ԼԻՆՉԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆ, ԹԵ՞ ԴԱՏԱՎՃԻՌ

Заметка Posted on

« Ազգը բարոյալքելու երկու ուղի կա, պատժել անմեղներին և չպատժել մեղավորներին »: Ֆրիդրիխ Էնգելս

Այն ինչ կատարվում է հիմա` տեսնում ենք բոլորս. Նիկոլ Փաշինյանի դավաճանությունների շարքը, թամաշա անող ԱԺ պատգամավորների ու փնթի զոմբիների հոտը։ 90-ականներին Հայաստանը նույն վիճակում էր: Շատերը կարծում եմ կհիշեն այն ցուրտ ու մութ տարիները, որի խավարի մեջ քողարկում էին դավաճանությունները ու դավաճաններին։ Հոկտեմբերի 27-ը պետք է, որ լույս սփռեր այդ ամենի վրա, սակայն ոչինչ չեղավ, ընդհակառակը կոծկվեցին ու քողարկվեցին իշխանությունների ու իշխանավորների հանցանքները։ Հիմա շատերս ներկա ենք լինում մի երևույթի, որը առկա էր 90-ականներին։ Ինչպես տեսնում ենք` բոլորը, անկախ սեռից ու տարիքից երազում է տեսնել Նիկոլ Փաշինյանի մահը, նույնիսկ փափագում ու երազում են նրա դաժան մահը ուղիղ եթերով կամ հրապարակային, ողջ ազգերի ու ժողովուրդների աչքի առաջ։ Այդպես երազում էին հայերը 90-ականներին, երազում էին տեսնել Լևոն Տեր-Պետրոսյանի, Վազգեն Սարգսյանի ու Վանոյի դաժան դատավճիռը, չնայած բոլորից շատ ցանկանում էին տեսնել Վազգեն Սարգսյանի մահը: Նրան իր կենդանության տարիներին անվանում էին ոջլոտ դավաճան։ Իսկապես, փրջոտ ոջլոտը դարձել էր համազգային ոչ միայն հակակրանքի ու զզվանքի մարմնավորում, այլև դավաճանության խորհրդանիշ, ինչպես հիմա Նիկոլ Փաշինյանը։ Տեղին է հիշել ոջլոտի շիզոֆրենիայի ու մոլագարության մասին, նրա բանակ չծառայելու մասին, նրա ստերի ու կեղծիքների, նրա արդարացումների ու դաժան, արյունարբու հակումների մասին, այն ամենը ինչ առկա է այս՝ շիզոֆրենիկ մոլագարի մոտ։ Հայ ժողովուրդը 90-ականներին ոչ միայն երազում էր իշխանական եռյակի հաշվեհարդարը, այլև ԱԺ դահլիճում բազմած թալանչի պատգամավորների` անկախ սեռից ու կուսակցական պատկանելությունից։ Ինչպես ասում են, այդ ժամանակ նույնիս պատգամավոր Լյուդմիլա Հարությունյանը ԱԺ ամբիոնից հայտարարել էր․ «Երբ պատերազմը ավարտվի ու տղաները սարերից կիջնեն, ու այն ժամանակ այդ պատգամավորներից ու իշխանավորներից են պահանջելու երկրի թալանի պատասխանը»: Չնայած դա շարժառիթ չէր, որպեսզի ՀՀՇ-ն, հանձինս Վազգեն Սարգսյանի, մինչև պատերազմի ավարտը ոչնչացնի գաղափարական մարտիկներին, հայրենասեր ու մարտական փորձ ունեցող հրամանատարներին։ Այդ հայրենասեր տղաների ոչնչացման ծրագիրը վաղուց էր նախագծվել 1988 թվականին Սովետական ՊԱԿ-ի կաբինետներում։ Արցախյան շարժումը վիժեցնելու համար պետք է ֆիզիկապես ոչնչացվեին առաջամարտիկները և այդ պատճառով էլ Վազգեն Սարգսյանին ընտրեցին որպես գործակալ։ Այդպիսով ՀՀ իշխանությունները ազատվեցին իրենց համար վտանգ հանդիսացող հայորդիներից։

