կարդալու և ներբեռնելու համար սեղմել
Նշված անվան վրա

 «Ջելսոմինոն խաբեբաների երկրում» (1959)

ԿԵՂՏԱՐՅՈՒՆ ՓՆԹԻՆԵՐ

Posted on Updated on

« Գիտակից ստրուկի և հանցագործի մեջ չկա տարբերություն» :

Գարեգի Նժդեհ

Որպեսզի ամբողջական լինի նկարագիրը՝ կցանկանայի ներկայացնել Շարքային փնթիներին, որոնք Հայտնի փնթիներից ետ են մեկ քայլով: Սակայն ընդհանրական առումով՝ տարբերությունը շատ չնչին է: Փնթիների ու կեղտարյունների առանձնահատկություններից մեկը հանդիսանում են ժամանակակից տեխնոլոգիանները, քանի որ, նրանց ասելով, քայլում են ժամանակին համընթաց ու պետք է նայվեն որպես ժամանակակից, անկախ նրանից, թե որտեղ են բնակվում՝ Հայաստանում, թե նրա սահմաններից դուրս: Այդ պատճառով է, որ « Ջիփերի՝ յաշիկների » շարասյունն է ուղեկցում նրանց, անկախ նրանից՝ « գործի » են գնում, թե հարսանիք: Փնթիների ձեռքերին պետք է անպայման « Այֆոն » հեռախոսներ լինեն, որովհետև նրանց ասելով. « Այֆոնը » ուրիշա, հետո էլ շատ թանկ ա», իսկ նրանց քշած մեքենան պետք է « Բենթլի » լինի, որովհետև « Բենթլին » է իսկական մեքենան: Նրանց հագածը « Գուչի » ու « Շանել » է՝ բրենդային ու էքսկլյուզիվ, իզուր չէ, որ Քոչարյանի հարսը՝ Սիրուշոն, « ՊՌԵԳՈՄԵՇ » բրենդային սրահներ ունի, իսկ Փնթի Անդրեն էլ՝ « Անդրենալին », Անահիտ Սիմոնյանի ու Արմինկայի բրենդները չհաշված:

Որպեսզի ընթերցողների մոտ հարց չառաջանա, թե ինչու՞ եմ գրել երգչուհի Սիրուշոյի մասին, թե նա ի՞նչ կապ ունի « Չարիքի իշխանության » հետ: Մի քիչ շեղվելով թեմայից՝ կցանկանայի բացատրություն ներկայացնել, քանի որ շատ կարևոր կլինի սերունդների համար: Ես կարծում եմ, որ առնվազն պետք է կույր լինել, որպեսզի չտեսնենք Սիրուշոյի ամուսնու ու սկեսրոջ՝ Ռոբերտ Քոչարյանի իրականացրած ոճիրները հայ ժողովրդի հանդեպ: Նրանց կատարած բարբարոսությունը, եթե համեմատելու լինենք թաթարական հորդանների ավերածությունների հետ, ապա կհասկանանք, որ ոչ մի եղեռնագործ այդքան վնաս չի տվել մեր ազգին՝ որքան Քոչարյանի ընտանիքը: ( « Ամենամեծ կույրը նա է, ով չի ուզում տեսնել»: Ջոնաթան Սվիֆթ )

Սիրուշոյի վերջին նկարահանած « Զարթոնք » տեսահոլովակը՝ կարծես թե ապտակ էր հայ ժողովրդի անցած ու ներկա պատմությանը: Սիրուշոն տեսահոլովակում երգում է Թալեաթի մասին, այն էլ ազատամարտիկների ֆոնի վրա, սակայն ինչպես գիտենք՝ երգչուհու սկեսրայրը՝ Ռոբերտ Քոչարյանը, ոչնչով չի տարբերվում Թալեաթից, նույնիսկ կարելի էր ասել, որ ավելի արյունարբու է, քան Թալեաթը: Սիրուշոյի ամուսինը՝ Լևոն Քոչարյանը, գալիս է փոխարինելու իր ոճրագործ հորը: Ի՞նչ եք կարծում, Սիրուշոյի երեխաները չե՞ն գերազանցելու իրենց հորն ու պապուն: Սիրուշոյի « լամուկները » սնվել են հայ ժողովրդի արյունով. Ոչ ոք չի կարող հերքել դա, այդ ամենի վկաներն այս տառապյալ ժողովուրդն է, սահմանին բահով կռված զինվորների գերեզմանները: Հրեշից ծնվածը չի կարող հրեշտակ լինել: ( http://www.hottv.am/entertainment/452881 Երեխայիս չեմ ուզում դարձնել հանրային և ճանաչված. Սիրուշո 4 days ago 2016 ) « Չարիքի իշխանության » մեջ հենց այդպիսի ՀՐԵՇԱՄԱՆՈՒԿՆԵՐԻ համար են ստեղծված բարենպաստ պայմաններ, չհաշված նրանց մայրերին, որոնք փայլերի ու շքեղության մեջ են ծննդաբերում իրենց Հրեշիկներին: Շատերը դա անում են արտասահմանում, որովհետև կանխազգում են, որ տասնամյակների իրենց թալանածն ու լափածը, իրենց Հրեշիկների քթերից են դուրս գալու: Այնպես որ, այն փաստը, որ այդ հրեշավոր ընտանիքը եղել ու մնում է չարիք հայ ժողովրդի գլխին, դրա մասին ավելորդ է խոսել: ( http://operativ.am/?p=59960 Քոչարյանի ունեցվածքը ըստ ռուսական աղբյուրի 22 Հունվար, 2014 1:03 )

Սակայն շարունակենք « Կեղտարյունների » թեման: Փնթիները յուրահատուկ ոճով են ներկայանում, անգամ խոսելն ու « դիզայնը »: Աղբանոցից ուղիղ դրախտում հայտնվեցին՝ բառիս բուն իմաստով: Ինչպես ժողովրդական խոսքն է ասում. « Չտեսան պատից կախ, տեսան ճակատից կախ՝ » Էլիտար հարսանիքները, « բիզնես կլասով » նրանց ճամփորդությունները, արտասահմանում ձեռք բերած առանձնատներն ու հյուրանոցները: Այդ թվում՝ նրանց շարժական ու անշարժ գույքը, ու այդ ամենի ֆոնին տիտղոսներ ու պատվոգրեր ստանալը երկրի հոգևոր առաջնորդների ու բռնակալի կողմից, համարվում է պատվաբեր: Սակայն, այդ ամենն ունենալուց հետո նրանց պակասում է ամենակարևոր երկու բան՝ ուղեղ և մարդկային արժեքներ, թեև ներկա պայմաններում այդ երկուսը միասին հարկավոր չէ, քանի որ նրանց փոխարեն ՀԱՄԱԿԱՐԳՆ է մտածում, կամ էլ համակարգիչը:

Իզուր չէ, որ Փնթիներն ունեն նաև թանկարժեք ու լավագույն համակարգիչներ, նրանց համար համակարգիչը « պոռնո » նայելու համար է, կամ խաղեր խաղալու: Ազգային Ժողովի պատգամավորները հազիվ կարողացան սովորել « պոռնո » կայքեր մտնել: Փնթիների կանայք նույնպես օգտվում են ժամանակակից տեխնոլոգիաներից: Հայտնի է որ Հայաստանի «Սեքս շոփ օնլայն » գնումների կայքից, հիմնականում, օգտվում են մեծահարուստ կանայք: ( http://life.panorama.am/hy/news/2013/10/29/armenian-sex-shop/25568

Թե ինչպես օգտվեցի հայկական sex-shop-ից (տեսանյութ) 18+

29 հոկտեմբեր 2013 20:31 ) Վարսահարդարման, եղունգների խնամքին, ու մնացած « Սպասասրահների » այցելությունների ծառայությունների գները հասանելի չեն շարքային քաղաքացիներին, դեռ մնացած « շոփինգները » ու ծախսերը չհաշված: (Սպասասրահ, ֆիտնես, լողավազան, մարզասրահ, յոգա, պար, ԷԼՕՍ բուժական կոսմետոլոգիա, հակացելյուլիտային մերսում, մատնահարդարում:) Չնայած Փնթիները ապրում են ցոփ ու շվայտ կյանքով, ինչպես հեքիաթներում՝ շլացուցիչ փայլերի ու շքեղության մեջ, սակայն իրականում՝ նրանք միջնադարի խավարում են, որովհետև ինչպես իրենք են ասում. « Ախպեր, կնիկը պիտի կույս լինի ու կարմիր խնձորն էլ պարտադիր ա »: Այդ ամենն ավելի հետաքրքիր է նկարագրել իր գրքերում և ֆիլմերում Վահրամ Սահակյանը: « Կնիկը սրբությունա », բայց դե կենակցելուց նախընտրում են սիրուհուն, ոչ թե կնոջը: Ու այդ ամենի ֆոնին նորից ռաբիզների բայաթին է՝ Վարդանչիկն ու Արմենչիկը: Մի խոսքով, այդ տեսակն այդպես էլ մնաց անհաս ու խակ՝ տհաս « Չիկերի » կարգավիճակում: Երբ նայենք « Չարիքի իշխանության » « կեղտարյուն կանանց », ապա տարբերությունը բավականին հետաքրքիր է ու զարմանալի, սակայն միևնույն է՝ նույն շաղախից են. Ամենալավ օրինակը՝ Հերմինե Նաղդալյանի Հանրապետական կուսակցության կանանց խումբն էր, որոնք մանուշակագույն վզկապներով ու անմոռուկներով գնացել էին Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր՝ « հարգելու », ավելի ճիշտ՝ լուսանկարվելու ու « սելֆի » անելու համար: ( Հանրապետական կուսակցության թվով 3 հազար կին ՀՀ բոլոր մարզերից: http://galatv.am/hy/news/104672/ Նրանք «հիշում են» ու ծիծաղում ) Ողջ աշխարհը մեզ կարեկցում է 1.5 միլիոն անմեղ նահատակների համար, իսկ նրանք՝ երջանիկ ու կուշտ բերանները բացած զվարճանում են, կարծես թե՝ իրենք հայ ժողովրդի հետ որևէ կապ չունեն: ( https://www.youtube.com/watch?v=E05S2ypwxLc Հերմինե Նաղդալյանը՝ Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրում ՀՀԿ կանանց «ցնծության» մասին: ) Ու ցավալին այն է, որ այդ կանանց մեջ էին դպրոցների ու մանկապարտեզների տնօրեններ, որոնց վստահված է սերունդ դաստիարակել: (« Ո՛վ, որ տնտեսում է դպրոցների վրա, կկառուցի բանտեր »: Օտտո Բիսմարկ ) Առաջին շարքերում էր « Ե. Չարենցի » անվան դպրոցի տնօրեն՝ կոմունիստ- հանրապետական Ադելաիդա Ղազարյանը, որն իր աշխատանքային կյանքում թալանեց ու կողոպտեց ոչ միայն դպրոցը, այլև այստեղ սովորող աշակերտների ծնողներին: Սերունդ դաստիարակելու գործն իրենց վրա են վերցրել այնպիսի մարդիկ, որոնք իրենք դաստիարակության կարիք ունեն: Պատահական չէ, որ Նադեժդա Սարգսյանը, Գոռ Վարդանյանն ու « փնթի, կռազի շոֆեռը » սերունդ դաստիարակող են դարձել, դրա համար էլ նրանց պես տգետ աշակերտների ձեռքին հալածվում է ժողովուրդը: (http://168.am/2016/09/29/694390.html « Ո՞վ պետք է լավ ու վատ երգեցողությունը որոշի, եթե ոչ՝ Արթուր Գրիգորյանն ու Նադեժդա Սարգսյանը ». Նադեժդա Սարգսյան 23:01 | Սեպտեմբեր 29 2016 « Երգիչների քանի՜ սերունդ եմ դաստիարակել »։ Նադեժդա Սարգսյանը Նադեժդա Սարգսյան ) (« Դժբախտություն է, սակայն, երբ դաստիարակիչն ինքը ևս կարիք ունի դաստիարակության »: Գարեգին Նժդեհ )

