ՋՀՈՒԴԱՑԱՎ

araqel taz  ara

« когда армян родилася еврей заплакал »

« когда армян родилася еврей заплакал » .Չգիտեմ, թե այս հիմարության հեղինակը ով է սակայն, արդեն քանի դար է շրջանառվում է այս միտքը: Ձեռագրից կարելի է հասկանալ, որ մի տխմար հոգևորական է եղել, որը առհասարակ ոչինչ չի կարդացել կամ սովորել, այդպիսի կղերական ապուշներ շատ հիմարություններ են դուրս տվել, որոնք հետագայում դարձել են չարիք մեր ժողովրդի գլխին, ինչպես ասում են, « Մի հիմար քարը գցեց ջրհորը, հարյուր խելոք չկարողացան հանել »: Եթե հիշում եք ես գրել էի մեռելների ետևից խոսալու մասին, դա նույնպես այդ կղերական խավարամոլների արտահայտությունն է: ( Տեսեք « Տիգրան Մեծ » գրքում: ) Այս վերջերս շատ եմ լսում ջհուդների մասին, մանավանդ որ ամեն անգամ մեկնաբանությունների տակ գրում են ջհուդները այս արեցին ջհուդները այն արեցին, ջհուդները կազմակերպեցին ցեղասպանությունը, յուրացրեցին հայերի միլիոնները ջհուդները ու ջհուդները, ամեն ինչում մեղավոր են նրանք : Հիմա շատերը կասեն թե Առաքելը նույնպես ջհուդ է որովհետև այսպիսի բաներ է գրել, չհաշված որ ինձ անվանել են ադրբեջանի գործակալ ու լրտես, հիմա էլ այս մտահոգությունից հետո չի բացառվում որպեսզի ինձ անվանեն Իսրաելի գործակալ կամ էլ ավելի վատ: Չնայած մանվել գրիգորյանը` է՛ն Կռազի շոֆեռը ինձ համարում է թուրք, քանի որ իրենից աչոտ ուզողներից մեկը ես եմ: Ինչևիցե ջհուդացավով տառապող մարդիկ երևի իրենց կյանքների մեջ ջհուդ չեն տեսել, միայն լսել են, հրեաները շատ հետաքրքիր ժողովուրդ են, մեզանից շատ են տարբերվում, դրա մասին հետո կխոսեմ: Այն մարդիկ որոնք դարձել են ջհուդացավով տառապողներ շատ խղճալի վիճակում են հայտնվել, փոխարենը կարդան և ծանոթանան հրեանների հետ նրանց քննադատում են առանց ճանաչել, քննադատելը բացի մեղադրում են մեծ ու վտանգավոր հանցանքների մեջ: Հիշեցնեմ, որ ես դատավոր չեմ այլ բժիշկ, ու ամեն ինչ դիտում եմ այլ աչքերով, դատելու փոխարեն հարկավոր է պարզել ինչու՞ և ինչի՞ համար: Սովորաբար բժիշկը մինչև հիվանդին բուժելը զննում է նրան, որպեսզի պարզի, թե ինչպես կարելի է նրան բուժել, այդպես էլ ես քննելով կարողացա ախտորոշել այն ինչ ներկայացնում եմ: Ցեղասպանության մեջ մեղադրելով ջհուդներին մենք ինքներս խուսափում ենք պատասխանատվությունից ու մեղավորների թողնելով ստվերում:

Հետաքրքիր մի հոդված գրել էր իմ բարեկամներից մեկը, « Հայոց ցեղասպանության վեց պատճառները » նյութում: Հարցը տեղափոխելով մեկ այլ հարթութունից դեպի մյուսը: Լավ, օրինակ ասենք, թե ջհուդներն են կազմակերպել ցեղասպանությունը, բա մենք ու՞ր էինք, ինչու՞ չկարողացանք դիմակայել այդ ամենին, եթե հրեաներն են կարողացել ծրագրավորել իրենց անելիքը հարյուր տարի առաջ, մենք՝ հայերս անգամ ներկայացված փաստերին չհավատալով դարձել ենք զոհ: Այո զոհ, որովհետև մեր ավանդական կուսակցությունները փոխարենը կազմակերպեին ժողովրդի ինքնապաշտպանությունը, սատարել են դարավոր թշնամուն, սատարում էին թշնամուն, փորձեմ անուններ չտալ, որովհետև շատերը գիտեն այդ պատմությունները: Երիտթուրքերին աջակցելու փոխարեն կարող էին իրենց ժողովրդին քահանաների ու հոգևորականների միջոցով ինքնապաշտպանության հանել, եթե հիշում եք Խրիմյան Հայրիկը դրա մասին հիշեցրել էր: ( Երկաթե Շերեփի մասին )Ջհուդներին մեղադրելով մոռանում ենք, որ մեր կուսակցական առնետներն են մեղավորը, մոռանում ենք որ ստրկաբարո հոգևորականներն են մեղավորը, մոռանում ենք, որ դավաճան ու թալանչի իշխանավորներն են մեղավորը: Սակայն մենք մեր բոլոր մեղքը բարդում ենք ջհուդների ու թուրքերի վրա, երբ հայ գաղթականների հսկայական քարավանները լոռ ու խոնարհ քշվում էին Դեր-Զոր, ու այն էլ 7-10 ասկյարի ուղեկցությամբ, որոնք ընդամենը մահակներով էին զինված: Ու չգտնվեց մի պատվախնդիր մարդ, որը քարով այդ ասկյարների գլուխները ջարդեր։ Նախընտրում էին Եփրատում ինքնախեղդ լինել քան թե պատվով ու զենքով մեռնեին: Ինքնասպանությունը քրիստոնիայի համար չէ. սակայն մենք նախընտրեցինք ինքնասպանվել ու ինքնահրկիզվել: Ջհուդները կազմակերպում էին ցեղասպանությունը, երևի չէին պատկերացնում, որ այդպես քշվելու ենք անապատ, այդպես խոնարհ ու լուռ: Լավ, ջհուդը մեզ լավ չէր ճանաչում, մենք էլ գոնե մեզ լավ գիտենք… ( « Ցավ է, երբ օտարները մեզ չեն ճանաչում, ավելի մեծ ցավ է, երբ հայը չի ճանաչում ինքն իրեն »։ թուրքն ավելի դրական կարծիք ուներ և ունի հայ ցեղի մասին, քան մեր հայանուն ս տրկամիտները, Գարեգին Նժդեհ )