ՀՀՇ իշխանությունները դարձել էին հայ ժողովրդի թշնամին, բառիս բուն իմաստով նրանց բոլորի ձեռքերը թաթախված էին արյան մեջ` տաքսու վարորդից սկսած, վերջացրած կոշկակարներով ու տնային տնտեսուհիներով, անգամ սփյուռքում ապաստանած մեր հազարավոր հայրենակիցներ, որոնք փախել էին Հայաստանի իշխանությունների հալածանքից ու ահաբեկությունից։ Բոլորը երազում էին տեսնել նրանց հաշվեհարդարը: Ճիշտ է հաշվեհարդարը եղավ, ուշ, սակայն տեղին՝ հոկտեմբերի 27-ին։ Հոկտեմբերի 27-ին մի խումբ մարդիկ իրականացրեցին ժողովրդի երազանքը` ԱԺ նիստի ժամանակ հեռուստատեսային կինոխցիկների առջև՝ ուղիղ եթերի ընթացքում ջարդեցին գլխավոր ազգադավի գլուխը։ Ցավոք սրտի ժողովուրդը չհասկացավ Հոկտեմբերի 27-ի խորհուրդը, չհասկացավ վրեժինպատակը, ցասումը, անպատժելիության ավարտը, չարի վերջը, վերջիվերջո` բարոյականության հաղթանակը, չհասկացավ այդ տղաների անձնազոհությունը, համարձակությունը ու նվիրվածությունը։ Նախ այն, որ Կարեն Սերոփիչ Դեմերճյանի ու մնացած պատգամավորների սպանությունը պատահական էր ստացվել, քանի որ Նաիրի Հունանյանի խմբի նպատակը միայն փրջոտ ոջլոտն էր, ինչպես նշել էր Հունանյանը։ Մնացած զոհերը եղել են պահի թելադրանքով, սակայն այնպես չէր, որ նրանք սուրբ էին կամ անմեղ` նրանք եղել են ՀՀՇ ոհմակի թալանչիներից։ Իսկ Կարեն Սերոբիչի հանցանքների մասին կարդացեք Սպիտակի երկրաշարժի զոհերին վերաբերող նյութերում։ Իսկ ինչու՞ Նաիրի Հունանյանը որոշեց հենց Ազգային Ժողովի դահլիճում կատարել ժողովրդի կողմից վաղուց կայացրած դատավճիռը. Որովհետև այդպիսով թալանչի պատգամավորներին ի ցույց կդներ դավաճանի մահը, երկրորդ, որ ուղիղ եթերով հեռարձակվում էր նիստը ու հանդիսատեսին ու աշխարհին հետաքրքիր կլիներ այդ երևույթը, ինչպես ասում են «մեկ կրակոցով երկու նապաստակ»: Շատերը տեղյակ չեն, որ մինչ հոկտեմբերի 27-ը հենց այդ փոջոտ ոջլոտի վրա եղել է ևս երեք մահափորձ, որը պատահականությամբ անհաջողությամբ է պսակվել։ Կարծում եմ դաշնակցականները դրա մասին լավ տեղյակ են, քանի որ իրենք էին նախաձեռնել դրանցից մեկը, սակայն ինչպես ասում են` դաշնակները միշտ չոր են դուրս գալիս ջրից: Այստեղ պետք է հիշեցնել, որ Նաիրի Հունանյանին հենց դաշնակներն էին տվել ինքնաձիգները, նաև խոստանալով, որ իրենք Վազգենին գնդակահարելուց հետո նախաձեռնությունը կվերցնեն իրենց ձեռքը, սակայն ինչպես գիտեք` դաշնակցականները դա չարեցին։ Հոկտեմբերի 27-ի տեսագրություններում երևում է Նաիրի Հունանյանի անելանելի վիճակը, երբ դաշնակցականները իրեն դավաճանեցին։ Հունանյանը, պահից ելնելով, ստիպված պահանջում Ռոբերտ Քոչարյանի հետ առանձնազրույց, առանձնազրույցը լինում է, որի ընթացքում Հունանյանը համաձայնում է զենքը ցած դնել, նա պահանջում է, որպեսզի լինի Հոկտեմբերի 27-ի բաց ու թափանցիկ դատավարություն, պահանջում է, որ իրեն