Նադեժդա Սարգսյանը սերունդ է դաստիարակել, դրա համար էլ այս վիճակում ենք՝ սերունդը ռաբիզ է ու տգետ: ( Հիշեցնեմ, որ նա նույնպես « Շամիրամ » կուսակցության անդամ է: Նադեժդա Սարգսյան) Իգական ու արական « կեղտարյուները » առհասարակ քիչ են տարբերվում իրարից՝ նույն ռաբիզ մթնոլորտն է՝ « ԱրմենչիկաՆանայախառը » մուղամը, սակայն կուսության հարցում նրանք ավանդապաշտ չեն՝ ինչպես տղամարդիկ, ավելի նախընտրում են նոր, ժամանակակից միջոցներն ու արհեստական կուսաթաղանթները, « սիլիկոնե » շուրթերի ու կրծքերի մասին էլ ավելորդ է խոսել: Դե, հնարավորությունները թույլ են տալիս, անում են, հետաքրքիրն այն է, որ որոշ պաշտոնյանների երեխաներ այդ ամենն անում են Պետպատվերի շրջանակներում, քանի որ « Պատանի երկրապահի » անդամատոմս ունեն, բացի այդ էլ՝ միջնորդն ինքը՝ ԵԿՄ-ի հերոս « Զորավարն » է: Մի զարմացեք, այդպիսի դեպք եղել է, երբ պաշտոնյայի աղջկա անունը չեմ նշել՝ հարգելի պատճառներով: Մանվել Գրիգորյանի օգնական՝ Արա Կետիկյանը, զանգահարել է պլաստիկ վիրաբույժ իմ բարեկամներից մեկին ու ԵԿՄ-ի « Զորավար, Արցախի հերոս » Մանվել Գրիգորյանի անունից պատվիրել, որ Պատանի Երկրապահի կրծքերի վիրահատությունը կատարեն պետպատվերի շրջանակում, այլապես « Զորավարը՝ Արցախի հերոսը », անձամբ կգա այդ հարցը կարգավորելու: Արա Կետիկյանի հեգնական տոնից կլինիկայի գլխավոր բժիշկը խուճապի մեջ էր ընկել: Վիրահատությունը կատարել էին առանց գումար վերցնելու: (Իսկ Արցախյան պատերազմի վետերաններին ու Ապրիլյան պատերազմում վիրավորված մեր հաշմանդամ զինվորներին պետպատվերի շրջանակներում չեն բուժում: (http://shabat.am/am/article/86314/86314.html Ապրիլյան պատերազմի հետևանքով ոտնաթաթերն ու կրունկները կորցրած զինծառայողն ու ընտանիքը՝ ծայրահեղ ծանր պայմաններում. «Ժողովուրդ» 28 Սեպտեմբեր, 2016 09:47 )

Այդպիսի բաներ. Եթե Պատանի Երկրապահը կարող է « սիլիկոնե » կրծքեր ունենալ, իսկ Վովա Գասպարյանի Ոստիկանության « հրեշտակների » գումարտակի աշխատակից ( Մագա ) Մարգարիտա Կարապետյանը պատահական չէ, որ նախկինում աշխատել է « Քրեյզի » գիշերային ակումբում: (http://168.am/2016/07/28/667672.html#.V5nVAjfYHQ4.facebook Ցանկացած հրապարակում դառնում է ուսումնասիրության առարկա. Աշոտ Ահարոնյանը՝ Մարգարիտա Կարապետյանի արարքի մասին | 13:41 | Հուլիս282016 )

Կնշանակի, որ ամեն ինչ ճիշտ է, « Չարիքի իշխանության » աշխատանքային գրաֆիկը « Կամասուտրա » ժամացույցով է աշխատում: Պատահական չէ, որ Արցախի « հերոս Զորավար » Մանվելի դստերն է պատկանում Էջմիածնի Պատկանյան փողոցի վրա գտնվող « Passion » գիշերային ակումբը: Հայաստանում բոլորը գիտեն, որ « Չարիքի իշխանությունում » գիշերային ակումբները հասարակած տներ են՝ բառիս բուն իմաստով: Կնշանակի « Զորավարի » աղջիկը դատավոր լինելուց բացի, նաև Կավատ է: ( YouTube Մանվել Գրիգորյանի ընտանիքը վտանգում է Էջմիածինը. )

« Բոտոքսները », ժամանակակից « Գլամուրային պարագաները » ու միջոցները փնթի, կեղտարյուն կանանց առօրյայի հիմնական մասն է: Ու այս ամենը լղոզվում է « Փնթի » կայքերում, տարածվում է ու ապականում մթնոլորտը: Շամշյանի մակարդակի տգետ « լրագրողներն » ու խմբագիրները ներկայացնում են էքսկլյուզիվ հոդվածներ. «եսիմինչը կարճ շրջազգեստով ցուցադրել է իր երկար ոտքերը », կամ « լանջաբացվածքով հայտնին ցուցադրել է իր կրքոտ շուրթերը, ու եսիմ ինչը շատ կարճ « շորտով » ցուցադրել է իր կրծքերը »: Դե արի ու մի ասա. «Ա՛յ, անասուն չտեսներ, մի ժամանակ, նույնիսկ Խորհրդային տարիներին են կանայք այդպես հագնվել, ի՞նչ է չէիք նկատել կամ չե՞ք տեսել, խավարամիտ ձեր ուղեղների համար միշտ այդ ամենը նոր է »:

Ամենահետաքրքիրը՝ վերջին տենդենցներն են, որից « կեղտարյունները » ետ չեն մնում: Սոց-ցանցերում նորից իրենց չտեսությունն ու տգիտությունն են ցուցադրում: « Ազնվազարմ » տեսակը ՝ իրենք իրենց լափածը նկարում են « այֆոններով » ու գցում համացանց: Առհասարակ, « ինտեռնետի » տիրույթում նորից այդ աղբն է, մանավանդ « Ինստագրամում », որն արդեն իրենց պահանջներին չի համապատասխանում՝ փնտրտուքի մեջ են: Այստեղ հարկավոր է նշել այն փաստը, որ համատարած թշվառության ու ոճիրների վրա նրանք փայլում են, որովհետև նրանք սնվում են հենց այդ անապահովների ու թշվառների գրպանը մտնելով, նրանց վերջին պատառը գողանալով: Երբ ժողովուրդը սովահար է, ցրտի, աղքատության ու հիվանդության մեջ տառապում է, իսկ անապահով ընտանիքների մինուճար զավակներն Արցախում սահմանի վրա բահով կենաց ու մահու կռիվ են տալիս, երբ այդ զինվորների մայրերն ու հայրերը սովահար, իրենց բերանից կտրում են վերջին կոպեկը, որպեսզի զինվորի համար ներքնաշորեր ուղարկեն կամ էլ հիգենայի պարագաններ և հանդերձանք: Ու Փնթիները այդ լափածի լուսանկարները հրապարակում են համացանցում՝ ծաղրելով այդ մարդկանց: Հենց այդ Փնթիներն են, որ ուշադրություն չեն դարձնում շրջապատի մարդկանց, ապրում են ջայլամի պես: Այսպես, « կեղտարյուն » խավը նվաստացնում ու հուսալքում է իրեն կերակրող զանգվածին: ( http://shabat.am/am/article/96498/96498.html Վլադիմիր Գասպարյանի փեսան ԱՄՆ-ում երկրորդ առանձնատունն է գնել. «Ժամանակ» 05 Նոյեմբեր, 2016 08:35 ) Ճիշտն ասած, զարմանալին այն է, որ անգամ հուսալքված ու հյուծված անասունը ջանքեր է գործադրում՝ մի ելք գտնելու դժվար իրավիճակից դուրս գալու համար, սակայն մեր ժողովուրդը ոչինչ չի ձեռնարկում: Այս պարագայում թուրքերին մեղադրել հայոց ցեղասպանության մեջ՝ կարծում եմ անբարոյական է, երբ նույն բանը անում է մեր Ոխերիմ Թշնամին: ( http://www.armtimes.com/hy/article/95661 22-ամյա Լեւոն Սահակյանը, որին դանակահարել էր դպրոցի տնօրենը, մահացել է

21/10/2016 22:10 ) Իզուր չէ, Գարեգին Նժդեհը ասել. « ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ԶԻՆԱԿԻՑ Է ՈՒ ԵՂԲԱՅՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒՆ »: ( ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ ) Այս վիճակը կրկնվեց մեկ դար առաջ, մեր պապերը համերաշխ իրենց հոգևորականների հետ քայլել են դեպի Դեր-Զոր, իրենց ոտքով են գնացել: Պատկերացնու՞մ եք, երկու ասքյար ողջ գյուղին ուղեկցել են մահվան անապատը, ու ողջ գյուղում չգտնվեց մեկը, որպեսզի գետնից մի քար վերցնի ու այդ ասքյարի գլուխը ջարդի: Հիմա նույնն է կատարվում, նույն խոնարհությամբ ու հեզությամբ տանում ենք այդ ոճրագործությունը, լռում ենք Մանվելի ու Սուրիկ Խաչատրյանի հանցանքների մասին, լռում ենք, երբ մեր որդիներին խոշտանգում են ու սպանում բանակում, լռում ենք, երբ որդեկորույս մայրերին են քարշ տալիս ասֆալտի վրա: Լռում ենք, երբ մեր հերոսներին են անարգում, լռում ենք, երբ ընտանիքի են սպանում քնած ժամանակ: Լռում ենք, երբ մեր փրկության ճանապարհն ուղղորդող տղաների վրա հակաօդային խոշոր տրամաչափի գնդացիրով են կրակում: (http://www.1in.am/1982629.html Պավլիկ և Արամ Մանուկյանների ուղղությամբ կրակել են ԻՍՏԻԳԱԼ տիպի դիպուկահար հրացանից. Փաստաբան 22:04 2016-08-15) Դե լռե՛ք, ու տեսնենք` մինչև ե՞րբ ենք լռելու: Հետո չմեղադրեք, որ թուրքը մորթե՜ց ու սպանե՜ց, որովհետև մենք հանդուրժեցինք, որովհետև մեզ սպանողին հերոսացրեցինք ու սպարապետ դարձրեցինք: « Մեր բարյացակամ չեզոքության դեպքում, իսկ թրքությունը պիտ վարվեր մեզ հետ ճիշտ այն ձևով, ինչպես որ վարվեց »: ( Գարեգին Նժդեհ )