Ջհուդներին մեղադրել ամեն ինչում՝ մեր անհաջողություններն ու մեր դավաճաննությունները վերագրելով նրանց: Լավ, ցեղասպանությունից շատ դարեր առաջ, երևի այդ ջհուդներն էին, որոնք Պապ թագավորին հանձնեցին հռոմեացիների ձեռքը ու Հայաստանը զրկեցին ինքնիշխանությունից; (« Այն օրից, ընթերցող, երբ հայը վախենալ սկսեց մահից, այն օրից օտարը թագաւորեց Հայաստանում »: Գարեգին Նժդեհ )։ Երևի նորից ջհուդներն էին մեղավոր, որ հերթական կաթողիկոսը բյուզանդացիներին հանձնում էր Անի բերդաքաղաքի բանալիները, ու վերջ դնում Բագրատունյաց թագավորությանը, երևի այդ ջհուդ հոգևորականներն էին մեղավոր, որ միջնադարի ամենալուսավոր գաղափարներով օժտված դեմոկրատական շարժումները` Պավլիկյան ու Թոնդրակյան, արյան մեջ խեղդեցին՝ խարանելով ազվեսադրոշմ նրանց ճակատներին: Չմոռանանք այն փաստը, որ Քրիստոսի հայտնությունը հայ ժողովրդին եղավ արյան ու սրի միջոցով, լուսավորիչը ոչ թե լույս բերեց այլ խավար ու արյուն: Դրանք էլ ջհուդների սարքա՞ծն էր…. Այդ նույն ջհուդներն էին երևի մեղավոր, որ այրում էին Մովսես Խորենացու մարմինը ու նրա գրքերը: Նույն ջհուդներն էի՞ն հանձնում Էրզրումն ու Կարսը առանց կռվի, այդ նույն ջհուդների պատճառով էին երևի Անդրանիկն ու Նժդեհը հեռացել Հայրենիքից, չնայած որ ողջ կյանքը պայքարել էին հայրենիքի կայացման գործին: Մի՞թե այս օրինակները բավարար չեն, որպեսզի ձերբազատվենք Ջհուդացավով տառապելուց: Իսկ ջհուդների այդ միֆը նորից հայ հոգևորականների հերթական կեղծիքն էր, քանի որ նրանք խավարամոլությունը նաև տարածում էին ժողովրդի վրա, փոխարեն սեփական ուղեղով մտածել խավարամոլների գաղափարներով ենք ուղղորդվում: Ջհուդացավով տառապում են հայերի մեծ մասը, որոնք երևի իրենց կյանքում երբեք հրեա չեն տեսել, նույնիսկ շատերը չգիտեն, որ ջհուդն ու հրեան նույն ազգն են, սակայն, տարբեր անուններով: Ինչպես վերջերս « գեներալ » Մանվելը հայտարարեց, որ կյանքում հրեա չէր տեսել, ու Երուսաղեմ գնալուց հետո, նույնիսկ չհասկացավ հրեան կին է, թե՞ տղամարդ: Լավ, ինչքա՞ն կարելի է մեր մեղքը հրեաների գլխին ջարդենք, երևի նորից ջհուդն է մեղավոր, որ վատ ենք ապրում թշվառության ու հիվանդություններ մեջ: Դեռ այնքան պետք է ապրենք, որպեսզի կարողանանք հրեաների կեսի կեսին հասնել: Դեռ հարց է կարող ենք հասնել, թե՝ ոչ: Ինչքան լավ կլիներ, որ ջհուդի պես մտածեինք ու գործեինք… Եթե ադրբեջանը քո սահմանին կանգնած զինվորին է խփում դու էլ Նախիջևանին խփի, ի՞նչ է դժվար է, հրե՛ն քթներիդ տակ է, բավական է երկու ժամ, որպեսզի Նախիջևանը մաքրեք ազերիներից, հա’մ ադրբեջանից գաղթած մեր հայրենակիցներին բնակարանով կապահովվեք, հա’մ էլ Երևան -Ջուլֆա -Թավրիզ երկաթգիծը կաշխատի, չհաշված, որ Ստեփանակերտ ու Մարտակերտ գնացքով կհասնեք, ոչ թե այդ կածաններով: Պատերազմի ժամանակ ձեր ասած Ջհուդ Լևոնը չթողեց, որ Նախիջևանը ազատագրեին, թե չէ մի ժամից ամբողջը մերը կլիներ… Հա Լևոնը ու իր ոջլոտ փռչոտ շունը. Որին սպարապետ դարձրեցիք, չգիտեմ որ հերոսության համար, երևի այն, որ թիկունքից խփում էր հայրենիքի նվիրյալներին: Չեմ կարծում որ ջհուդի մատը այդ ոճրագործության մեջ խառն է: Ու այդ տխմար մոլագարի մասնակցությամբ ստորագրվեց Բիշքեկի խայտառակությունը, որն էլ սկիզբ դրեց հայ զինվորի սպանդին: Մենակ չասեք թե ջհուդները պարտադրեցին ստորագրել այդ խայտառակությունը, ( « ՊԱՏԵՐԱԶՄԸ ԱՎԱՐՏԵԼՈՒ ԱՄԵՆԱՐԱԳ ՄԻՋՈՑՆ ՊԱՐՏՎԵԼՆ Է »: Ջորջ Օրուել ) չասեք թե ջհուդի հրամանով ծախեցին Արծվաշենն ու Շահումյանը, ժողովրդին խաբելով շրջափակման ու բլոկադայի կեղծ առասպելով, մթի ու ցրտի մեջ խոշտանգելով եկող սերունդներին: Ջհուդը մեղք չուներ, որ ձեր տականքները թիկունքից սպանում էին Մոնթե Մելքոնյանին և Արթուր Մկրտչյանի պես լուսավոր մարդկանց: Շարունակեմ… Նախիջևանի թեման, եթե ջհուդը լիներ մեր փոխարեն, մեկ զինվորի կյանքի դիմաց ոչ միայն Նախիջևանը կգրավեին այլև Բաքուն, մինչդեռ մեր անտառաճանաչ գեներալները զինվորի հասանելիք սնունդն ու հագուստն են թալանում, չհաշված զենքն ու զինամթերքը: Դղյակներ ու հյուրանոցային համալիրներ են կառուցում Եվրոպաներում զինվորների արյան հաշվին, չհաշված իրենց կանանց գույնզգույն ծաղիկներն ու վարտիքները, էլ աղավնիների մասին էլ չխոսեմ: Ասացեք ջհուդը մեղավո՞ր է, որ կոմսոմոլի տիկին սարսափելիյին ( Հրանուշ հոպարին ) դարձրեցին համայն հայության նախարար, այդպես եմ ասում, որովհետև նա սահմաններ ու ժամանակ չի ճանաչում, աշխարհում ամեն ինչ փոխվում է, իսկ նա միշտ հաստատուն կանգնած է, մինչդեռ պիտի կախված լիներ ու ոչ միայն նա այլև շատերը: Մի մեծ տոնածառ ու վրան կախված օլիգարխներ իրենց թուլեքով հանդերձ: Ջհուդները այդպես են անում իրենց դավաճանների հետ, իսկ գիտե՞ք, թե հրեաները ինչու կաշառակեր դավաճաններ չունեն, ոչ էլ « քցողներ » ժողովրդի հացը ուտողներ, որովհետև քցողներին այնպես են քցում, որ յոթ պորտով հիշում են… Նրանց կախում են այն տոնածառից, որի մասին ասեցի, ու գիտե՞ք նրանք անգամ « քցող թռնողներ » էլ չունեն, որովհետև ուր էլ որ թռնեն, միևնուն է հայտնվում են դատարանի դահլիճում՝ փակ արկղի կամ պարկի մեջ: Իսկ դուք ասում եք ջհուդ:

Արդեն սովորել եք անընդհատ կրկնելով, թե ջհուդները հարուստ են իսկ մենք աղքատ, ջհուդները կերան մեր փողերը, թե իրենք միաբան են ու բռունցքված իսկ ո՞վ է մեզ խանգարում նրանց պես լինել: Ջհուդներին մեղադրելով մենք տկարանում ենք, որովհետև միայն վախկոտներն են պատճառներ փնտրում, քավության նոխազ ման գալիս: Ասացեք ջհուդնե՞րն են մեղավոր, որ Արթուր Բաղդասարյանը իր տղայի հարսանիքը Դուբայում է նշում, եթե մեր փոխարեն ջհուդը լիներ, ապա նա ոչ թե տղայի հարսանիքը դուբայում կաներ, այլ յոթն ու քառսունքը: Այնպես որ իմացեք, որ ջհուդին մեղադրելուց առաջ նայեք ձեր մեջ եղած տականքին: Խեղճ Գարեգին Նժդեհը մեռավ ասելով՝ « Մինչև որ չկարողանանք ներքին թշնամին սպանել, անկարելի է, որ արտաքին թշնամուց ազատվել կարողանանք. »:

Մարդը հո հենց այնպես չէր ասել, գիտեր չէ՞, թե թշնամին ո՞վ է, որտե՞ղ է, իսկ դուք 25 տարի է չեք կարողանում կողմնորոշվել, թե թշնամին որտեղ է կամ ով: Լավ, այսքան էլ տխմար ու ապուշ լինենք, որպեսզի չհասկանանք, որ զինադադարով հաղթանակ չի լինում, քանի դեռ սահմանին զինվոր է զոհվում հաղթանակ չի կարող լինել, քանի դեռ հաղթանակած ազատամարտիկը լքված ու սովահար ցրտից մեռնում է, հաղթանակի մասին խոսելը ապուշություն է: Ջհուդը երբեք, հասկանու՞մ եք, երբեք թույլ չէր տա իր զինվորին սպանեին այն էլ ծեծելով։ Հարսնաքարը շուտվանից ավերակ պիտի լիներ, իսկ տերերն էլ՝ կախված։ Մինչդեռ մենք լռում ենք, իսկ նրանք շարունակում են իրենց ոճիրները, Վահե Ավետյանին հաջորդեցին ազատամարտիկներ Հրաչ Մուրադյանի ու Վարդան Թումանյանի սպանությունները ( Ջունգլի զոհերից ), դրան կարելի էր գումարել 20 տարի ցմահ դատապարտված Արցախյան պատերազմի հերոս հետախույզ Սողոմոն Քոչարյանը: Այդ հերոսական մարդուն խոշտանգեցին շուրջ քսան տարի, ավելի ճիշտ մինչև մահվան հասցնելը: Ասացե՛ք, ջհուդը ի՞նչ կապ ուներ, կուրսանտ Հայկազ Բաղմանյանի դաժան սպանության մեջ, որը ոճրագործության եզակի օրինակ էր հայոց պատմության մեջ, ասացեք սա Ռամիլ Սաֆարովի ոճիրից պակաս ոճի՞ր էր։ Ի՞նչ է այստեղ նորից ջհուդներն ու ադրբեջանցիներն են, որը փորձում են կոծկել ու փակել այդ չտեսնված ոճիրը: Մի՞թե ձեր մեջի ներքին թշնամուն տեսնելը դժվար է, որ չեք կարողանում տեսնել… Երևի Հայաստանի կառավարությունում բուն գտած ջհուդներն են արգելում, որպեսզի արձակագիր ազատամարտիկ Լևոն Խեչոյանին հուղարկավորեն Կոմիտասի անվան զբոսայգու պանթեոնում, իսկ փոխարենը Կարեն Դեմիրճյանի ու Անդրանիկ Մարգարյանին են այնտեղ հուղարկավորել, որոնք ազգի թշնամուց` Մութալիբովից ոչնչով չեն տարբերվել: Իմիջայլոց ձեր պատմաբաններին ու լրագրողներին նայեք, ադրբեջանցիների կիսատ գործն են շարունակում, կեղծելով պատմությունը, չասեք թե ( Գագիկ Շամշյան, Պարոն Հակոբ Հակոբյան, Վարդան Դևրիկյան, Արտակ Ալեքսանյան և այլն ); Երևի ջհուդն է մեղավոր, որ անտառաճանաչ մանվելը եռասերունդ երկրապահ է կրթում, ո՞վ է տեսել, որ « Կռազի շոֆեռը » գեներալ դառնա, ու դրա հետ մեկտեղ էլ պատանիներ կրթի: Եթե հրեանեի մեջ այդպիսի փնթի լիներ, նրան շուտվանից ամորձատել էին, որպեսզի սերունդ չտա, ավելի ճիշտ, որպեսզի Քոքը կտրվի, իսկ մենք մեր մատաղ սերունդին ենք մատաղ անում, որպեսզի նրա պես բութ ու արյունախում դառնան, մի նայեք նրա շրջապատին, իր թիկնազորին բոլորը նույն « Կվալդի » մռութներով, նայեք նրա զավակներին ու թոռներին, անկուշտ ու դատարկագլուխ: Մի՞թե դրանց մեջ մարդկային ինչ-որ բան կա: Երևի Աստված մեզանից երես է թեքել, որովհետև արտաթորանքին սրբացրել ենք, իրենց ոճրագործ քավորի ու սանիկների մասին չասեմ:

Շատերը պնդում են թե Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ջհուդ է, իսկ դուք հարցրեք հրեաններին, արդյոք նրանք Լևոնին համարու՞մ են ջհուդ… Հրեաները թասիբով ժողովուրդ են, նրանք դավաճաններին երբեք չեն վստահում, գիտեն, որ այսօր քեզ են դավաճանելու, վաղն էլ իրենց: Դրա համար էլ նրանց մեջ Լևոններ չկան, իսկ մենք նրան թոշակ ենք տալիս, թիկնազոր, առանձնատուն, չհաշված անձեռնամխելիություն ու անպատիժ գործելու հնարավորություն, թալանվածի ու կողոպտածի մասին չասեմ… Հրեաները եթե մեր փոխարեն լինեին, նրան գլխիվայր կախել էին, որպես չարիքի խորհրդանիշ ու ազգովի կգաին ու կթքեին վրան, որպեսզի նրա ժառանգները անգամ հասկանաին, որ ժողովրդին թալանելը մեղք է: Ինչ ուզում եք ասեք, մենք ջհուդ չենք դառնա. որովհետև ինչպես ասում էր Թոխմախցի առնանդամը. « Մենք սովոր ենք, որ մեր գլխին մեկը լինի, սովոր ենք տեր ունենալ, սովոր ենք ուրիշի լծի տակ լինել »: ( Միևնույն մարդու մեջ չեն ապրում միաժամանակ ստրկամիտն ու ազատատենչը: Նա կամ մեկն է կամ մյուսը: Գարեգին Նժդեհ ) Իսկ հրեաները տիրակալներ չեն հանդուրժում, Իսրայելում ղեկավարը իր գլխի տերը չէ, քանի որ կա Մոսսատ, քանի որ կա պետություն ու ազգային շահ: Թալանեցիր, խաբեցիր կառափնարան ու ոչ միայն դու, այլև քո ժառանգները ու դրա համար Իսրայելում ժողովրդին չեն կարող խաբել. ո’չ նախագահը, ո’չ էլ որևէ պաշտոնյա, իրենց պետությունը պաշտպանված է, որովհետև կին թե տղամարդ զենքով են պաշտպանում պետությունը, իսկ մեզ մոտ անվտանգությունը ու ոստիկանությունը զենքով պաշտպանում է իշխանավորներին, որովհետև մեզ մոտ պետություն ասվածը լֆիկն ու սաշիկն են մանվելն ու մականունավոր պատգամավորները, երբ ժողովուրդը սոված է, իսկ իշխանավորները՝ կուշտ, դա ջհուդի խաղերը չեն, հրեաները իրար հարգել գիտեն, նրանք երբեք սովածի բերանից պատառ փաղցնող չեն, ինչպես մեր հրեշներն են անում: Գիտե՞ք չէ. թե ինչու գնացիք մտաք ռուսների լծի տակ, որովհետև այդ պատգամավորները, որ ունենք, ջհուդի ոտքի տակի կեղտը չարժեն, որովհետև դրանք ճիճու են, խավարամոլ ու խավարամիտ, իրենց թուլեքով ու ժառանգներով միասին: ( Անկախ Հայրենիքը անհրաժեշտ է հենց նրա համար, որ ձեզ` հոգով թզուկներիդ, դարձնի կատարյալ մարդ, պարտվողականության այն ցավագար ոգու, որի նյութած վատության պատճառով դարերով օտարի լուծն ու ամոթն է եղել մեր ժողովրդի բաժինը: Գարեգին Նժդեհ ) Չի նշանակում, որ հարուստ են ու փող ունեն, դա ոչինչ չի փոխում, որովհետև մի օր, երբ Ցողունապատվածի մտքով անցնի կազմակերպել « Գեյ պառադ » վստահ եմ, որ այդ պատգամավորները իրենց կանանց ու թուլեքին առաջները գցած միասնական ու միահամուռ հետույքները բաց ելնելու են շքերթի: Հին ժամանակներում որպես հպատակություն անցնում էին տիրակալի թրի տակով, իսկ հիմա անցնում են ցողունի տակով ու համբուրելով այն: Մենակ թե չասեք սրանք ջհուդական խաղեր են, ջհուդը ի՞նչ մեղք ունի, որ ձեր իշխանավորները համասեռամոլների համար նպաստաբեր պայմաններ են ստեղծում, գիտե՞ք չէ թե ինչու… Որովհետև Եվրոպայից փող են վերցնում, ավելի ճիշտ ծախում են մեր բարոյականությունը, այսօր մերն են ծախում, իսկ վաղն էլ իրենցը, այնպես որ, նրանց համար ծախելու բան լինի, մորն էլ, կնոջն էլ կհանեն վաճառքի… Իզուր չէր ծախեցին ընդդերքն ու ամեն ինչ, ինչը-որ գումար էր բերում: Իսկ եթե հրեանները լինեին մեր փոխարեն, ապա այդ ծախող պատգամավորներին շուտվանից հանել էին աճուրդի, հաստատ Մանվելի հետևին ձեռք տալու համար վճարողներ կլիներն մանավանդ, որ էժան լիներ…

Վստահ կարող եմ ասել, որ Արշալույսցիները այդ օրվա գալուն միշտ երազանքով են սպասում։ Արշալույսցիներն անգամ պարտք կանեին, մենակ թե այդ հնարավորությունը լիներ: Պետական գանձարանին ճեղքվածքները կփակեին:

Իսկ ամենամեծ անկուշտին գիտեք՞ք թե հրեաները ինչ կանեին… Փոքրիկ Ռոբերդիկին պատառ պատառ կանեին, կդնեին պապու դեմը ու կասեին. « Դե լափի՛, անկուշտ, լափի մինչև քաղցդ հագենա… » Իսկ հարսիկ Սիրուշոյին էլ կկանգնացնեին հասարակության առջև, որպեսզի պատասխան տար, թե քանի ընտանիքների դժբախտության արյան ու արցունքի հաշվին է նկարահանում իր տեսահոլովակներն, իսկ բրենդային խանութների ու էլիտար « Փարթիների » մասին էլ չխոսանք…