հեռուստատեսային ուղիղ եթեր տրամադրվի, ու իր խմբի անդամների նկատմամբ խոշտանգումներ չլինեն։ Ռոբերտ Քոչարյանը համաձայնվում է Հունանյանի բոլոր պահանջներին, բացի ուղիղ եթեր տրամադրելուց: Հունանյանի խումբը, հավատալով Քոչարյանի խոսքին, զենքը վայր են դնում։ Չնայած ասեմ, որ Նաիրի Հունանյանը իր ծրագիրը կարող էր իրականացնել անաղմուկ ու անվտանգ պայմաններում, դիմակով, առանց վկաների ներկայությամբ` Արարատի իրենց տանը, իր անկողնու մեջ, բայց այդպես ոջլոտին գնդակահարելը չէր լինի հաշվերարդար, ինչպես երազում էր ժողովուրդը: Դրա համար պետք էր հենց ժողովրդի աչքի առջև իրականացնել այդ հաշվեհարդարը։ Շատերը տեղյակ չէին, թե Վազգեն Սարգսյանը ինչպիսի ոճիրների ու դավաճանությունների հեղինակ է: Բավական է միայն Սովետաշենի գնդի հարյուրավոր նորակոչիկ զինվորների սպանդը 1992-ին Լաչինի միջանցքում, որոնք անգամ երդմնակալությունը չէին անցել, զենքից ու զինամթերքից անգամ պատկերացում չունեին: Նույնը եղավ Կիրովականի գնդի նորակոչիկների հետ, Արծվաշենում նորից զոհեր ու անհայտ կորածներ, Արաբոյի ջոկատի տղաների սպանդը Մարտակերտի շրջանում, Շահումյանի ու Արծվաշենի դավաճանությունը, մի շարք հրամանատարների դավադիր սպանությունը, ներառյալ երկրի թալանը, մտերիմներին պաշտոներ ու գեներալական կոչումներ շռայլելը։ Վազգենի ոճիրների ցանկը կարող եք տեսնել «Ազգադավը » գրքում, դրանք անթիվ են։ Ինչպես տեսանք Նաիրի Հունանյանը Հոկտեմբերի 27-ին առանց դիմակի էր, բաց դեմքով, համոզված ու հաստատուն: Վստահ էր, որ ժողովրդի երազանքը իրեն պարտավորեցրել էր գնալ այդ քայլին։ Նա համոզված էր, որ ժողովուրդը կգնահատի իր արածը, կգնահատի ազգադավի ու դավաճանի մահը, սակայն ինչպես տեսանք` եղավ հակառակը։ Իշիանությունները ժողովրդին հերթական անգամ մատուցեցին կեղծիքը։ ՆաիրիՀունանյանին խոստացած բաց ու թափանցիկ դատավարությունը այդպես էլ չտեսանք` Քոչարյանը խաբեց նրան, օգտագործելով իրեն համար ձեռնտու պայմանները։ Նաիրին ակնկալում էր, որ դատարանում հնարավորություն կունենա արտասանել Սողոմոն Թեհլերյանի այն խոսքերը․ «Այո ես մարդ եմ սպանել, սակայն մարդասպան չեմ․․․»: Նաիրին չգիտեր, որ Հայաստանի դատարանը Բեռլինի դատարան չէ, չգիտեր որ հայերն էլ գերմանացի չեն։ Ռոբերտ Քոչարյանը Նաիրի Հունանյանի հետ առանձնազրույցում խոստացել էր, որ խոշտանգումներ չեն լինելու նրանց հանդեպ. այդ խոստումն էլ չպահպանեց։ Նորանշանակ վարչապետ Արամ Զավենի Սարգսյանի, իր եղբոր՝ Արմեն Սարգսյանի, Մանվելի ու Սարոյանի այցելությունները ԱԱԾ կառափնարան չէին ավարտվում միայն խոշտանգումներով, անգամ Հունանյանների ընտանիքի անդամներին գնդակահարեցին ու ոչնչացրեցին։ Չեմ թվարկի այդ ամենի մասին. ինձ մոտ են «Հոկտեմբերի 27»-ի գործով ցմահ ազատազրկման դատապարտված Էդուարդ Գրիգորյանի նամակները, որոնք ինքն էր բանտից էլեկտրոնային