Ինչու՞ Թալիաթին ու Էնվերին չենք պարգևատրում հետմահու, դա կարևոր է, որովհետև հայ են սպանել: Բոլշևիկ Անաստաս Միկոյանին հերոսացրինք, Վազգենին ու Մանվելին, Ռիժկովին ու Դեմիրճյանին: Էլ ո՞վ մնաց, Թալիա՞թն ու Էնվե՞րը, դրանցից մի՞թե պակաս են հայ սպանել: Հիմա կասեք, թե Ռիժկովն ի՞նչ կապ ունի: Ուղղակի ծիծաղելի է, եթե միայն 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժի գաղտնիքը մինչև օրս չի բացահայտվել, դա հենց Ռիժկովի շնորհիվ էր: Ողջ աշխարհը գիտի՝ այդ ամենը եղել է « Մերկուրի 18-ի » ծրագրի շրջանակներում: Իսկ ԽՍՀՄ-ում բարձր պաշտոնյա Ռիժկովը դրա մասին լավ գիտեր՝ ամենայն մանրամասնություններով, փոխարենը նրան մեղադրենք ոճիրը կոծկելու մեջ, նրան դարձրեցինք Ազգային հերոս: Երկրաշարժի ժամանակ զոհված 300 հազար հայերի արյունը մատաղ արեցինք, ինչպես և մատաղ արեցինք « Սասնա ծռերին »: Հետո էլ ընկած Առաջնորդ ենք փնտրում: Սերժը ի՞նչ վատ առաջնորդ է, նա էլ է սպանողների շարքում. մենք հայերս սիրում ենք մեր դահիճներին ու մեզ սպանողներին, ի՞նչ է, այդպես չէ՞: ( https://www.1in.am/2035384.html Ազգովի խնդրանքը Ծառուկյանին  2016-10-24 ) Ծաղկահովիտ համայնքի գյուղապետի ընտրությունների ժամանակ Արայիկ Խանդոյանի պարտությունն ակնհայտ էր, որովհետև « Չարիքի իշխանությունը » երբեք թույլ չէր տա, որպեսզի արդարությունը հաղթի: Սակայն Ժողովուրդը պետք է տեր կանգներ ո՛չ միայն իր ձայնին, այլև հերոսին: ( Արագածոտնի մարզի Ծաղկահովիտ համայնքի ընտրություններում հաղթել է նախկին գյուղապետ Նորայր Հակոբյանը:http://m.mamul.am/am/news/91480🙂 Չհաշված այն ողորմելիներին, ովքեր Վանո Սիրադեղյանին մինչև հիմա հերոս են համարում, նույնիսկ լրագրող Վասակ Դարբինյանը նամակ է գրել Սերժ Ազատիչին ու առաջարկել, որպեսզի Հայաստան հրավիրեն Վանո Սիրադեղյանին: ( http://www.1in.am/2008930.html Վանո Սիրադեղյանին հրավիրում են Հայաստան. Նամակ Սերժ Սարգսյանին 23:50 2016-09-18) Ի՞նչ եք կարծում, դա ճիշտ է, թե՞ սխալ: Մի ոճրագործ ավել պակաս, ի՞նչ կլինի որ, թող գա ու նորից շարունակի, ինչպես բոլորը, այնպես էլ նա: Հո զոռով չի՝ մենք Ոճրագործներին սիրում ենք: Գարեգին Նժդեհը հո իզուր չէր ասում. « Ապերախտ » ժողովուրդ: Այդ ապերախտ ժողովուրդն է, որ « Կռազի Շոֆեռին » Զորավար է ասում, իսկ ոջլոտին էլ՝ Սպարապետ: Լավ է, որ Կոմիտասը չկա, թե չէ նորից կխելագարվեր: (http://www.slaq.am/arm/news/1126512/Երկրապահներս խոնարհվում ենք Ձեր առաջ, Դուք հայ ազգին Սպարապետ եք պարգևել. Մանվել Գրիգորյանի ուղերձը Գրետա մայրիկին 21.09.16 17:25) « Չարիքի իշխանության » լափամանից օգտվողները պատրաստ են ազգի արյունը խմել, միայն թե իրենց մորթին անվնաս մնա, իսկ մենք վախենում ենք արյուն թափելուց, հայը հայի արյունը չի թափի. Այս հիմարությունը լցրել են մեր գլուխներն ու դարձրել են մեզ համար կարգախոս, սակայն իրենք կարող են մեր արյունը թափել՝ առանց խղճի խայթ զգալու, դա անում են նույնիսկ հաճույքով ու նվիրվածությամբ: Առհասարակ, այդ կարգախոսի նպատակը միայն մեկն է, որովհետև մենք նրանց համարում ենք հայ, իսկ իրենք մեզ ընդունում են որպես թուրք, դրա համար Փնթի երկրապահ ենիչերը հայտարարում էր, որ իրենից պատասխան ուզողները թուրք են: Տեսնու՞մ եք, իսկ դուք նրան անվանում եք Զորավար: Հայը երբեք իրեն թույլ չէր տա այդպես արտահայտվել, չհաշված Զորավար Անդրանիկի հիշատակն անարգելն ու ծաղրելը, ինչպես արեց այդ Ենիչերը: Իզուր չէր, որ նրա Քավոր Վազգենը հայտարարել էր « Մանվել՛, դու հերոս ես, Անդրանիկն ի՞նչ էր քո համեմատ »: Դե դա էլ ոգևորեց այդ տխմարին, որ մեր Ազգային հերոսի հիշատակը ծաղրի: Ինչպես ասել էի նախորդում, « Չարիքի իշխանությունում » հերոսներին ծաղրելն ու ոչնչացնելը պետական ծրագրերի հիմնական մասերից է: Հենց այնպես չէ, որ սոց-ցանցերում ինչքան աղբ ու « հետույքամտնուկներ » կան փնովում ու մեղադրում են « Սասնա ծռերին », անգամ կաթը բերանում չչորացած « մանկլավիկը », որը իր մոր փեշից է կախված՝ որակում է « Սասնա ծռերին »: Վահան Բաբայանի, Ձյունիկ Աղաջանյանի, պատմաբան Էդիկ Մինասյանի, ու Շմայսի մակարդակին ոչխարները: ( http://mamul.am/am/video/26648055 Զենքով իշխանության եկողը զենքով էլ գնում է. պատգամավոր Վահան Բաբայան | Առավոտ օրաթերթ ) Պատմաբանների ու ծախված լրագրողների մասին գրել եմ, կարիք չկա նորից վերհիշել: Միայն կնշեմ, որ հայ պատմաբանները շարունակում են ադրբեջանցի ու թուրք պատմաբանների կիսատ գործերը՝ կեղծելով հայ ժողովրդի պատմության հերոսական դրվագներն ու էջերը: («Փորձել են քողարկել ահաբեկչությունը». Խոսրով Հարությունյանը ՝18 հուլիսի, 2016 թ. «Սասնա ծռերին» աջակցողների մասին  http://www.aravot.am/2016/08/17/727125/ )

Գեհենի   Առաքել

Հատված    Չարիքի   Իշխանությունը    գրքից

tgitutzun-araqel

ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԽՈՐՔԻՑ, ՆՈՐՈՎԻ

Posted on Updated on

%d5%b4%d5%ac%d5%ab%d6%81%d5%a5%d6%84

Բազում կարիքների տեր անհատներն ու ժողովուրդները կլանված են լինում ներկայով և մոռանում իրենց անցյալն ու ապագան: Ունայնամտանում և տկարանում են նմանները:

Գարեգին Նժդեհ

Որպես հոգեբան և քրեագետ կարող եմ վստահորեն ասել, որ երբեք չբացահայտված հանցանքներ չեն լինում… Քանզի, անգամ դարերի խորքից հնարավոր է վերարտադրել հանցանքի մանրամասն պատկերը: Ժամանակն ու պայմանները խճանկարի նման դասավորում են փաստերն ու դեպքերը` վերարտադրելով անցյալի մշուշի մեջ կորած իրականությունը: Եվ պատահական չէր, որ ժամանակի ընթացքում հայտնաբերվեց Եգիպտոսի փարավոն Թութան Համոնի դեմ գործած դավադրության պատկերը և նրա մահվան պատճառները:

Երբ պատանի էի, ինձ մոտ միշտ հարց էր առաջանում, թե ինչու՞ են մեր ժողովրդին ու ազգին հալածել… Գուցե դա էլ պատճառ հանդիսացավ ուսանելու այն գիտությունը, որը կտար ինձ հուզող հարցերի պատասխանները: Հիմա ինձ համար հասկանալի է, թե ինչո՞ւ և ո՞ւր կորավ Խաչատուր Աբովյանը, ինչու՞ էր իրեն պատեպատ զարկում Իսրայել Օրին, ինչու՞ էր Վարդան Մամիկոնյանը Ավարայրի դաշտ մեկնում, ինչպես ինքն էր ասում` « էշ նահատակ դառնալու համար »:

Չնայած բազմիցս եմ գրել այդ մասին, բայց ամփոփելով ցանկանում եմ վերջակետ դնել այդ հարցականներին, որոնք մշտապես եղել և մնալու են պատմության մեջ:

Ժողովրդական բանահուսության մեջ ու ասույթներում ևս ամեն ինչ չէ, որ կարելի է ընդունել որպես ճշմարիտ խոսք, քանզի ժողովուրդը նույնպես սխալվում է, իսկ ամբոխը առավել ևս: ( « Հասարակության կարծիքը ակնհայտ սխալ կարծիք է, քանի որ մարդկանց մեծ մասը ապուշ են »: Էդգար Ալան Պո « Ողորմելի ժողովուրդ » Երկար և ձիգ տարիների բռնակալության հարկը և գերությունը բարբարոս իշխանների թրի տակ ոչինչ չեն կարողացել ավելացնել այդ ազգի հոգու մեջ, բացի մի կեղտոտ կեղծավորություն և մի ստոր, փոքրոգի խոնարհություն »: Րաֆֆի « Մի ժողովուրդ, որ մոտ հազար տարի ապրել է ստրկական կյանքով, չի կարող ծնել այնպիսի որդիք, որոնք ազատ մտածելու հետ միասին՝ կարողանային նաև ազատ գործել » : Րաֆֆի )

Այո, ժողովուրդը նույնպես սխալվում է, ու այն դառնում է ճակատագրական: Պատահական չէ, որ մեր ՄԵԾԵՐԸ ցավով են միշտ բարձրաձայնել, որ հայ ժողովուրդը իր պատմությունից երբեք չի կարող դասեր քաղել: « Պատմության դառնադառն դասերից չխրատված, ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով »: Գարեգին Նժդեհ

Ժողովրդի գործած սխալների պատճառով է, որ աղետներն ավելի մեծ ու վտանգավոր են դառնում:

Չնայած Ժողովրդական ճշմարիտ խոսքը կարող էր լինել նաև փրկության ու լույսի ճանապարհ: Նախորդում ես գրել եմ այդպիսի մի քանի ապուշ մտքերի մասին, որոնք դարեդար օգտագործելով ժողովրդի բանավոր խոսքում` կարծրացել է և դարձել ժողովրդական բանահուսության անբաժան մաս:

Իսկապես, այս դեպքում, երբ մի ապուշ մի միտք է արտահայտում, մնացած ոչխարները կրկնում են նրա ասածը, ինչպես նկարագրում էր Ջորջ Օրիելին` « չորս ոտք լավ, երկու ոտք վատ »: Կարծում եմ, շատերը դիտեցին ՀԿԿ 16-րդ համագումարի տեսագրությունները, որտեղ դահլիճում նստած ոչխարներից ոչ ոք որևէ հարցի քննարկման ժամանակ անգամ ձեռնպահ չքվեարկեց: Այդ ոչխարները հո նոր լույս աշխար չեկա՞ն, դրանք միշտ եղել են և եկել են դարերի խորքից:

Նախորդ գրքերում նշել եմ մեռելներին վերաբերող խոսքերից մի քանիսը, որոնց հեղինակները եղել են կղերական քահանաները: Պատահական չէ, որ Ապուշությունն ու Հոգևորականները իրարից անբաժան են: Նրանք են, որ արգելափակում են իրենց ուղեղի հնարավորությունները, որպեսզի սահմանափակված մնան իրենց խավարում` հեռու մնալով աշխարհի ու Աստծո ճշմարտությունից:

Ու այդ տգետ, սևազգեստ հոգևորականներից անբաժան է իրենց ԱԽՊԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ… ` ինչպես կասեր փնթի Գեներալը: Պատահական չէ, որ ամեն խոսքի մեջ Փնթի «հավատացյալ» օլիգարխները պատեհ, անպատեհ մեջբերում են Աստծո անունը` Աստված տեսնում է… Աստված կպատժի… Աստված կօգնի և այլն, իրականում իրենք վաղուց թքած ունեն Աստծո ու բոլոր սրբությունների վրա, առավել ևս` ժողովրդի:

Այն, որ Էջմիածնի քաղաքապետ Կարեն Գրիգորյանը ընտրությունների ժամանակ հայտարարում էր, թե « Էջմածնում վախի մթնոլորտ չկա, բոլորը վախենում են միայն Աստծուց, դա պատահական չէր, քանի որ շատերի համար գեներալ Մանվելը իրոք աստված է, Մանավանդ ԵԿՄ-ի անդամների համար: Իսկ շատերի համար էլ նա դարձել է հերոսության ու փառքի մարմնավորում, չհաշված գեներալի գիտական ու փիլիսոփայական մտքի մեծ կարողություններն ու տաղանդը, որոնց առջև խոնարհվում են մեր մտավորականներից շատերը: Այնպես որ, Կարեն Գրիգորյանը միակը չէ, որ ՔՈՍՈՏ հորը դարձրել է աստված, այդպիսիները շատ են ու չափից ավելի… « Էն մարդիկ, որ երկար ու լուրջ զբաղվել են մեր ժողովրդով, հայ մարդով, միշտ եկել են մի ծանր եզրակացության, թե շատ չարություն կա մեր հոգում »: Հովհաննես Թումանյան

Մի խոսքով կա այն, ինչ ունենք…

Հիմա նորից հանենք պատմության խորքից մեզ հասած պատկերը, որը կարող է վերարտադրել ողջ իրականությունը:

Խաչատուր Աբովյանի առեղծվածային անհետացումն ու նրա խորհրդավոր գաղտնիքները:

Փաստեր կան, որ Աբովյանն իբր թրքուհի սիրուհի է ունեցել և նրան սպանել է հենց այդ թրքուհու ամուսինը:

Լավ, եթե համարենք, որ այդ վարկածը ճիշտ է և փորձենք այն վերլուծել, ապա արդյունքում կստացվի անիմաստ մի պատմություն: Խաչատուր Աբովյանն աննշան անձ չէր, որ սպանեին ու թաղեին և այդ մասին ոչ ոք չիմանար և չփորձեր պարզել հանգամանքներն ու փաստերը: Արդյոք արժե՞ հիշեցնել, որ Խաչատուր Աբովյանը այնքան ճանաչված էր ոչ միայն Հայաստանում, այլև Ռուսական Կայսրությունում , Իրանում ու Թուրքիայում և նրա կորուստը դժվար թե նկատելի չլիներ:

Ոչ մի փաստագրություն չկա. արդյոք հարուցվե՞լ է քրեական գործ անձի անհետացման մասով, նշանակում է, որ այդ տարբերակը սխալ է, իսկ եթե համարենք, որ քրեական գործ եղել է և այդ քրեական գործի նյութերը կորել են արխիվներից միայն կաշառակեր ու հանցագործ դատավորների կողմից: Բացառված չէ, որ այն ժամանակվա դատավորները եղել են Աղվան Հովսեփյանի, Կոստանյանի ու Ջհանգիրյանի նման հանցագործներ, որոնք ընդունակ էին թաքցնել և ոչնչացնել հանցանքների ապացույցները:

Վստահ եմ, որ Աբովյանի կորուստը անմիջական կապ ունի հենց այս տեսակի հանցագործների ու ստրկամիտ մասսայի հետ: Լուսավոր գաղափարներով օժտված մարդը` հայտնվելով խավարամիտ ամբոխի մեջ, ուզում է ակամայից վերցնել գլուխն ու փախչել որքան հնարավոր է հեռու, որովհետև այդ հասարակության մեջ ազատ և արդար գաղափարներ ունեցող, մտածող անհատը շնչահեղձ կարող էր լինել: Աբովյանը որոշում է Աբու Լալա Մահարու պես փախչել ու հեռանալ, բայց ու՞ր պետք է փախչեր նա… Դե ինարկե` ԱԶԱՏՆ ՄԱՍԻՍ… որտեղ ավելի շատ օդ ու թարմություն կար… Այն ինքը չարագործ Աղվան Հովսեփյանը պատահական չէր ասում. « որ Հրեշտակները վերևից մեզ են նայում.. »

Աբովյանը նախընտրեց հավերժական սառույցները, հավերժությունը, քան տգետ, տխմար ու ստրկամիտ ժողովուրդը: Նախընտրեց ազատ մահը, քան կեղծավոր ու փառասեր ստրկամիտ հասարակությունը, որը դափնիների է արժանացնում իր կաշին քերթողներին: Եթե հիշում եք, Փոքր Մհերն էլ հեռացավ հասարակությունից ու փակվեց Ագռավաքարում, որովհետև տխմար ու անիրավ աշխարհն իր տեղը չէր և հետաքրքիրն այն էր, որ Քուռկիկի սմբակները խրվում էին հողի մեջ, ու ձին չէր կարողանում քայլել: Իսկ դա նշանակում էր, որ նման հասարակության մեջ, ոտքերի տակից հողն է անգամ փախչում, ուր մնաց թե մարդ…

Ինչևիցե… Միքայել Նալբանդյանն ու Ավետիք Իսահակյանը ժամանակին նույն հոգվիճակում են գտնվել, ինչ Խաչատուր Աբովյանը: Ավետիք Իսահակյանն իր Աբու Լալա Մահարի բարձրարժեք ստեղծագործությամբ ոչ թե արաբական աշխարհն է ներկայացնում, այլ` հայկական իրականության գաղջը:

Եվ հիմա Սերժիկ Սարգսյանը պատահական չի ասում. « որ մեղավորը ԳԱՂՋ մթնոլորտն է » Մարդը ճիշտ է, ինքը ի՞նչ մեղք ունի, որ տգետ ենք, իրար ենք հոշոտում, ինքը ի՞նչ մեղք ունի, որ հանդուրժում ենք իրեն ու իր ոհմակին…

Սակայն, ինչպես տեսանք, Խաչատուր Աբովյանի կորուստը, ոչ ոքի չհետաքրքրեց, որովհետև Ազատիչի ասած Գաղջը այն ժամանակ էլ թագավորում էր : Եվ նույնը կատարվում է հիմա, Պավել Մանուկյանի, Արա Խանդոյանի նման լուսավոր դեմքերը մոռացվում են, մատնվում անտարբերության, բայց հիշում են Արթուր Բաղդասարյանի ու Գագիկ Ծառուկյանի պես ժանտախտներին, որոնք դառնում են տգետ մասսաների համար ժողովրդական բարերարներ և առաքյալներ:

Եվ այդ գարշանքն այնքան վառ է արտահայտվում մեր իրականության մեջ, որ ցանկանում ես միայն գլուխդ վերցնես ու փախչես այս հասարակարգից:

Վերջերս Ֆեյսբուքում մի լուսանկարի հանդիպեցի, որտեղ երկու ոստիկան գրկել էին երկու լամուկի ու նկարվել, իսկ լուսանկարի տակ գրված էր. « հերոս ոստիկան Վանոյանի բալիկները.. »

Այն ոստիկան Վանոյանի, ով առանց աչքը թարթելու ատրճանակի ողջ պարունակությունը դատարկել էր Արցախյան ազատամարտի հերոսների վրա և որի արդյունքում էլ ՍԱՏԿԵԼ էր Խորենացու դեպքերի ժամանակ… Որքա~ն ցավ ապրեցի « Սասնա ծռերի » համար, ովքեր Արցախյան պատերազմում չխնայեցին իրենց կյանքը, հոգին ու առողջությունը և այդպես էլ մնացին անտեսված, սակայն մի ոջլոտ ոստիկան, ով ողջ կյանքը միայն թալանեց ու լափեց, զենք բարձրացրեց ազգի նվիրյալ տղաների վրա, հանկարծ դարձավ հերոս:

Պատկերացնու՞մ եք, հանցագործ ոստիկանին հերոս կոչող ժողովրդի գլխից անբաժան պետք է լինեն տառապանքները, նրան պետք է քառատեն, որովհետև այն ժողովուրդը, որն ընդունակ չէ գնահատել իր արժեքները, արժանի է ոչնչացման:

Ժամանակին Գարեգին Նժդեհին ու Անդրանիկ Զորավարին նույնպես չգնահատեցին, նրանք էլ թքեցին ու կոտրած սրտով հեռացան ՀԱՅՐԵՆԻՔԻՑ: Ապերախտ ազգ ենք, հո զոռով չի… « Սասնա ծռերն » արժանացան նույն ճակատագրին, ինչ Գարեգին Նժդեհն ու Անդրանիկը, ամբոխը նախապատվությունը տվեց Լֆիկներին ու Սաշիկներին: Բոլոր դարերում էլ եղել են Սաշիկներ ու Լֆիկներ, և եղել են իսկական Չարիք մեր ժողովրդի գլխին:

Եվ տգետ ամբոխի մեջ նրանք էլ ավելի են բարգավաճում ու ծաղկում: « Խաբեբաների կարգը գնալով ընդարձակվում էր, և նրանք օրըստօրե նոր անդամներ էին գտնում: Նրանք տարածվեցան երկրագնդի ա՜յն անկյունները, ուր ավելի տիրում էր մտավոր խավարը, ո՜ւր քրիստոնեությունը գտնվում էր մռայլոտ հեթանոսության մեջ »: Րաֆֆի

Երևի տգետ ժողովրդի համար այլ պատիժ ավելի դժվար կլիներ գտնել, քան այն, ինչ կարծում եմ, արժանի են մեկ մեկու:

Եթե մի ժողովուրդ ընդունակ չէ պայքարել իր կյանքի ու ազատության համար և պատրաստ է շան նման սատկել տիրոջ ոտքերի առաջ, ապա դրան այլ անուն տալ պետք չէ:

Գարեգին Նժդեհն իր ողջ կյանքի ընթացքում սովորեցրեց ճիշտ ապրելու ձևը, սակայն ինչու՞ սովորել, երբ կարելի է սողալով ու հետույք մտնելով հասնել տիրոջ գովասանքին:

Մենք սովոր ենք մեղադրել թուրքերին, սակայն մեղադրելուց առաջ մոռանում ենք հիշել, որ Դաշնակցական կուսակցությունն ու հայ հոգևորականությունը ևս մասնակցություն են ունեցել Հայոց Ցեղասպանությունը: « Թուրքն ավելի դրական կարծիք ուներ և ունի հայ ցեղի մասին, քան մեր հայանուն ստրկամիտները »: Գարեգին Նժդեհ: Դա հենց այն զանգվածն էր, որի պատճառով Աբովյանը նախընտրեց Արարատի սառույցները, քան այդ աղբ հասարակությունը:

gandikner

Քանի որ մեջբերեցինք դաշնակներին, հիշեցնեմ. որ Երիտթուրրքական « Իտտիհատ » կուսակցությունը մինչ Հայկական կոտորածները համագործակցել է ՀՅԴ հետ, և նույն դաշնակները զինաթափել են հայկական գյուղերի բնակչությանը, որն էլ դժվարացրել է նրանց հետագա ինքնապաշտպանությունը: « Մեր դժբախտությունն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր, այլ այն, որ կան թուրքանման հայեր » Գարեգին Նժդեհ.

Դաշնակցությունը այժմ էլ իր գործելաոճը չի փոխել, պատահական չէ, որ նրանք Ռոբերտ Քոչարյանի ու Սերժ Սարգսյանի հավատարիմ զինակիցներն ե : Դաշնակցությունը իր փայաբաժինը փախցնողներից է, նույնը նաև` հայ հոգևորականները: « Մեր բարյացակամ չեզոքության դեպքում իսկ, եթե դա, կրկնում եմ, նույնիսկ հնարավոր լիներ, թրքությունը պիտ վարվեր մեզ հետ ճիշտ այն ձևով, ինչպես որ վարվեց »: Գարեգին Նժդեհ

Ի՞նչ եք կարծում, Իսրայել Օրին ինչու՞ էր գնացել Եվրոպա ու փորձում էր հայերի համար օգնություն գտնել… Նա շատ լավ գիտեր, որ սնահավատ, ապերախտ, ստրկամիտ ժողովրդը ի զորու չէ իր սեփական ուժին ապավինել, իրենց պետք է արտաքին որևէ ուժ, որը կարող է ոգեկոչել ու ոտքի հանել ստրկամիտներին: Իսրայել Օրին գիտեր, որ ժողովրդի մեջ կա մի ուժ, որը կար « ՍԱՍՆԱ ծռերի » մեջ, սակայն այդ ուժը չի կարող երեք ճակատով կռվել ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ թշնամու դեմ: Տգիտությունն ու ստրկամտությունը նույնպես ուժ է և դա նորություն չէ:

Օտարին ապավինելով` կորցրեցինք մեր ինքնապաշտպանության բնազդը ու դարձնելով ինքներս մեզ հպատակ, փորձում ենք ներկայանալ որպես ազգ, սակայն ազգը ու ժողովուրդները, բացի իրենց պատմությունից ու մշակույթից պետք է ունենան դիմագիր… Իսկ մենք կորցրեցինք մեր ԴԻՄԱԳԻՐԸ… « Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Հովհաննես Թումանյան

Մեր դիմագիրը հիմա կոստանյանի տափակ մռութն է ու խաչատուրովի ճարպակալած ծոծրակը:

Վարդան Մամիկոնյանը, հավանաբար, հայոց զորավարներից ամենատաղանդավորն էր ու հնարամիտը, սակայն նա անկախ իր կամքից, ինչպես ինքը` մեծ Սպարապետը կասեր` « Դարձավ էշ նախատակ… »

Ինչու՞ էշ նահատակ, որովհետև նա լավ գիտեր, որ անատամ, տգետ ու սնահավատ ամբոխի հետ, որն իրեն կոչում էր աշխարազոր, դուրս գալ եռապատիկ ավելի լավ զինված բանակի դեմ, միայն էշություն էր: « Բայց ես չեմ կարծում, թե հայերն այնպես քաջությամբ կարողանային կռվել, եթե կռիվը լիներ հայրենիքի և ազգի ազատության համար: Բայց այնտեղ թշնամին սպառնում էր նրանց կրոնքի կորուստը, և կրոնասեր հայերն իրանց հավատքի համար զոհեցին այնքան շատ տղամարդիկ: Րաֆֆի

Որովհետև տգետ ամբոխը պատերազմ էր ցանկանում, իսկ Սպարապետը չկարողացավ համոզել, որ առճակատումը այդ հսկա ուժի հետ, այն էլ բաց դաշտում` անիմաստ է և լինելու է կործանարար: Նա ստիպված եղավ համաձայնել տգետ հոգևորականների հետ, որոնք գրգռում էին ամբոխին` տանելով պատերազմի: Վարդան Մամիկոնյանը Զորավար էր և նրա համար ԲԱՐՈՅԱԿԱՆ հաղթանակ գոյություն չուներ, ինչպես նշում են մեր ապուշ հոգևորականները:

Ռազմական տերմինաբանության մեջ Բարոյական հաղթանակ հյասկացություն գոյություն չունի, դա մեր ապուշ տերտերների մտքի երևակայությունն էր:

Ողջ ազգին մղեցին պատերազմի դաշտ, փղերի ոտքերի տակ կոտորեցին, հետո էլ հայտարարեցին, թե բարոյական հաղթանակ ենք տարել:

Վարդան Մամիկոնյանն այնքան խելացի էր, որ Դիզբոնում կեղծ կրոնափոխ եղավ, որպեսզի իր բանակը առանց կորուստների հասցնի հայրենիք ու կարողանա պայքարել իր երկրի ազատության համար, իսկ մեր տերտերները ինչ արեցին, ստիպեցին, որ ժողովուրդը եղաններով զինված աշխարազորի հետ դուրս գա կենաց ու մահու պատերազմի, իսկ դա իրենց պետք էր, որ մատաղ անեին ոչ միայն հայկական բանակը, այլև խավարամիտ ժողովրդին: Եվ դրա անունը դրեցին Բարոյական հաղթանակ:

Անատամ ամբոխը ոռնաց, ուրախացավ, որ հաղթեցինք բայոյապես… Պավել Մանուկյանի պես Վարդան Մամիկոնյանն էլ իր մինուճար որդուն՝ Զորհակին իր հետ տարավ պատերազմի դաշտ, հասկանալով, որ միևնույն է` այդ տգետ ժողովուրդը Վանոյանի պես Վասակներին է հերոսի կոչումներ տալու: Մամիկոնյանը լավ գիտեր, որ գնում է մահվան, սակայն նախընտրեց մեռնել կռվի դաշտում, քան գտնվել տխմար ամբոխի կողքին:

Ազգային  Գենետիկական տեսակն իր ունակությունները պահում է դարերով, թուրքերը խելացի ազգ են, որովհետև իրենք կարողացան իրենց վատ տեսակը, գողանալով ուրիշներից փոխարինել լավ տեսակով, փոխել ազգային գենոֆոնդը, իսկ մենք մնացինք ազգային աղբի հույսին, որը բարգավաճեց ու շատացավ: Կուսակցական այն ոհմակը. Որն ունենք մենք, ոչ պակաս թշնամի է մեր ժողովրդին, սակայն այդ թշնամին իր մարմնից սերտաճած մասնիկն է և դրանից ազատվելու միակ ելքը` անդամահատելն է, դա Միքայել Նալբանդյանի խոսքն է: Անդամահատել ու ազատվել այն Չարիքից, որը դավաճանությունն է, նախանձը, տգիտությունն ու կեղծավորությունը սնահավատությունն ու ստրկամտությունը: Ու արդեն ժամանակն է, որպեսզի կարողանանք համարձակություն ունենալ ասելու մեր  սխալների ու մեր բացթողումների մասին, հարկավոր  է  խոսել քյարթու Ռաբիզների ու անատամ ջադուների  մասին, տգետ ու հանցագործ գեներալների, սրբապիղծ հոգևորականների, ու մեծապատիվ մուրացկանների մասին, ովքեր հեռուստաեթերից ոռնում են, իբր ՄԵԶ ՄՈՏ ամեն ինչ լավ է ու կատարյալ:

Ու այս համատարած Գաղջի մեջ մի բուռ Սասնա ծռեր, ովքեր ներկայացնում են մեր ազգային բարձր որակը, այն տեսակն է, որ համ ու հոտ է տալիս ազգին, որ վերջինիս կորուստն էլ կհանգեցնի ազգի կործանմանը: Աղետն անխուսափելի է: Ուշքի եկեք, խելամիտ հայեր, պատմությունը ձեզ չի ների ձեր անտարբերության համար…

 

Գեհենի Առաքել 1/02/2017

« Ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով»: Գարեգին Նժդեհ

«Ներկայումս գիրքը և ժողովրդի մեջ ընթերցանություն տարածելը այն փրկարար միջոցներից մեկն է, որ կազատե նորան շատ մոլորություններից »: Րաֆֆի

Այլ կերպ հայությունը կմնա մեկն այն դժբախտ ժողովուրդներից, որոնք գոյություն ունեն, բայց չեն ապրում, որոնք «աշխարհում են, բայց աշխարհից չեն»: Գարեգին Նժդեհ

Պիտ պարտվի, պիտ մեռնի կեղծիքը մեր կյանքում, որ ապրի մեր ժողովուրդը: Գարեգին Նժդեհ

« Հպատակ » ազգը օտար պետության մեջ նոյնիսկ ամենից աւելի ազատամիտ ու լայնախոհ պետութեան մեջ անխուսափելիօրէն մնալու է զրկուած սնունդից »: Հովհաննես Քաջազունի

« Հայի ոխերիմ թշնամին օտարը չէ, այլ հայը » ։ Րաֆֆի

13920810_1758399484398699_7719249046754198327_n

ՏԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆԸ ՉԱՐԻՔ Է, ԻՍԿ ԴԱՎԱՃԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՊՂԾՈՒԹՅՈՒՆ

Posted on Updated on

« ճանաչել  զիմաստութիւն եւ զխրատ, իմանալ զբանս հանճարոյ »:

Մեսրոպ Մաշտոցը

Առհասարակ միշտ շեշտել եմ, որ Հայ ՄԵԾԵՐԸ իրենց պատվիրաններում ու խորհուրդներում ներկայացրել են ու ահազանգել, որ հայ ժողովրդի տառապանքների հիմնական պատճառը, դա ՏԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆՆ է; Ու ամենաաղետալին այն է, որ տգետներն են խոսում տգիտությունից ՝ մոռանալով իրենց տգիտության մասին: Ազգային տեսակ է, մեր աչքի փուշը չենք տեսնում, սակայն տեսնում ենք ուրիշի աչքի գերանը: Տգիտությունը Չարիք է ոչ միայն հասարակության համար, այլև հենց վնասակար է տգետների համար, որովհետև իրենց տգիտությունից է գալիս ստրկամտությունն ու դավաճանությունը: Տգիտությունից է ծնվում հաճոյանալն ու քծնանքը, կեղծավորությունն ու հետույք մտնելու ավանդույթը: Այն որ ՀԱՅ ժողովուրդը դադարել է գիրք կարդալ կամ իրար գիրք նվիրել՝ դա փաստ է: Սակայն, երբ փնթի տգետներն են սկսում գրքեր գրել՝ մեծարելով իրենց հերթական տիրոջը կամ թուլափայ տվողին, դա արդեն դարձել է ՀԱՅԿԱԿԱՆ իրականության կարևոր մասը: Հենց դրա հետևանքով են, որ եկող երիտասարդ սերունդներին ներկայացնում են ՓՆԹԻՆԵՐԻ ՈՒ ՏԳԵՏՆԵՐԻ թողած տգիտությունը, որպես ժառանգություն: Երիտասարդ սերունդը փոխարեն մեծանա առողջ ու գիտելիքների ձգտող, դառնում է պատանի երկրապահ, հետո երիտ -կուսակցական, իսկ վերջում էլ տգետ ենիչեր, որը ստրկամտությամբ չի զիջում իր հայրերին: Տգիտությունը ոչ միայն չարիք է, այլև Դավաճանություն… Իսկ դավաճանը ոչնչով չի զիջում հայրենիքի թշնամուն, ինչպես ասում էր Գարեգին Նժդեհը. « ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ԶԻՆԱԿԻՑ Է ՈՒ ԵՂԲԱՅՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒՆ » : Այնպես որ չեմ փորձի մեկնաբանել ու բացատրել այդ աղետի հետևանքներն ու ՉԱՐԻՔԻ մասին, կներկայացնեմ մեր մեծերի պատվիրանները անփոփոխ ու ամբողջական պատկերով:

« Հայոց քսան տարիների պատմությունը կեղծեցին միայն հանցագործները, որովհետև իրենց հանցանքների սկիզբը այնտեղից է սկսում »: ԳՀ © ԱՌ 2014

Գեհենի Առաքել 26/01/ 2017

« Մի լավ գիրք կարող է փրկել մի ամբողջ ազգ »: Րաֆֆի

«Ի՞նչ անեն հայերը, ի՞նչ հող ածեն իրանց գլխներին, մի՜թե առանց ուսումի, առանց գիտության և առանց լուսավորության մարդ կարո՞ղ է կատարյալ մարդ լինել, յուր օգուտը ճանաչել, յուր վնասը հեռացնել, յուր ազգը սիրել և յուր հայրենիքը պաշտել»: Րաֆֆի

« Ազգս երբէք չէ կարող կրթության կատարելագործությանը հասնել, քանի նորա մեջ չէ զարգացած ընթերցանության սերը »: Րաֆֆի

« Ողորմելի ժողովուրդ » Երկար և ձիգ տարիների բռնակալության հարկը և գերությունը բարբարոս իշխանների թրի տակ ոչինչ չեն կարողացել ավելացնել այդ ազգի հոգու մեջ, բացի մի կեղտոտ կեղծավորություն և մի ստոր, փոքրոգի խոնարհություն »: Րաֆֆի

« Բայց ավա՛ղ, հայ մարդու միտքը, սիրտը, կրքերը և բոլոր հոգեկան զորությունները — հավիտենիթ միշտ ճնշված լինելով մշտնջենավոր ստրկության լծի տակ, կաշկանդված լինելով առօրյա հոգսերից, վարակված լինելով դարավոր խավարի մեջ, մեռած և սասանված լինելով բռնավորի ահից և նրա սրից — երբեք և մի րոպե չեն ունեցել ազատ շունչ, և որպես ասացինք, ազատ թռիչք և ձգտողություններ…: Եվ բնականաբար մի բան, որ միշտ կենում է անշարժ դրության մեջ, նա ապականվում է և փտում է. մի բան, որ օրըստօրե դիմում է դեպի նվազումն և դեպի ստկարություն, նա վերջապես սպառվում, ոչնչանում, և որպես հասարակաբար ասում ենք` մեռնում է…»: ՐԱՖՖԻ

« Եղբայր, այստեղ քահանան սրբության տեղ թույն է մատուցանում հիվանդին: Իշխանները ավազակների խումբ են բանացնում: Վասակները՝ օգուտ քաղելով մարդիկների տգիտությունից, որպես չղջիկները գիշերի խավարից ծծում են իրենց զոհերի արյունը: Եվ արծաթը բեկերի ձեռքում հրաշք է գործում…»: Րաֆֆի

« Աստված ստեղծել է մեր գլուխը ուղղաբարձ դեպ վեր, ամոթ է մեզ, երբ մենք, անասուններին հավասարվելով ընդունենք այդ անարգությունը, մեր գլուխը խոնարհեցնելով և ուրիշի ոտքի տակը տալով »: Րաֆֆի

«Անաստված երկրում բնակվի՜ր, բայց անօրեն երկրում մի բնակվիր », այդպես է հայերի խրատը, որ և եղել է սովորական առած: Արդարև, մեծ հիմարություն է բնակվել մի երկրում, ուր օրենքը, իրավունքը, արդարությունը ոտքի տակ են ընկած, ուր զորեղը տիրում է անզորին, ուր հարուստը արծաթի զորությամբ կատարում է յուր կամքի ամենա զարհուրելի բաղձանքները…»: Րաֆֆի

« Թշնամին մեղավոր չէ, եթե մեր մեջ սիրտ լիներ, … ցույց տան, թե իրենք ևս զուրկ չ են քաջությունից, թե իրենք և սպանել գիտեն »: Րաֆֆի

« Փնտրեք հայի սուրն այնտեղ, որտեղ հայի արյուն կա »: Րաֆֆի

« Խեղճ հայեր, բավական չէ, որ ուրիշները կողոպտում են ձեզ, և ձեր գլխավորները, ձեր իշխանները՝ ձեր մարմնին ցեց են դարձել…»: Րաֆֆի

« Գողը որ տանից լինի, եզն երդիկից կհանե »: — «Ծառի որդը իրանից չլինի, հազար տարի կապրե»: — «Մեր գողն մեր տանից է, մեր որդն մեր ջանիցն է…»: Րաֆֆի

« Ահա այդ տեղից են սկիզբն առել հայերի մեջ բաժանմունքները կաթոլիկների, պրոտեստանտների և այլն: Երբ մի հայ մի փոքր ընդդիմացել է հայ հոգևորականի կամքին, նա, իսկույն փոխանակ քրիստոնեական եղբայրասիրությամբ նրա սիրտը ամոքելու և նրա հետ հաշտվելու՝ հրաժարեցնում է յուր եկեղեցուց, չկատարելով նրա հոգևոր պիտույքները: Եվ խղճալի հայը ճարահատյալ դիմում է դեպի մի այլ եկեղեցի, մտնում է նրա ծոցը, ընդունում է այլ անուն… և այդպես, մեր չար եկեղեցականների հիմարությամբ, ամեն տարի որքան հոգիներ կորչում են, անհետանում են և կուլ են գնում մյուս ազգերի անդնդում…»: Րաֆֆի

« Հայոց քահանայք միշտ քարոզեցին, թե այս աշխարհս մի փուչ անցավոր աշխարհ է, որ աստված ստեղծել է մարդու համար, որպես մի բով, որի մեջ մարդը, ոսկերչի արծաթի նման, պիտի հալվի, մաշվի և զտվելով մաքրվի` մի նոր փառավոր կյանքի համար մահից հետո…: Նրանք քարոզել են և այն առասպելական խոսքը, թե հայոց ազգի վրա լինելով մի անեծք յուր հին հոգևոր հայրերից, նրա որդիներին այս աշխարհի մեջ չկա հանգստություն, այլ նրանք պիտի հալածվին, վիշտ ու նեղություն կրեն, տնից, տեղից, հայրենիքից պիտի զրկվին, միշտ գերության մեջ, միշտ թշնամու լծի տակ պիտի լինին, որպեսզի դրանցով ապաշխարություն լինի նրանց մեղքերին և ազատվին նրանց հոգիները: «Ահա՜, այդպես, իմ սիրելի, հայոց քահանայքը՝ խոստանալով իրանց ժողովրդին մի նոր կյանք ամպերի մյուս կողմում, միշտ հեռացրել են, միշտ սառեցրել են նրանց սրտերն այս աշխարհից և չեն թույլ տվել նրանց հաստատել իրենց համար երկրի վրա հիմնավոր կացություն, միշտ նրանց հրավիրելու դեպի երկինքը: Եվ այդպիսով միշտ խոնարհություն քարոզելով, միշտ հեզություն քարոզելով, միշտ աղքատություն քարոզելով, թուլացրել են հայերի քաջազնական և աշխատասիրության հոգին »: Րաֆֆի

« Երբ մենք մեր մտքին, մեր սրտին, մեր կրքերին, մեր զգացմունքներին, մեր բոլոր հոգեկան զորություններին տալիս ենք սանձարձակ ձգտողություն, համարձակ թռիչք և ազատ ներգործություն, նրանք գնալով աճում են, ընդարձակվում են և կատարելագործվում են: Նույն ժամանակ ֆանտազիան, որ բնական է մարդուն, ներշնչում է մեր հոգու մեջ մի մոգական զորություն, և մարդկային միտքը, վառված, բորբոքված այդ աներևույթ կարողությունից, վեր ա սլանում է բնական աշխարհից դեպի գերբնականը, վերափոխվում է մարմնավոր դրությունից դեպի հոգևորը, և այնտեղ, վերին, կախարդական երկնակամարում, հրճվում է, սքանչանում է, զմայլում է վսեմ զգացմունքներով »: Րաֆֆի

«Եվ աստված ինքը սառն աչքով է նայում այդ ցավալի տեսարանների վրա. Նա տեսնում է, յուր պատկերը շինել են անասուններին հավասար, բայց աչքերը խփում, երեսը շրջում, անց է կենում…»: Րաֆֆի

« Բայց հայոց աբեղաները մի այնպիսի խոտորնակի ընթացք տվին քրիստոնեական կրոնքին, և մի այնպիսի թույլ, ստոր, փոքրոգի դիմակի մեջ պարուրեցին նրա ազատ հայացքը, որով քրիստոնեությունը հայերի մեջ մի այլ հոգի չկարողացավ ներշնչել, քան թե այն միակ ստրկության հոգին, որ և իրոք ստացան նրանք »: Րաֆֆի

« Խաբեբաների կարգը գնալով ընդարձակվում էր, և նրանք օրըստօրե նոր անդամներ էին գտնում: Նրանք տարածվեցան երկրագնդի ա՜յն անկյունները, ուր ավելի տիրում էր մտավոր խավարը, ո՜ւր քրիստոնեությունը գտնվում էր մռայլոտ հեթանոսության մեջ »: Րաֆֆի

« Աշխարհի երևելի տիրապետողները չեն եղել քրիստոնյա մարդիկ: Թեմուրլենգը, Աթիլլան, Չինգիզխանյանք, Նադր-Շահը, Աղեքսանդր Մակեդոնացին, բոլոր հզոր աշխարհակալները մարդկության պատմության մեջ: Բայց քրիստոնեությունն աշխարհ գալուց հետո դադարեցավ ազգերի քաջագործությունները, քրիստոնեությունը կերավ, մաշեց հռովմայեցոց արևելյան և արևմտյան կայսրությունները »: Րաֆֆի

Քանի Ավետարանի ճշմարիտ լույսը չէ ծագում մեր ազգի վրա, քանի նա հայերի համար դրված է գրվանի տակ, քանի ճշգըրիտ ուսում և գիտությունը անմերձենալի են հասարակ ժողովրդին, և քանի նրանք՝ թողնելով սուրբ գրքերի ճշմարտաքարոզ վարդապետությունը, կհետևեն հայրապետական մոլորություններին— ճշմարիտ եմ ասում, ա՜յնքան ժամանակ կապրեն նրանք իբրև լոկ նյութական մարմիններ, զուրկ մարդկության հոգևոր մասնից »: ՐԱՖՖԻ

« Բայց հայ մարդը բոլոր աշխարհը կենտրոնացնում է յուր հովտի մեջ… և բոլոր մարդկությունը համարում է թե ծնված է միմիայն ծառայության և ստրկության համար…»: Րաֆֆի

« Ազգային հոգին Հռոմեացիներին դարձրեց աշխարհի տերը, կորցնելով այդ հոգին` կորավ Հռոմը »: Գարեգին Նժդեհ

« Բայց ասես թե ամեն մարդ յուր գլուխն է պահում, յուր փորի, յուր հանգստության համար միայն ծառայում. մի բան, որ նրան վերաբերյալ չէ, դրա վրա չէ մտածում: Եվ այդպես, մարդիկ սառն աչքով են նայում իրանց նման մարդկանց չարչարանքներին, նրանց նեղություններին: Եվ աստված ինքը սառն աչքով է նայում այդ ցավալի տեսարանների վրա. Նա տեսնում է, յուր պատկերը շինել են անասուններին հավասար, բայց աչքերը խփում, երեսը շրջում, անց է կենում…»: Րաֆֆի

« Երբ մեր աստվածը, երբ մեզ նման մարդիկ, ամենևին հոգս չեն քաշում մեզ համար, որ մեզ ազատեն մեր նեղիչների ձեռքից, էլի մեր ցավը մնում է մեր վզին, էլի հարկավոր է, որ մենք մեզնից մի սիրտ, մի հոգի լինենք, միմյանց օգնենք մեր անբախտ գլուխը ազատելու համար ուրիշից, որ մեր միսը, մեր արյունը չէ, մեզ ոչինչ օգուտ չկա:

« Որովհետև բոլոր ազգերը, որոնցից որևիցե օգնության հույս ունինք մենք, բոլորն էլ առանց մեղքի չեն: Երբ նրանցից մինը` ասում է իմ նեղիչին՝ դուրս հան աչքիդ միջից շյուղը, նա նրան պատասխանում է. — ուրեմն դու էլ դուրս հան քո աչքի միջի գերանը, հետո խրատիր ինձ: Ահա՜ այդպես, նա նրան ասում է` կույր ես, նա պատասխանում է` դու էլ քաչալ ես:

« Եվ արդարև, այդ երևելի տիրապետողներից, այդ վիթխարի հրեշներից ամեն մինը, առած յուր ճանկերի մեջ մի քանի մանր ազգեր, ծամում են նրանց լերդը, ծծում են նրանց արյունը: Խղճալի զոհերը ճչում են, աղաչում են, ոչ ոք չէ լսում նրանց ձայները. և նրանք լսում են ճակատագրական սպառնալիքը — լո՜ւռ կաց…»: Րաֆֆի

« Մեր պատմությունը լեցուն է դավաճանության փաստերով։ Պարսիկների, հույների, արաբների, սելջուկների կամ մոնղոլների բանակները մեզ նվաճելուց առաջնորդվել են միշտ հայի ղեկավարությամբ։ Հայերը միշտ կռվել են թշնամու հետ ուս-ուսի սեփական ժողովրդի դեմ »: Րաֆֆի

« Հայոց որդիք խլացած են,

Լսել չկամին քո օ՛րո՛ր,

Ստրկության ծանր լծի տակ

Ճնշվել կամին ամեն օր»: Րաֆֆի

«Այդ խոսքերը, ապացուցանել, թե կրոնքները և կրոնական պաշտոնյաները կարող էին խլել ազգերից նրանց արիությունը և նրանց քաջությունը և ընդհակառակը՝ կարող էին ոգևորել ազգերը դեպի քաջագործություններ: Բայց երանի՛ այն ազգին, որի կրոնքը քարոզում է այդ վերջինը….»: Րաֆֆի

« Բայց ես չեմ կարծում, թե հայերն այնպես քաջությամբ կարողանային կռվել, եթե կռիվը լիներ հայրենիքի և ազգի ազատության համար: Բայց այնտեղ թշնամին սպառնում էր նրանց կրոնքի կորուստը, և կրոնասեր հայերն իրանց հավատքի համար զոհեցին այնքան շատ տղամարդիկ.»: Րաֆֆի

« Ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով »: Գարեգին Նժդեհ

« Հայերի վիճակը խիստ նման է անառակ որդու առակին, նրանք թողին իրանց հոր տունը, իրանց հայրենիքը, և ցրվեցան օտար աշխարհներ, և պանդխտության մեջ՝ նրանց մեծ մասը մյուս ազգերի անդնդին կուլ գնալուց հետո, մնացածների վիճակը տեսնում ենք. նրանց օրը միշտ սև կլինի մինչև կրկին չդառնան դեպ իրանց հոր տունը և նորոգեն իրանց բաժանված ուժը և զորությունը »: Րաֆֆի

« Մենք չունենք ազնվականություն, առաջնորդներ, ղեկավարներ։. Մեր ունեցածը վաճառականություն ու հոգևորականություն են Վաճառականությունն աղբ է, իսկ հոգևորականությունը միշտ դեմ է անհատի ազատությանը։ Նրանք, ովքեր պատասխանատու են մեր անվտանգության համար, հանցագործ ավազակախումբ են »: Րաֆֆի

« Մեր պատմությունը լեցուն է դավաճանության փաստերով։ Պարսիկների, հույների, արաբների, սելջուկների կամ մոնղոլների բանակները մեզ նվաճելուց առաջնորդվել են միշտ հայի ղեկավարությամբ։ Հայերը միշտ կռվել են թշնամու հետ ուս-ուսի սեփական ժողովրդի դեմ »: Րաֆֆի

« Դուք արժանի՜ եք ձեր վիճակին, որ ինքներդ եք պատրաստել ձեր համար․․․ Նա մեղավոր չէ, որ այրում է և մորթում է․․․ Կամ մահ և կամ կյանք․․․ »: Րաֆֆի

« Մեր կրոնավորները, մեր վանական աբեղաները, որոնք պետք է ջերմ հավատքի և եղբայրասիրության օրինակ տային ժողովրդին, որոնք պետք է վառեին նրա մեջ սիրո ու միաբանության ոգին,― իրանք ավելի ևս երկպառակության սերմեր են ցանում։ Դրանք՝ միայն փարիսեցու կեղծավորությամբ, միայն արտաքին բարեպաշտության դիմակով խաբում են ժողովրդին, բայց ներքուստ են՝ սնափառ, պատվասեր, քան թե աստվածասեր։ Իրանց՝ աշխարհի վայելչությունից անջատված և մարդկային հասարակությունից հեռացած ձևացնելով, վանքերի խուլ պատերի մեջ վայելում են ամբողջ աշխարհը »: Րաֆֆի