Երևի ջհուդները մեղավոր են մեր բոլոր անհաջողությունների ու դավաճանությունների համար, երևի ջհուդներն էին մեղավոր, երբ փնթի կռազի շոֆեռը անարգում էր ու ծաղրում համայն հայության զորավար` Անդրանիկի հիշատակը ու շիրիմը՝ նրան շնորհելով ազգի դավաճանի մեդալը: Գիտե՞ք, անգամ թուրքերն են Անդրանիկին հարգել՝ անվանելով նրան « Անդրանիկ Փաշա » ,իսկ մենք տեսնելով այդ խայտառակությունը՝ լռեցինք, դավաճանելով նրան ու մյուս նահատակներին: Մենք լռեցինք, իսկ ազգադավ տականքները զվարճացան իրենց արածի վրա: Մի ազգային հերոս էլ հարգել չգիտենք, փոխարենը սպարապետացված տականքին ենք փառաբանում, արձաններ կանգնեցնում: Գիտեք, մեր բոլոր անհաջողությունները դրանից է գալիս, Աստծո պատվիրանը կուռքերի ու կռապաշտության մասին հենց այնպես չէ ասված, չարիքի իշխանություն, որտեղ ամեն օր հիվանդություններից ու սովից մահանում են մարդիկ, որովհետև չկարողացանք գնահատել արժեքները որոնք ունեինք, փոխարենը լռում ենք ազգովի տեսնելով այս տառապանքներն ու տանջանքը, նախընտրեցինք միջնադար տանող կածանը, ոչ թե լույսի ու արդարության պողոտան: Չասեք, թե ես ջհուդ եմ ու իրենց պես եմ մտածում։ Այո, այս տարբերակում նախընտրելի է ջհուդ լինել, քան թե մանվելի ու շմայսի, տարոն մարգարյանի ու շարմազանովի պես հայ: Հայ, Հայ, ինքներդ տեսեք ՀԱ՜Յ ՀԱ՜Յ կազմված է հայ բառից, սակայն, իմաստը ինչպես է փոխվում, կնշանակի փորձանք ու այն էլ անվերջանալի, քանի որ մենք ենք այդպես ցանկացել: Ջհուդը երբեք այդպես չէր ապրի, 40 տարի անապատներում թափառեցին ազգովի համերաշխ ու միասին, մինչդեռ մենք պետություն ունենալով կործանեցինք այն, կործանեցինք հիմնատակ, գետնին հավասարացնելով մեր ճարտարապետական ու պատմական հուշարձանները: Մշակութային օջախներն ու գրադարանները, ոչնչացրեցինք մշակույթն ու արվեստը. ու անգամ բարոյականությունը և ազնվությունը; Ոչնչացրեցին այն ինչ կարող էր պիտանի լիներ առողջ սերունդ դաստիարակելու համար: Գոռ Վարդանյանը իր ֆիլմերով քրեական սերունդ է դաստիարակում, իսկ մանվելն էլ եռասերունդ ենիչերներ: Հիմա ասեք ջհուդի մեղքը ո՞րն է, մենք դավաճաններին ենք երկրպագում, փոխարենը նրանց ու իրենց զավակներին ծծումբի կաթսաններում խաշեինք: Ջհուդները խելացի են, որովհետև երբեք չեն հանդուրժում դավաճաններին ու թշնամիներին, ամեն մի զինվորի կյանքի դիմաց թշնամու քաղաքներն ու գյուղերն է ավիրում, որովհետև գիտի իր զինվորի արժեքը, գիտի իր քաղաքացուն պաշտպանել, իսկ մենք չգիտենք գնահատել մեր հերոս ազատամարտիկներին, որոնք անատամ փողոց են դուրս եկել հանապազօրյա հացի համար։

Հիմա ասացե՛ք, ադրբեջանցին չի՞ տեսնում դա: Տեսնում է ու ուրախանում, քանի որ այն ինչ ինքը չկարողացավ անել պատերազմի ժամանակ, անում են մանվելն ու սերժիկը, ազատամարտիկին բոմժ դարձնելով նրանք սպանում են հայի ոգին ու ավյունը… Ազատամարտիկին սպանեցին երիտ-թուրքերի պես, նենգաբար ու խարդախությանբ` թիկունքից. « Հերոսները պետք է զոհվեն պատերազմի դաշտում, հակառակ դեպքում նրանք անտանելի են դառնում »: Սա էլ հո ջհուդը չի՞ ասել… Առանց ոգու ազգը վերածվում է հոտի, բառիս բուն իմաստով` ոչխարի հոտի, ու անգամ լավատես