փոստով ուղարկել ինձ։ Անմարդկային խոշտանգումները չեն դադարել երբեք, անգամ տասնամյակներ անց։ Էդուարդ Գրիգորյանը նույնպես սպանվեց բանտում 2017 թվականի նոյեմբերի 3-ին` այդ նամակնագրությունից ամիսներ անց։ Հոկտեմբերի 27-ի դատավարությունը մասնատեցին, աղավաղեցին, խճճեցին ու բեմադրեցին, գլխիվայր ներկայացրեցին հանրությանը։ Բեմադրող ռեժիսորը, ինչպես միշտ, Վազգենի մտերիմ Գագիկ Ջհանգիրյանն էր, նրա հանցանքների մասին կարիք չկա գրելու, քանի որ շատերը դեռ հիշում են։ Շատերը լավ գիտեին հոկտեմբերի 27-ի պատճառահետևանքային շարժառիթը, սակայն քողարկեցին ու դատավարությունը սարքեցին ներկայացում ինչպես իրենց հարկավոր էր, ոճրագործ Վազգենին սարքեցին հերոս սպարապետ, իսկ Նաիրի Հունանյանին` ոճրագործ, թուրք ու թշնամի։ Ժողովուրդը կերավ իշխանությունների պատրաստած խայծը, կերավ ու լռեց թամաշավորի պես։ Անարդարությունը շարունակվեց նոր երանգով, Վազգենի ոհմակը շարունակեց նույն ոճով թալանել երկիրը, նույն ոճով խոշտանգեց ժողովրդին, նույն ձևով հալածեց պատերազմի արհավիրքներով անցած հայորդիներին։ Արդյունքը հիմա վայելում ենք։ Ամեն ինչ քողարկեցին, Լևոն Տեր Պետրոսյանին պատվավոր թոշակ` չհաշված երկրի թալանվածհարստությունը, Վանոյին էլ աննկատ հեռացրեցին իր թալանած միլիոններով, իսկ Վազգենն էլ արժանացավ հետմահու ազգային հերոսի կոչումին ու փառքին, իսկ Նաիրի Հունանյանը դարձավ ոճրագործ։ Մի քանի սերունդ դաստիարակվեց պատանի երկրապահի ոճով` Աշոտյաններ, Շարմազանովներ, Կոստանյաններ ու Կարեն Գրիգորյաններ, կացինի դեմքով անդուր անտաշներ, որոնք միայն լափում են ու բազմանում, ոչ մի հիշողություն անցյալից։ Նաիրի Հունանյանը մի մեծ ոսկոր էր ՀՀ իշխանությունների կոկորդին, որովհետև բաց ու թափանցիկ դատավարության ժամանակ ի հայտ էր գալու այն կարմիր եզրաշերտով թղթապանակը, որտեղ հատ առ հատ ներկայացված էին Վազգեն Սարգսյանի ոճիրների ցանկը։ Հայաստանի պետական անվտանգության կոմիտեի նախկին ղեկավար, գեներալ- լեյտենանտ Մարիուս Յուզբաշյանի կողմից այդ ցուցակը կազմվել էր ու թղթապանակը պահ տրվել լրագրող՝ Տիգրան Նաղդալյանին. նա լավ գիտեր, որ իրեն փորձելու են լռեցնել։ Մարիուս Յուզբաշյանը շատ լավ տեղեկացված էր ոչ միայն Վազգենի մասին այլ ողջ «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամների մասին, գիտեր նրանց մութ ու արյունոտ պատմությունները և կարող էր դրանք հրապարակայնացնել: Սակայն 1993 թվականի հուլիսի 21-ին Մարիուս Յուզբաշյանին գնդակահարեցին Կոմիտասի անվան այգում Մակարով տեսակի ատրճանակից: Կրակոցի հեղինակը ինքը՝ Մովսես Գեղանգուլյանն էր, ով Վազգեն Սարգսյանի վարորդն էր ու թիկնապահը։ Այդ սպանությունը չբացահայտվեց ու փակվեց անգամ հիշողությունները այդ մասին։ Կարմիր եզրաշերտով Յուզբաշյանի թղթապանակը փնտրում էին շատերը, իշխանական հրեշները առավել ևս:

Այդ թղթապանակի մասին հայտնի դարձավ միայն ՀոկտեմբերԻ 27-ից ամիսներ անց, երբ Նաիրի Հունանյանը որոշեց պատժել Վազգենին, իր ձեռքի տակ ունենալով նրա հանցանքների ապացույցները ու ցուցակները։ Սակայն Նաիրին չկարողացավ արդարացնել Հոկտեմբերի 27-ին իր գործած հաշվեհարդարը, չկարողացավ հասարակությանը ներկայացնել պատճառահետևանքային շարժառիթը, որը պետք է աներ լրագրող Տիգրան Նաղդալյանը դատավարության ժամանակ ով Վազգեն Սարգսյանի եղբայր՝ Արմեն Սարգսյանի հովանավորությամբ գնդակահարվեց իր շքամուտքում։ Գնդակահարողը հենց այն նույն Վազգենի քիլերներն էին, որոնք գնդակահարել էին Մոնթե Մելքոնյանին։ Այն կարմիր եզրաշերտով թղթապանակը այդպես էլ չհասավ հասցեատիրոջը՝ ժողովրդին, Տիգրան Նաղդալյանն էլ չկարողացավ բարձրաձայնել Վազգենի գործած ոճիրների ու դավաճանությունների մասին։ Հոկտեմբերի 27-ի պատմությունը ինչպես տեսանք գլխիվայր ներկայացրեցին հանրությանը: Մինչև հիմա շատերը չիմանալով Վազգեն Սարգսյանի դավաճանության ու հանցանքների մասին, իմանալով իր հանցախմբի անդամների ու գեներալների հանցանքները` երբեք հարց չտվեցին իրենց, թե ինչպես եղել, որ Վազգենը ամեն անգամ այդ արյունարբու գեներալների հետ խրախճանքների սեղանների գլխավոր հերոսն էր, նրանց էր գովերգում ու հերոսացնում։ Այդ ինչպես է, որ հայրենիքին ծառայած ազնիվ տղաներից ոչ մեկ ոչ պաշտոն ունեցավ, ոչ էլ ապրուստի համար արժանավայել կյանք։ Նիկոլ Փաշինյանը առհասարակ շատ նման է Վազգեն Սարգսյանին, սակայն չեմ կարծում թե նա կարժանանա նույն ճակատագրին, կամ նույն պատժին: Նույն սցենարով ավարտ չի ունենա, որովհետև Հոկտեմբերի 27-ը ցույց տվեց, որ վրիժառուները ու անձնազոհությունը սուտ կատեգորիա է մեզ՝ հայերիս մոտ, որ թամաշավոր ժողովրդի հեչ տանձին չի, թե իրենց տառապանքները թեթևացնելու համար ինչպիսի զոհաբերությունն է գնահատվում։ Ինչպիսի որակումների արժանացավ Նաիրի Հունանյանը․․․ Չէ մենք՝ հայերս երբեք գնահատել չգիտենք․․․ « Սասնա ծռերի » ժամանակ ինչ որակումներ եղան Պավել Մանուկյանի ու Արայիկ Խանդոյանի հասցեին, փոխարենը հերոսացվեցին ոստիկանության թալանչի ենիչերիները։ Հավատացնում եմ, Նիկոլ Փաշինյանը կմնա անպատիժ, ինչպես եղավ Լևոնի, Քոչարյանի, Սերժի ու Վանոյի տարբերակում` պատժվեց միայն ժողովուրդը, անապահով խավը, ընչազուրկները, տարագիրները, պատժվեց արդարությունն ու ազնվությունը։ Նաիրի Հունանյանը այդպես էլ չկարողացավ ասել․ « Ես մարդ եմ սպանել, բայց մարդասպան չեմ »։ Հայերենում մի բառ կա «Կշռադատել », կարծում եմ շատ կարևոր իմաստ ունի այս բառը, ուղղակի հասկանալ է հարկավոր։ Ինչպես նկատեցիք այս բառի արմատը Կշռել ու դատել բառերն են, եկեք օրինակի համար կշռենք ու դատենք Նաիրի Հունանյանի ու Վազգեն Սարգսյանի հանցանքները ու պարզենք, թե նրանցից ո՞ր մեկն էր ոճրագործը, և ո՞վ էր արժանի ու համարժեք պատիժ ստացողը։ Նաիրիի խմբի գործողության արդյունքում պաշտոնական տվյալներով սպանվել են 6 պետական գործիչ ու ԱԺ պատգամավորներ, 8 մարդ վիրավորվել է, իսկ 91-ը՝ գերեվարվել։ Հիմա անցնենք Վազգեն Սարգսյանին, սկսենք Սովետաշենի գնդի նորակոչիկ զինվորներից Լաչինի միջանցքում կորուստները եղել են 60 ից ավելի զոհ, հարյուրից ավելի վիրավորներ, թվերը կլորացված են։ Արծվաշենում Կիրովականի գունդը 30 ից ավելի անհայտ կորած ու սպանված զինվոր, 60 ից ավելի վիրավոր ու հաշմանդամ։ Արծվաշենի գյուղի ողջ բնակչությունը 4․500 տարագիր փախստական։ Լեռնային Արցախի Շահումյանի շրջանում կորուստները գերազանցում էր Արծվաշենին, այստեղ շուրջ շուրջ 20.000 փախստական 1000 ից ավելի անհայտ կորածներ ու սպանվածներ, ներառյալ ինքնապաշտպանական ջոկատները։ Մարտակերտի հյուսիսային մասում նույնպես ահռելի կորուստներ, տարածքային ու մարդկային կորուստներ բավական է միայն « Արաբո » ջոկատի 79 մարտիկների կորուստը։ Ներառենք Արցախյան պատերազմի լեգենդներին՝ Մոնթե Մելքոնյանին, Սամվել Շահմուրադյանին, Գերազնիկ Միքայելյանին ու Վիտյա Այվազյանի սպանությունները։ Սա դեռ Վազգեն Սարգսյանի գործած հանցանքների մի փոքր մասն է, սակայն կարծում եմ, որ բավական է ոճրագործի պատվավոր տիտղոսը փոխանցվի նրան։ Այդպես ինքներդ դատեք թե ոճրագործը ով էր, ու ով ստացավ արժանի ու համարժեք պատիժ։

Գեհենի Առաքել 31․01․2021

Добавить комментарий

Заполните поля или щелкните по значку, чтобы оставить свой комментарий:

Логотип WordPress.com

Для комментария используется ваша учётная запись WordPress.com. Выход /  Изменить )

Google photo

Для комментария используется ваша учётная запись Google. Выход /  Изменить )

Фотография Twitter

Для комментария используется ваша учётная запись Twitter. Выход /  Изменить )

Фотография Facebook

Для комментария используется ваша учётная запись Facebook. Выход /  Изменить )

Connecting to %s