« Ո՜վ հայրեր, ո՜վ պապեր, այս գավաթը խմում եմ, բայց առանց նվիրելու ձեր ոսկորներին: Եթե դուք այս վանքերի տեղը, որոնցով լիքն է մեր երկիրը, բերդեր շինեիք, եթե դուք սուրբ խաչի և անոթների փոխարեն, որ սպառեցին ձեր հարստությունը, զենքեր գնեիք, եթե դուք այն անուշահոտությանց տեղ, որ խնկվում են մեր տաճարներում, վառոդ ծխեիք, այժմ մեր երկիրը բախտավոր կլիներ: Մեր երկիրը չէին քանդի, մեր որդիքը չէին կոտորի և մեր կանանց չէին հափշտակի… Վանքերից ծագեց մեր երկրի կործանումը, նրա՜նք խլեցին մեր սիրտը և քաջությունը, նրա՜նք ձգեցին մեզ ստրկության մեջ, սկսած այն օրից, երբ Տրդատը թողեց իր սուրը և թագը, վերցրեց խաչը և մտավ մանիա այրը` ճգնելու…

Ո՜վ Հայոց հին աստվածներ, Ո՜վ Անահիտ, Ո՜վ Վահագն, նվիրում եմ այս բաժակը Ձեր սուրբ հիշատակին, դուք փրկեցեք մեզ…»: Րաֆֆի

« ՄԵԶԱՆՈՒՄ ՄԻ ՏԵՍԱԿ ՀԱՅՐԵՆԱՍԵՐՆԵՐ ԿԱՆ, ՈՐԸ ՍՈՎՈՐՈՒԹՅՈՒՆ ՈՒՆԻ ՀԱՅԻ ԲՈԼՈՐ ԹԵՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ ԹԱՔՑՆԵԼ ԻՐԵՆՑ ՓՏԱԾ ԱԶԳԱՍԻՐՈՒԹՅԱՆ ՄԵՋ »: Րաֆֆի

« Բայց մինչև երբ. Պիտի ծածկենք մեր կեղտերը։ Դա նույնը կլիներ, ինչպես մի հիվանդ ամաչելով թաքցներ այն վերքերը, որոնք օրըստօրե ավելի փտելով, նեխելով վարակումեն մարմնի ամբողջ կազմվածքը..»: Րաֆֆի

« Տգիտությունը ներքին թշնամու կերպարով իր սև գործն է անում և

շարունակելու է անել, քանզի թշնամու այդ տեսակը կենսունակ է այնտեղ, որտեղ պարարտ հող կա իր համար »: Հովհաննես Թումանյան

« Օտարը չի հարգի և սիրի մի ժողովրդի, որը ինքնուրույն պատկեր և բովանդակություն չունի »: Հովհաննես Թումանյան

« Անգիտությունը, ասել է, թե սեփական ինքնությունը և օտարինը չճանաչելը, մի մութը դրություն է, իսկ ամեն չար բան մութիցն է ծնվում »: Հովհաննես Թումանյան

« Ամեն կենդանի գոյություն, որ ոտնատակ է ընկնում, եթե չի մեռնում, այլանդակվում է, դառնանում և փչանում: Սա է բնության օրենքը »: Հովհաննես Թումանյան

« Էն մարդիկ, որ երկար ու լուրջ զբաղվել են մեր ժողովրդով, հայ մարդով, միշտ եկել են մի ծանր եզրակացության, թե շատ չարություն կա մեր հոգում »: Հովհաննես Թումանյան

« Արդ` եթե ունենք ազգային իմաստություն, հոգու արիություն և առողջ բնազդներ, անկարելի է աչքներս փակենք մեր էս ծանր հիվանդության

առաջ և չզգանք, որ մեր հոգին շատ է չարացած, մեր ներքին մարդը շատ է փչացած, և դրա դեմ կռվելու, առողջանալու առաջին պայմանը էն է, որ մենք… ճանաչենք մեր դժբախտությունը… Ուրիշ ճանապարհ չկա. ներսից է լինելու հաստատ փրկությունը, որովհետև ներսից ենք փչացած »: Հովհաննես Թումանյան

« Կարելի է տաղանդներ ու հանճարներ ունենալ, բայց ունենալու համար պետք է ճանաչել, գնահատել ու պաշտպանել, իսկ գնահատել ու պաշտպանել, արդեն վաղուց ասված է, կնշանակի` ստեղծել »: Հովհաննես Թումանյան

« Ճշմարիտն էն է, որ մեր ամբողջությունը տառապում է մի ծանր ու խոր բարոյական հիվանդությամբ »: Հովհաննես Թումանյան

« Ասել է, թե ներքին թշնամուց պետք է ազատվել այնպես, ինչպես ծովն է ինքնամաքրվում` հորձանք տալով և ափ նետելով այն ամենը, ինչը խորթ է իր ներքին բաղադրությանը և դրսից է պարտադրված, այդպես նաև աչքն է ինքնամաքրվում արցունքով և այդ ինքնամաքրումն է գոյատևելու թիվ մեկ նախապայմանը »: Հովհաննես Թումանյան

« Մամուլ կա: « Տասնյակ տարիներով ու անհամար դեպքերով փորձված է, է´լ հայհոյանք, է´լ զրպարտություն, է´լ ափաշկարա սուտ, է´լ չարախոսություն, կեղծավորություն: Նեղ թայֆայականությունը ոչ մի գյուղում գուցե էնքան անվայել կերպարանք չի առել, որքան սրա մեջ »: Հովհաննես Թումանյան

« Հրապարակախոսի համոզմամբ մամուլը « փոխանակ սպանելու, քանդելու, ջլատելու » պետք է ուժ տա և կենդանացնի հասարակությունը, միշտ առանձնանա «պայծառ հայացքով և ազնիվ, բարյացկամ վերաբերմունքով դեպի հայ մարդը …»: Հովհաննես Թումանյան

«…Չի ուղղվելու հայ թերթը, մինչև չտեսնի իր դեմ կանգնած է այն ընթերցողը, որ հասկանալ ու պահանջել գիտի, որ թույլ չի տալ իրեն հետ ամեն բան խոսել և ամեն ձևով խոսել »: Հովհաննես Թումանյան

« Մեր դժբախտությունն այն չէ, որ աշխարհում կան թուրքեր, այլ այն, որ կան թուրքանման հայեր » Գարեգին Նժդեհ.

« Եվ ամեն մեկը, որ տգիտություն և վատություն ունեցավ իրենից դուրս փնտրելու աղետի պատճառները, կրկնեց հիմարություններ միայն »: Գարեգին Նժդեհ

« Հաղթականը կուսումնասիրի իր հաղթանակի պատճառները` վաղը ևս հաղթանակելու համար, պարտվածը կանդրադառնա իր պարտության պատճառներին` վաղը նրանցից խուսափելու նպատակով »: Գարեգին Նժդեհ

« Այլ կերպ հայությունը կմնա մեկն այն դժբախտ ժողովուրդներից, որոնք գոյություն ունեն, բայց չեն ապրում, որոնք « աշխարհում են, բայց աշխարհից չեն »: Գարեգին Նժդեհ

« Դժբախտություն է, սակայն, երբ դաստիարակիչն ինքը ևս կարիք ունի դաստիարակության »: Գարեգին Նժդեհ

« Կյանք վատնեցին առանց հոգեպես վառվելու և մի հատիկ կայծ վառելու իրենց շրջապատի մեջ »: Գարեգին Նժդեհ

« Եվրոպական խոսքեր, ասիական արարքներ: Եղել է այդ տարրը, և շարունակում է մնալ տկարը, անփառունակն ու ամոթալին մեր պատմության մեջ՝ այն ամենը, որ հաճախ հեշտացրել է օտար տիրապետությունը Հայաստանում »: Գարեգին Նժդեհ

« Անկախ Հայրենիքը անհրաժեշտ է հենց նրա համար, որ ձեզ` հոգով թզուկներիդ, դարձնի կատարյալ մարդ, պարտվողականության այն ցավագար ոգու, որի նյութած վատության պատճառով դարերով օտարի լուծն ու ամոթն է եղել մեր ժողովրդի բաժինը »: Գարեգին Նժդեհ

« Թուրքն ավելի դրական կարծիք ուներ և ունի հայ ցեղի մասին, քան մեր հայանուն ստրկամիտները »: Գարեգին Նժդեհ

« Մեր բարյացակամ չեզոքության դեպքում իսկ, եթե դա, կրկնում եմ, նույնիսկ հնարավոր լիներ, թրքությունը պիտ վարվեր մեզ հետ ճիշտ այն ձևով, ինչպես որ վարվեց »: Գարեգին Նժդեհ

« Հաղթականը կուսումնասիրի իր հաղթանակի պատճառները` վաղը ևս հաղթանակելու համար, պարտվածը կանդրադառնա իր պարտության պատճառներին` վաղը նրանցից խուսափելու նպատակով »: Գարեգին Նժդեհ

« Եվ ամեն մեկը, որ տգիտություն և վատություն ունեցավ իրենից դուրս փնտրելու աղետի պատճառները, կրկնեց հիմարություններ միայն:»: Գարեգին Նժդեհ

« Այդ տարրերի մեջ տգիտության հետ զինակցած է վատությունը »: Գարեգին Նժդեհ

« հա՛յ երիտասարդ՝ սպանիչը կեղծիքի, ճշմարտությունը, որով զինված, դու աննահանջ կռվի պիտ դուրս գաս տգիտության ու վատության դեմ »: Գարեգին Նժդեհ

« Վե՛րջ կեղծիքի թագավորությանը մեր կյանքում, որ բազմիցս փորել է հիմքերը մեր ազգային գերիշխանության և կործանել այն: Թագավորող կեղծիքի երեսից հալածական է ճշմարտությունը մեր իրականությունից »: Գարեգին Նժդեհ

« Չկա՛, ճշմարտություն չկա՛ մեր կյանքում, և դրա համար էլ այնքան անլույս ու անհույս է մեր կյանքը, դրա համար էլ այնքա՜ն տգեղ են մեր բարքերը, այնքա՜ն խոպան մեր հոգիները: Չկա ճշմարտություն, դրա համար էլ ներքին համերաշխությունը շարունակում է մնալ որպես սնամեջ խոսք, դրա համար էլ մտքի, զգացումի, ոգու աղքատությունն այնքա՜ն աղաղակող է մեր ազգային կյանքում: Չկա՛ ճշմարտություն, և դրա համար էլ մեր ժողովուրդի մի մ ասը Մետերլինգյան կույրերի նման մոլորված է « տգիտության անտառում »: Գարեգին Նժդեհ

« Տե՛ս, հայրերդ իրար ավելի են ատում, քան արտաքին թշնամուն »: Գարեգին Նժդեհ

« Տե՛ս, թե ինչպիսի՜ մոլեռանդությամբ նրանք ազգային գործիչների մեծագործությունները սառույցի, իսկ սխալները մարմարիոնի վրա են քանդակում: Իսկ նրանց կեցվա՞ծքը. ծառայական` օտարի, ամբարտավան` հայ մարդու հանդեպ: Իսկ իրենց հոգևոր ծուլությունն ու չքավորությունը սքողելու զավեշտական ճիգե՞րը: Իսկ սրանց նյութակրոն վարդապետությո՞ւնը, որ մարդկային կյանքը համարելով մի օրվա ճամփորդություն՝ հորդորում է` « կե՛ր, խմի՛ր, խնդա » աշխարհի՝ ազգիդ ցավերը թողնելով ուրիշներին »: Գարեգին Նժդեհ

« Պատմության դառնադառն դասերից չխրատված, ժողովուրդների արյունն ու արցունքը պիտի չդադարի, մինչև որ նրանք ինքնօգնությամբ ոտքի չկանգնեն, մինչև չհզորանան հոգով »: Գարեգին Նժդեհ

« Կարսի ամոթը Հանրապետական կառավարությանը չէ միայն, այլ` ողջ հայ ժողովրդինը: Չափվում են, բախվում բանակները, բայց հաղթում կամ պարտվում են ազգերը, ցեղերը : Կա երրորդ կեղծիքը, որին « պաշտոն և ժամերգություն » է կատարում քո անդարձ, անապաշխար հայրերի որոշ մասը. դա մեծ կեղծիքն է Կարսի մասին:

Տարիներ են անցել Կարսի անկման օրից, տարիներ, և … այդ բերդի շուրջը տեղի ունեցած ողբերգության մասին հրապարակում կա ամեն ինչ, միայն ոչ ճշմարտություն: Մի նշանախեց անգամ: Շատ բան գրվեց, ավելի շատ խոսվեց, և դեռ գրում են, խոսում Կարսի անկման պատճառների մասին, բայց ոչ ճշմարտությունը երևան հանելու մտահոգությամբ:

Հայաստանի կառավարության անհեռատեսությանն ենք պարտք Կարսի անկման համար:

Պատերազմը դիվանագիտորեն կազմակերպված չէր,– ասացին և ասում են ոմանք,– Զինվորական նախարարի ապիկարության երեսից ընկավ Կարսը, որովհետև զորք չկար, որովհետև եղածը զորք չէր:

Կարսը թշնամուն հանձնեց բարձր հրամանատարության անճարակությունը` զորք կար, բայց կռվեցնող չկար:

Եվ ամեն մեկը, որ տգիտություն և վատություն ունեցավ իրենից դուրս փնտրելու աղետի պատճառները, կրկնեց հիմարություններ միայն:

Այդ տարրերի մեջ տգիտության հետ զինակցած է վատությունը:

Ընդունել ճշմարտությունը հանրապետական բանակի անհաջողության մասին, պարզել Կարսի անկման իսկական պատճառները, կնշանակի պատասխանատվության բաժին ընդունել:

Ճշմարտությունն ընդունողը առաքինություն պիտ ունենար զբաղվելու ինքնաուղղումով՝ վաղը իր աղետաբեր սխալներն ու պակասությունները չկրկնելու համար:

Իսկ ինքնաուղղումը պահանջում է մտքի և հոգու ճիգեր՝ մի բան, որ այնքան էլ հաճելի չէ հոգեպես ծույլերի և նյութականացածների համար:

Իմաստությունը չէր, որ նրանց հեռու էր պահել ազատագրական պայքարից, այլ` փոքրոգությունը: Հին ծանոթ դասալիքներն են դրանք, որ միշտ էլ փորձել են փիլիսոփայել ու արդարացնել իրենց փախուստը ազգային պարտականություններից »: Գարեգին Նժդեհ

« Միևնույն մարդու մեջ չեն ապրում միաժամանակ ստրկամիտն ու ազա-տատենչը: Նա կամ մեկն է կամ մյուսը »: Գարեգին Նժդեհ

« Հոգեպես ծույլերն են ստեղծել դժվարին ու անկարելի խոսքերը »: Գարեգին Նժդեհ

« Դժվարանո՞ւմ ես հարգել քեզ, բարոյապես կորած ես արդեն: Զո՞ւրկ ես ինքնահարգանքի և ինքնատիրապետումի զորեղ զգացումներից, աշխարհն էլ ոչինչ չունի քեզ ուժեղ դարձնելու »: Գարեգին Նժդեհ

« Տանջանքն ու տխրությունը միշտ էլ հետևանք են վատառողջ մտքերի, որոնք ցույց են տալիս, թե անհատը հաշտ ու համերաշխ չէ իր խղճի հետ »: Գարեգին Նժդեհ

«Ազգերն ամենից շատ տառապել են և կտառապեն իրենց տականքների երեսից: Պատմության մեջ նախընթացը չունեցող մի ողբերգություն է խաղացվում Հայոց աշխարհում, մի արնոտ խաղ, որի գործող անձինք, որի դերակատարներն են բռնությունը, բռնության կենդանի գործիքները` հայ ժողովրդի տականքը, և բռնության զոհերը ինքը՝ հայ ժողովուրդը »: Գարեգին Նժդեհ

Մարդկային ազգը տառապել է և կտառապի իր տականքների երեսից:

Իրենց տականքները` ահա՛ ազգերի իրական թշնամին: Իրենց տականքները` ահա՛ ազգերի գոյությունը հաճախ և հաճախ դժոխքի վերածող ամենազորեղ ազդակը: Ազգորեն ու մարդկորեն ընկածներն են կարելի դարձրել ապերասան բռնակալությունը Ներոնների, Ցեզար Բորջիաների, Համիդների և նմանների »: Գարեգին Նժդեհ

 

Ժողովուրդները շարունակում են տառապել իրենց տականքների երեսից: Դեռ ժողովուրդների կյանքը շարունակում է մնալ մի արնոտ ողբերգություն, որի գործող անձինքը երեքն են` բռնությունը, սրա ծառաները և սրա զոհերը »: Գարեգին Նժդեհ

Միշտ էլ, երբ քաղաքական իրերի դժբախտ բերումով օտարն է իշխել Հայաստանում, համարձակ գլուխ է բարձրացրել մեր ժողովրդի տականքը` ազգորեն հերձվածողը, հոգով ստրուկը, տկարը, սեղմ ասած` ազգային ինքնագիտակցության և ինքնահարգանքի զգացումից զուրկ ցանցառության տարրերը: »: Գարեգին Նժդեհ

« Քո մեջ մի գանձարկղ կա անբավ ու անհաշիվ հարստությամբ, բայց դու չես օգտվում նրանից, որովհետև քեզ պակասում է այդ արկղի ոսկե բանալին` ինքնաճանաչությունը »: Գարեգին Նժդեհ

« Գիտակից ստրուկի և հանցագործի մեջ չկա տարբերություն » : Գարեգին Նժդեհ

« Թշնամուն մի հանցանք ներել ` նշանակում է նորե՛րն արտոնել »: Գարեգին Նժդեհ.

« Մի ժողովուրդ, որի որդիները հավասար չեն օրենքի եւ մահվան առջև` հաղթական հայրենիք չի ունենա »: Գարեգին Նժդեհ

« ՉԿԱՆ ԱՆՏԱԿԱՆՔ ԱԶԳԵՐ, ԲԱՅՑ ՀԱՅ ՏԱԿԱՆՔԸ ԿՄՆԱ ԱՆՄՐՑԵԼԻ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

« ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ԶԻՆԱԿԻՑ Է ՈՒ ԵՂԲԱՅՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

« ՄԻՆՉԵՒ ՈՐ ՉԿԱՐՈՂԱՆԱՆՔ ՆԵՐՔԻՆ ԹՇՆԱՄԻՆ ՍՊԱՆԵԼ, ԱՆԿԱՐԵԼԻ Է, ՈՐ ԱՐՏԱՔԻՆ ԹՇՆԱՄՈՒՑ ԱԶԱՏՎԵԼ ԿԱՐՈՂԱՆԱՆՔ » : ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

« Կընկնեն, կպարտվեն, կմեռնեն ժողովուրդները, երբ կթունավորվեն անասնացող նյութապաշտությամբ, երբ նրանց մեծամասնությունը իր Աստվածը կդարձնի անձնական կաշին, երբ կժխտի այլասիրական ամեն տեսակի պարտականություն և վախով ու անվստահությամբ կնայի իր ապագային » :ԳԱՐԵԳԻՆ ՆԺԴԵՀ

« Ունեինք աչք… ու չուզեցինք տեսնել։ Երբ տեսանք.., չուզեցինք հավատալ… Մորթվում էինք, բայց չեինք ուզում սովորել ողջ մնալու ճամփան »: Շահան Նաթալի

« Սուտ է այն լուսավորունը, որ պիտի լինի օտարի լեզվով։ Այդպիսի դիպվածում դուք ձեր զավակները օտարացնում եք ձեզանից։ Նրաեց զավակները անունով միայն կլինիև հայ, իսկ հաջորդ սերունդները ավելորդ կհամարեն այդ անունը կրելյուր Յուրանց վրա։ Ուրեմն խելամիտ եղեք, թող ձեր դպրոցներում հնչի մայրենի լեզուն »: ՄԻՔԱՅԵԼ Նալբանդյան

« Մեր քարոզած ճշմարտութիւնը գուցէ թէ կտրատում է ազգի սիրտը, բայց այդ սուրը միակ հնարն է փտած ու ճարակած խոցը առողջ մասերից բաժանելու եւ հեռացնելու համար »: Միքայել Նալբանդեան

« Հպատակ » ազգը օտար պետության մեջ նոյնիսկ ամենից աւելի ազատամիտ ու լայնախոհ պետութեան մեջ անխուսափելիօրէն մնալու է զրկուած սնունդից »: Հովհաննես Քաջազունի

« Ազգերը անմահական չեն, Եթե մի ազգ մեռնի, պատճառը իր իսկ ներսից է »: Հովհաննես Քազազնունի:

(Ընդհակառակը, պետք է սովորել երբեք և ոչ մի բանի դեմ չտրտնջալ, այլ դրա փոխարեն աշխատել նեղության պատճառը մեջտեղից հեռացնել: Ծույլ ու անզոր մարդը ճանճի շիթելու դեմ էլ է տրտնջում, փոխանակ լռությամբ ձեռքը բարձրացնելու և նրան քշելու:

Մի ժողովուրդ, որ մոտ հազար տարի ապրել է ստրկական կյանքով, չի կարող ծնել այնպիսի որդիք, որոնք ազատ մտածելու հետ միասին՝ կարողանային նաև ազատ գործել:

Ազատամտության գլխավոր հատկանիշն այն է, որ, նախ՝ ներողամիտ աչքով նայես ընկերոջդ թերության ու սխալանքների վրա, երկրորդ՝ ցանկանաս, որ նա ևս վայելե այն բարիքները, ինչ-որ դու վայելում ես կամ կցանկանայիր վայելել, և երրորդ՝ որ նրան էլ իրավունք տաս խոսելու կամ գործելու այնպես, ինչպես որ դու ես խոսում կամ գործում: Բայց ձեզանից քանիսի մեջ կարելի է գտնել այսօրինակ ազատամտություն : Թուրքը մի առած ունի, որ ասում է՝ «կաթի հետ մտածը՝ հոգու հետ դուրս կգա»: Այս ճշմարտության մենք հանդիպում ենք ամեն քայլափոխում, թե ինչպես՝ բացատրեմ: Մեր խոսքն ու գործը, առհասարակ, չեն հարմարում իրար: Խոսքն առաքինական է, գործը՝ մոլեկան: Ներբող ենք կարդում ազատամտության և արդարության համար, բայց առանց խղճահարվելու բռնանում մեր մրցակցի վրա և կամ ընկերի իրավունքը հափշտակում: Դրվատում ենք գութն ու բարեգործությունը և, սակայն, առանց ամաչելու, հանում մեր եղբոր վերջին շապիկը, առարկելով թե՝ դա մեզ է պատկանում: Ինչո՞ւ է այս այսպես նրա համար, որ « կաթի հետ » միասին ստրկության, բռնության և անարդարության շատ սաղմեր են մտել մեր արյան մեջ, և նրանք միայն մեր « հոգու հետ պիտի դուրս գան »: Մուրացան

«.Մի աշխատիր արդարանալ: Դրանով միայն ծանրացնում ես հանցանքդ »:

Մուրացան

«. Հիմի է՞լ լռենք, մարդիկ ի՞նչ կասեն,

Երբ մեր տեղ քարինք, ապառժք խոսեն,

Չե՞ն ասիլ, որ Հայք արժանի էին

Այդ ըստրկական անարգ վիճակին:

Մեր սուրբ քաջ նախնյաց գործերը լավ գիտենք,

Մինչև ե՞րբ լռենք »: Ռաֆաել Պատկանյան

«. Մէկին հազար ձի և ջորի,

Մէկին ոչ ուլ մի, ոչ մաքի.

Մէկին հազար դեկան ոսկի,

Մէկին ոչ փող մի պըղնձի.»: Ֆրիկը

«. Ի՞նչ է պատիվը, հարգանքը մարդկանց,- լոկ ոսկուց- վախից հարգ են մատուցում,

Իսկ երբ սայթաքես, մուճակիդ փոշին մեծ մարդ է դառնում և քեզ հարվածում »:

Ի՞նչ է օրենքը, — մարդկանցից օրհնած, բիրտ ուժեղների այդ սուրը դաժան,

Անզորի գլխին կախված հավիտյան, խեղճին խողխողող, հզորին պաշտպան »: Ավետիք Իսահակյան

«.Դուք, որ հեգնեցիք ուժն ստեղծագործ՝

Ձեր նյութի հանդեպ կգա ոգու սով.

Եվ մուրացկի պես փշրանքի համար

Ծարավ ու նոթի կանցնեք ծովից  ծով։»: Ավետիք Իսահակյան 1903թ.

Թշնամի մի փնտրեք ներսում. Սերժ Սարգսյանի 7 խորհուրդները

2016-11-26

«Ի՞նչ կա զարմանալու, գազավիկներն են, գազ են տալիս, գազ ». Սեյրան Սարոյան Նոյեմբեր 26 2016

fb_img_1485084230923