մարդիկ չկան… Իմ ծանոթ դերասաններից մեկը, անունը չեմ նշում, որը ջհուդ չէ, ասում էր. « Մենք հարմարվել ենք այս վիճակին »: Դա ծիծաղելի է այս լուսավոր դարում, հարմարվել ստրու’կի վիճակին և այն էլ Սաշիկի ու լֆիկի ձեռքին, որոնք անգամ գրել, կարդալ չգիտեն: ( « Գիտակից ստրուկի և հանցագործի մեջ չկա տարբերություն » : Գարեգին Նժդեհ ) Ու դա էլ քո մտավորական ու հանրաճանաչը: « Մտավորական », որը հարմարվում է, որ իրեն ու իր զավակներին ոտնատակ տան ու ժողովուրդն էլ այդ տեսակ ապուշներին համարում է մտավորական: Ցավոք սրտի շատերը չգիտեն, թե մտավորական ասելը ինչ է նշանակում: Մտավորականը ժողովրդի ընտրյալն է, ինչպես ասում են միտքն ու գաղափարը, նրանք են ժողովրդի մեջ սերմանում սեր ու հայրենասիրություն, ազնիվ ու վեհ մտքեր` ներդաշնակություն, ( « Կեղծ է ամեն մի գրականություն, բարոյական ու քաղաքական վարդապետություն, որ ուժ և արիություն չի ներշնչում իր դավանողին »։ Գարեգին Նժդեհ ) մինչդեռ ստրկամիտ մտավորականը դա արդեն աղետ է ու չարիք ժողովրդի համար: Ջհուդները այդպիսի ստրկամիտ մտավորականներ չունեն ու աստվածապիղծ հոգևորականներ, որոնք Աստծո անունը տալով ծառայում են սատանային: Ամենասոսկալին աստվածապիղծ կաթողիկոսն է… Երբ աղքատ մարդը մոմը ձեռքին ուզում է եկեղեցի մտնել, նույն քահանան նրան արգելում է մտնել Աստծո տուն, որովհետև նա մոմը իրենց « դուքանից » չի գնել… Հիմա ասացեք, դա հոգևորական է, թե՞ սատանայի թուլա, որը սրբերի անունից գրպաններն ու որովայնն է լցնում, որը հարուստների արյունոտ փողերով կառուցում է իր բարեկեցիկ ու շռայլ կյանքը: Ահա սա՞ էլ ջհուդի գործն է, երբ ամեն մի գաղթօջախում մի այդպիսի պիղծ հոգևորական է նստած ու կնունքի, հարսանիքի ու « մատաղի » փող է հավաքում… Մի՞թե ջհուդը այդպես է անում: Մենակ չասեք, թե ջհուդները հարուստ են, տալիս են… Իսկ ո՞վ է խանգարում, որ դուք էլ հարուստ ու ազատ ապրեք, երևի մինչև հիմա փնտրտուքի մեջ եք, թե ո՞վ էր մեղավոր… Նժդեհը կասեր. « մեղավորը դուք եք, որ չեք կարողանում չարին բարուց տարբերել, թշնամուն բարեկամից զատել»։ Երբ կարողանաք սովորել ու կրթվել ջհուդների պես, այն ժամանակ էլ մենք կսկսենք հարստանալ, կհասկանանք, որ դատարկ խոսքերով պետություն չեն կառուցում, այն ժամանակ կհասկանանք, որ բանակ չծառայած մոլագարը բանակաշինությամբ չի կարող զբաղվել, կամ էլ մոլագարի ստեղծած բանակը ի՞նչ պիտի լինի, կա’մ սպանդանոց, կա’մ կառափնարան: Կհասկանանք, որ միևնույն է փնթի կռազի շոֆեռը ինչքան էլ Երուսաղեմ գնա, էլի նույն փնթի շոֆեռն է մնալու, անկախ նրանից, թե ուսադիրների վրա քանի աստղ կա: Գիտեք, հրեա կանայք գիտեն ու ճանաչում են սրբություն, ոչ թե մեր հաստամարմին ու տհաճահոտ Շուշան Պետրոսյանի պես, որը միայն ականջներ կտրել գիտի ու շմայսի պես բռնաբարել: Գիտե՞ք, դրանք բոլորն էլ նույն կաղապարում են ձուլվել՝ լիսկան, շմայսը, աշոտյանը, շարմազանովը, արամ mp-3 ու « Վիտամին ակումբի » տխմար ու ապուշ աստղիկները, բոլորը նույն փնթիներն են, չնայած նրանց մի մասը փորձում է իրեն ժողովրդի սիրելին համարել: ( « Թշնամուն մի հանցանք ներել ` նշանակում է նորե՛րն արտոնել»: Գարեգին Նժդեհ. )

Մի՞թե Ֆրունզիկ Մկրտչյանին ու Հրաչյա Ներսիսյանին կարելի է համեմատել հեռուստասերիրալներում նկարահանվող աղբի հետ, մի՞թե Շիրազին կամ Սևակին կարելի համեմատել ժամանակակից պոեզիայի « քյառթուների » հետ, որոնք պոեզիա կռտող են, մինչդեռ նրանց պետք է կռտել ու գցել արևի տակ, որպեսզի տխմար, շիզոֆրենիկների մասին ձոներ ու երգեր չգրեն: Դե հիմա համեմատե՛ք, թե ջհուդի եղունգի կեղտը ինչ արժե… Երբ Գևորգ Կոստանյանի ու Արփինե Հովհաննիսյանի պես արդարադատություն ունեք ( Գագիկ Հարությունյանը չհաշված ), որոնք մարմնավաճառից ավելի վտանգավոր են, քանի որ ոչ միայն մարմնով են ծախվել այլև հոգով ու իրենց ժառանգներով: ( « Մի ժողովուրդ, որի որդիները հավասար չեն օրենքի եւ մահվան առջև` հաղթական հայրենիք չի ունենա »: Գարեգին Նժդեհ

Մի՞թե ժողովրդի մեջ լռել է ազգային ոգին… Շատերը Նաիրի Հունանյանին անվանում են ջհուդ, տար Աստված որ մեր ժողովրդի մեջ այդպիսի « ջհուդներ » շատ լինեին, որովհետև այս կեղտարյունները այսպես հաղթարշավի դուրս չէին գա, ու ժողովրդին մաշկազերծ չէին անի… Եթե Նաիրի Հունանյանի պես մի հարյուր հոգի լիներ, ապա վստահ եմ լիսկան ու շմայսը չէին բռնաբարի, այլ կբռնաբարվեին, տեսնու՞մ եք տարբերությունը, մի վերջավորություն փոխում է ամբողջ բառի իմաստը: (« Նաիրի Հունանյանը դա վերջին վրիժառուն էր, քանզի ժողովուրդը չգնահատեց՝ նրան անվանելով դավաճան, խարանելով մարդասպանի պիտակը: Իսկ դժվար թե գտնվի մեկը, որը ցանկանա դառնալ դավաճան ու թշնամի »: ԳՀ © ԱՌ

Անպատիժ հանցանքը ոճիր է ծնում, ու այդպես աճեց ու բազմացան նոր ոճրագործներ, հանձինս գեներալների թուլեքի, որոնք օրը ցերեկով մարդ են սպանում փողոցում: Ան-կախությունը որը մենք ունենք դա միայն կախաղանի օղակ է, որը սպասում է հաջորդ զոհին… Սեյրան Սարոյանը իզուր չի ասում, որ իրենց թուլեքը շատ բան ունեն կորցնելու: Ամեն ինչ պարզից էլ պարզ է։ ( «Երբ երիտասարդները, սանձարձակ կյանքից հոգնած, քնքշորեն քնում են փափուկ բարձերի վրա, հավատո՞ւմ եք, որ եթե գնանք արթնացնելու, որ ելնեն ու քշեն թշնամուն, հավատո՞ւմ եք, թե նրանք վեր կթռչեն տեղերից և իրենց մեջ կզգան ուժն ու կորովը այն դասական Աթենացիների, որոնք սովոր էին պառկել իրենց զենքերի կողքին, մերկ գետնի վրա և գիտեին արհամարհել զգայական հաճույքները»: Գարեգին Նժդեհ ) Հրեաների համար կաշառակեր պաշտոնյան թշնամի է, ժողովրդի գումարը թալանողը թշնամի է, աստվածապիղծ հոգևորականը թշնամի է, բանակից խուսափողը թշնամի է, երկրի ու ժողովրդի հարստությունը յուրացնողը՝ թշնամի: Գիտե՞ք, իզուր չեն մեր պապերը մեզ ասել. « Հարյուրը չափիր, մեկը՝ կտրիր »։ Այնքան հիմար գտնվեցինք, որ չհասկացանք, որ մեր փոխարեն արդեն չափել էին Նժդեհն ու Անդրանիկը, Թումանյանն ու Սևակը մնացածի մասին չասեմ, մեզ մնում էր միայն կտրել… Կտրել չարիքին սնուցող արմատը: Չնայած այդքանին հանդերձ, մենք ունակ չեղանք լսելու մեր նախնյաց ձայնը, Գարեգին Նժդեհը իզուր չէր ասում. « Հայոց պատմությունը մեզ մի բան է սովորեցնում, այն որ հայը իր պատմությունից բնավ չի սովորում »:

Ես գրել եմ տասնյոթ մեծ ու փոքր գրքեր՝ ներկայացնելով և ուսուցանելով միայն մեր մեծերի պատվիրանները, ոչ միայն մեր մեծերի, այլև Աստծո խոսքը… Ու իմաստունների խոսքը։ Ես ոչինչ չեմ հորինել, միայն մատուցել եմ դարերի ժառանգությունը, որը մոռացվել է ու անտեսվել: Փորձել եմ հրամցնել այն, ինչ կա և՛ լավը, և՛ վատը, փորձել եմ ուղղորդել իմաստուների մատնանշած ճանապարհով: Փորձել եմ ներկայացնել հինը նորովի, նոր որակով, նոր խոսքով… Սակայն ո’չ նոր խոսքը և ո’չ էլ հին պատվիրանը չեն կարող փոխել մարդուն եթե ինքը չի ցանկանում վերագտնել ինքը իրեն: ( « Չի կարելի օգնել այն ընկածին, եթե նրան պակասում է ինքնօգնությամբ ոտքի կանգնելու կամքը »: Գարեգին Նժդեհ ) Եթե չկա ցանկություն ու ավյուն, եթե ստրկամիտ գաղափարները ընդունել ենք հալած յուղի տեղ… Նոր սերունդին էլ պատանի երկրապահ դարձնելով կարծում եք, թե մի քանի տարի հետո, դառնալու են երկիրը պահող, ապա չարաչար սխալվում եք դրանք դառնալու են ենիչեր մանվելի ոհմակի մի մասը, որոնք պատրաստ են նրա ու իր լամուկների հրամանով հոշոտել անգամ սեփական ծնողներին; Աստված Կյանքը տվել է մեկ անգամ և հարկավոր է ապրել մարդավայել, մարդավարի, ոչ թե գոյության կռիվ տալով, ոչ թե արյուն արցունք հեղելով: Աստված թույլերին չի սիրում, հարկավոր է ուժեղ լինել ու զգալ, որ մեր պարտությունը մեր թուլության ու վախի մեջ է: ( « Ցավ է, երբ օտարները մեզ չեն ճանաչում, ավելի մեծ ցավ է, երբ հայը չի ճանաչում ինքն իրեն »։ « Նա, ով ընդունում է Աստծոյ գոյութիւնը, ընդունում է նաեւ իր պարտականութիւնը հանդէպ գերագոյն իրականութեանց` ԱԶԳ, ՀԱՅՐԵՆԻՔ, ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ: Արի է նա, ով իր մեջ սպանել է կաշվի համար դողացող անասունը: Գոյությունդ քարշ տալու համար մի՛ սողա, մի՛ ստորանա և մի՛ ստիր։ Ստել նշանակում է՝ հայհոյել ճշմարիտը, ուրանալ նշանակում է դադարել մարդ լինելուց » ։ Գարեգին Նժդեհ )

Այնպես, որ իմաստունների խոսքերը մոռացանք, սակայն, կղերական, խավարամիտ հոգևորականների Ջհուդացավի պատմությունը լավ սերտեցինք ու ամեն անգամ, երբ լսում եմ Ջհուդների մասին հերթական բարբաջանքը՝ սիրտս ցավում է: Ավարտելով մեծ Գարեգին Նժդեհի բառերով. « Ես անչափ զարմանում եմ, երբ հանդիպում եմ անտաղանդ հայի »:

 

Գեհենի Առաքել 25/ 01/2016

« Ազգը չի կարող կործանվել այլ կերպ, բացի ինքնասպանությունից »: Պարույր Սևակը

( « Ապստամբ ժողովրդին միայն Աստուած կարող է յաղթել: Մահ չկայ, մեռնում է փոքրոգին, մեռածն է մեռնում » : Գարեգին Նժդեհ )

( « Ազգը բարոյալքելու երկու ուղի կա, պատժել անմեղներին և չպատժել մեղավորներին »: Ֆրիդրիխ Էնգելս գերմ փիլիսոփա 1820 -1895 )

« Խաբված սերունդին ավելի հեշտ է ուղղորդել և իշխանությունները այդպես էլ անում են, որպեսզի նրանց կառավարեն »։ ԳՀ © ԱՌ

 

 

Реклама